ଏହି ମହାନ୍ତିକଥାରେ ଅନେକ ପର୍ବତ, ଜନପଦ ଏବଂ ଜନସମୂହଙ୍କର ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି । ପ୍ରଥମେ ମତିମାନ୍ ନାମକ ପର୍ବତ ଅଛି, ଏହା ସହିତ କ୍ଷୁରାର୍ପଣ, ଭଳି ଭାବେ ଭନଉକହ, ମେଘବନ୍, ଚକ୍ରବନ୍ ଏବଂ ଅଷ୍ଟପର୍ବତ ଅଛନ୍ତି । ଏହି ପରିବେଶରେ ପଞ୍ଚନଦ, କଶ, ବ୍ରହ୍ମବସତକ, ତାରକ୍ଷତ, ପରବ ଏବଂ ଶାନ୍ତିକ ନାମକ ଜନସମୂହ ବସବାସ କରୁଥିଲେ । ବଟକପୋକ୍ରା ପାଖରେ ଗିରିବନ ଏବଂ ଅବମା ଅଛନ୍ତି; ଯେଉଁମାନେ ଧର୍ମର ସୀମା ଛାଡ଼ିଦେଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ନିମ୍ନଜାତି ମ୍ଲେଛ ଭାବେ ଚିହ୍ନିତ । ଏହା ପରେ ଦୁଇଶେ ଯୋଜନ ପରିମାଣ ଜମି ଅଛି; ତା’ପରେ ମହେନ୍ଦ୍ର ପର୍ବତ ମୁକୁତା ଓ ମଣିରେ ଶୋଭିତ । ଶତଶଃ ପର୍ବତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଷ୍ଟୋନା ପର୍ବତ ଦণ্ডାୟମାନ; ପରିୟାତ୍ର ପର୍ବତର ତୀରେ ବିଶାଳ ଓ ଭୟାନକ ସମୁଦ୍ର ଅଛି । ପଶ୍ଚିମ ଓ ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ଗିରିମତି ଅଞ୍ଚଳ, ଏହାପରେ ଭେଣୁମତି ଓ ତୁରମତି ଭୂମି ଅଛି । ଏହିଠାରେ ଫାଲ୍ଗୁନକ, ମଣ୍ଡବ୍ୟ, ଏକନେତ୍ରକ, ପୁରୁକୁଣ୍ଡ, ତୁଖର, ତଳମଲ୍ଲ, ଲହବହ ନାମର ଜନସମୂହ ବସିଥିଲେ । ଏହାପରେ ବନ୍ଦିଲା, ନବିଲା, ବଳା ଏମିତି ଲମ୍ବା କେଶ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦେହ ଥିବା ଲୋକମାନେ; ରଙ୍ଗ, ଖମୁନିକା, କମ୍ପା, ଗୁରୁହା ଓ ଅରୁହାସ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି । ଏହା ପରେ ଅଦ୍ଭୁତ ଏବଂ ଅପୂର୍ବ ନାରୀରାଜ୍ୟ ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ଗାଈ ଓ ବଳଦଙ୍କ ସନ୍ତାନ ବସିଥିଲେ; ଉତ୍ତରେ ହିମାଲୟ, କାଞ୍ଜ ପର୍ବତ ଓ ମଧୁମାନ ପର୍ବତ ଅଛି । କୈଳାସ, ବସୁମାନ୍ ଓ ମେରୁ ଏଠାରେ ଅବସ୍ଥିତ; ଏଠାର ମାର୍ଗରେ ମଦ୍ର, ପୌରବ, ଯୌଧେୟ, ମାଲବ, ଶୂରସେନ ଏମିତି ଲୋକମାନେ ବସିଥିଲେ । ଏହିଠାରେ ରାଜବଂଶ, ଅଶ୍ୱିନ୍, ଅର୍ଜୁନବଂଶୀ, ତ୍ରିଗର୍ତ୍ତ, କେକୟ, ଛୋଟ ମାଚେଲା, ଚୂଷ୍ଟବ ଏହିଠି ବିଭିନ୍ନ ଜନସମୂହ ଥିଲେ । ଏମିତି ଅମ୍ବଳ, ପ୍ରସ୍ଥଳ, ଶାକ, କ୍ଷେମଧୂର୍ତ୍ତ, ଅନ୍ତରଦ୍ୱୀପ, ଗାନ୍ଧାର ଓ ବନ୍ଦିବଟସ୍ତବ ଅଞ୍ଚଳ ଥିଲା । ଏହାପରେ ତକ୍ଷଶିଳା ନାମକ ନଗରୀ, ତା’ପରେ ଲବଣାବତୀ; ପୁଷ୍କଳାବତୀ ଅଞ୍ଚଳ ଓ ତା’ପରେ ଯଶୋବତୀ ଭୂମି ଅଛି । ଏହାପରେ ମଣିମତୀ ଭୂମି, ଶ୍ୟାମାକା, ଖଚର, ଦାଶଦାନ, ଗବ୍ୟସନ, ଏବଂ ଦଣ୍ଡହବ୍ୟସନା ଥିଲେ । ଦାନଦା, ଶୂରକା, ବାଟାଧାର ଏବଂ କୋହକା ନଗରୀ, ସୁରଭୂତିପୁର ଅଛି । ତା’ପରେ ତଟକାଦର୍ଶ, ଦନ୍ତୁରାଦର୍ଶ, ପିଣ୍ଡଳମାଳ, ବ୍ୟାୟନେୟ, ଆଭିଧାନକ ଅଞ୍ଚଳ ଅଛି । ମାଳହାଳା, ହୂଣ, ହେମତାଳ, ଆଶ୍ୱାସ, ସ୍ଵମୁଖ, ହିମବାନ୍, ବସୁମାନ୍, କଞ୍ଜ, କୈଳାସ ଏବଂ ଅୟୁତ ନଗରୀ ଏଠି ଅଛି । ଏହାପରେ ଲୋକମାନଙ୍କର ଭୂମି ଅଠ ହଜାର ଯୋଜନ ପରିମାଣରେ ବିସ୍ତୃତ; ଏବେ ଉତ୍ତର-ପୂର୍ବ ଦିଗର ଜନମାନ୍ୟଙ୍କ ବିଷୟରେ ଶୁଣ । କୌଳୂତ, ବ୍ରହ୍ମପୁତ୍ର, କୁବିନ୍ଦ, ଦିନାଦାନ, ମଡ଼ବ, ରାଜ୍ୟହୀନ ଏବଂ ବନଅଞ୍ଚଳ ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ ଅଛନ୍ତି । କୈଡ଼ଭଲ୍ଲ, ସିଂହପୁର, ଚାମବତଙ୍ଗ, ସାର୍ପାତକ, ପାର୍ବତକ, କଶ୍ମୀର ଓ ଦରଦ ଅଞ୍ଚଳ ଅଛି । ଅଭିସାର, ଯଦାର୍ବାକ, ପଲ୍ଲୋଳୁକ, ଚିରୋଡୁନ, କିରାତ, ଗୋପାଳକ, ଚୀନ ଏବଂ ସୁବର୍ଣ୍ଣଭୂମି ଅଛି । ଏଠି ଦେବସ୍ଥଳ ଅରଣ୍ୟ, ବିଶ୍ୱାବସୁଙ୍କ ଉଲ୍ଲେଖ କୃତ ଭୂମି, ଶ୍ରୀମୟ ଦେବାଳୟ, କୈଳାସ ଭୂମି, ମୁଞ୍ଜ ଅରଣ୍ୟ, ପର୍ବତ, ବିଦ୍ୟାଧର ରାଜ୍ୟ ଓ ଦେବତାଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ନିବାସ ଅଛି । ଏହିଭଳି ଅଞ୍ଚଳରେ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ଯେଉଁଠି ମଣିଷ ଓ ହାତୀ ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ଆକ୍ରମଣ ହେବାରୁ ପଡ଼ିଯାଉଥିଲେ; ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜଣେ କହୁଥିଲେ, "ମୁଁ ପ୍ରଥମେ ଯିବି, ମୁଁ ପ୍ରଥମେ ଯିବି", ଏବଂ ଦଳେ ଦଳେ ପଡ଼ିଯାଉଥିଲେ । ଏଠି ଅନେକେ ଅଗ୍ନିରେ ପୋକା ପଡ଼ିବା ପରି ଦାହି ଛାଇଁ ହେଇଯାଇଥିଲେ । ଏଯାଁତି ମୁଁ ମଧ୍ୟଦେଶର ଅନ୍ୟ ଜନମାନ୍ୟଙ୍କ ବିଷୟରେ କହିନାହିଁ; ଏବେ ଲୀଳାଙ୍କ ପତି ରାଜାଙ୍କ ସହଯୋଗୀ ଜନମାନ୍ୟଙ୍କ ବିବରଣୀ ଦିଅଛି । ଉଦ୍ଦେହିକ, ଶୂରସେନ, ଗୁଡ଼, ଅଶ୍ୱତ୍ଥନିପକ, ଉତ୍ତମଜ୍ୟୋତିକଦ୍ର, ପଦମଧ୍ୟମିକ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅଛନ୍ତି । ସାଲ୍ବକ, କେତକ, ମତ୍ସ୍ୟ, ଦୌଳେୟକ, କପିଷ୍ଠଳ, ମଣ୍ଡବ୍ୟପାଣ୍ଡୁନଗର, ସୌରଗ୍ରୀବ, ଗୁରୁଗ୍ରହ ଅଛନ୍ତି । ପରିୟାତ୍ର, କୁରଧ୍ୟ, ଯମୁନୋଦୁମ୍ବର, ଗଜାହ୍ବ, ଉଜ୍ଜିହନ, କଳକୋଟିକ, ମଥୁରା ଏହିଠି ଅଛନ୍ତି । କପୋଳ, ଧର୍ମାରଣ୍ୟ, ଉତ୍ତର-ଦକ୍ଷିଣ ଲୋକ, ପଞ୍ଚାଳ, କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର, ସରସ୍ୱତ ଜନମାନ୍ୟ ଏଉଁଠି ଥିଲେ । ଅବନ୍ତି, ସ୍ୟନ୍ଦନ, ଶ୍ରେଣୀ, କୁନ୍ତ, ପଞ୍ଚନଦ ଜନମାନ୍ୟ ଏହି ସମସ୍ତେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ଏକ ବଡ଼ ପର୍ବତରେ ଏକାଠି ହେଇଯାଇଥିଲେ । କଶ ଓ ବ୍ରହ୍ମବସତ ଜନମାନ୍ୟ ସମ୍ବବତୀ ଜନମାନ୍ୟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବିଧ୍ୱଂସ ହୋଇ, ମଦୋନ୍ମତ ହାତୀମାନଙ୍କ ପାଖରେ ଚକ୍ରାକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିଲେ । ଦଶପୁରର ସୂରବୀରମାନେ ତାରକ୍ଷତିମାନଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ଗଳା ଓ ଉଦର ଛେଦିତ ହୋଇ, ଏକ ଯୋଜନ ଚଉଡ଼ା ଝିଲିରେ ପକାଯାଇଥିଲେ । ଋଷ୍ୟକ, କାରୂରୁକ, କଚ୍ଚ ସୈନିକମାନେ ଶୈବ୍ୟ ଓ ଶଙ୍କୁ ଚିହ୍ନଧାରୀ, ଯୁଦ୍ଧମଞ୍ଚରେ ମାଟିରେ ଲୁଟୁହେଇ, ସେନା ଦ୍ୱାରା ଚକ୍ରାକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇଥିଲେ । ଯେଉଁମାନେ ଆଶ୍ରୟ ଖୋଜୁଥିଲେ, ସେମାନେ ପାହାଡ଼ ଓ ଜଙ୍ଗଲ ଚଢ଼ି ଦିଗବିଦିଗ ଦୌଡ଼ିଲେ, କିନ୍ତୁ ଯମୁନା ଜଳରେ ଡୁବିଗଲେ । ତାଙ୍କର ଉଦର ଫାଟି ଅନ୍ତ୍ର ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ରାତିର ଅନ୍ଧକାରରେ ଶବଗୁଡ଼ିକ ତାନ୍ତ୍ରିକ ଦ୍ୱାରା ଚିବାଯାଉଥିଲା । କେହି କେହି ଭଦ୍ରଗିରି ସୈନିକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବଧ୍ୟ ହୋଇ, ମାଟିର ଗହ୍ବରରେ ପଡ଼ିଲେ, ଯେପରି ହ୍ରଦରେ ପଦ୍ମକଣ୍ଡ ପଡ଼େ । ତାଙ୍କର ରକ୍ତ ଗଳିଗଳି ଝରୁଥିଲା, ରଥୀମାନେ ଭାଙ୍ଗିଯାଇ ଦୌଡ଼ିଯାଉଥିଲେ, ଦଣ୍ଡକର ବନ୍ଦ ବାତାସରେ ହେହୟମାନେ ହରିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରାଜିତ ହେବା ପରି ଭାସିଯାଉଥିଲେ । ହାତୀମାନଙ୍କ ଦାଁତରେ ଚିରିଯାଇ, ଶତ୍ରୁମାନେ ଚୁର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇ, ରକ୍ତର ମହାନଦୀରେ ଗଛର କୋମଳ ଶାଖା ଭଳି ଭାସିଯାଉଥିଲେ । ତୀରରେ ଭିନ୍ନ ହୋଇ, ଚୀନ ସୈନିକମାନେ ଜୀବନ ଛାଡ଼ି ଦେହକୁ ସମୁଦ୍ରରେ ଫେଲିଦେଲେ । ଶୂର ଆଭୀର ସୈନିକଙ୍କ ଗୁହାକୁ କର୍ଣ୍ଣାଟ ଓ ଓଡ଼ିନ୍ନ ଶୂରମାନେ ବାଣରେ ଛିଦ୍ର କରିଦେଲେ, ସେମାନେ ଆକାଶରେ ତାରାମାଳା ପରି ଲୁପ୍ତ ହୋଇଯାଇଥିଲେ । ଏହିପରି ଭୂମି, ପର୍ବତ, ଜନପଦ ଓ ଯୁଦ୍ଧର ଦୃଶ୍ୟ ମହାନ ଏବଂ ଭୟାନକ ଥିଲା; ଏହି ଦୃଶ୍ୟରେ ଅନେକ ଜନମାନ୍ୟଙ୍କ ବିଭିନ୍ନ ଗାଥା ଏବଂ ତାଙ୍କର ଭାଗ୍ୟ ଆଙ୍କିତ ହୋଇଛି ।