ଏହି ଶ୍ରୀମଦ୍ୟ ଏବଂ ପବିତ୍ର ବ୍ୟାସ ରଚିତ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ବିବିଧ ଜନପଦ, ଜନଜାତି ଏବଂ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଦେଶମାନଙ୍କର ବର୍ଣ୍ଣନା ମିଳେ। ଏହି ଗାଥାରେ ଆମେ ଦେଖୁଛୁ, ଶକିକ, କୃଷ୍ଣଚେଲୁର, ନର୍ମଦା, ତାମ୍ରପର୍ଣ୍ଣକ, ଗୋଣନ୍ଦ, କନକ ଏବଂ ଚୀନପଟ୍ଟନ ନାମକ ଲୋକମାନେ ବସବାସ କରନ୍ତି। ତାଳିକଟକ, ନଦୀକୂଳର ଲୋକ, ରହକ, ବେନ୍ନକର୍ହଣ, ବୈବୁଣ୍ଡକ, ତୁମ୍ବବନ, ଲଜିନଦ୍ବୀପ ଏବଂ କର୍ଣ୍ଣକ ମାନେ ମଧ୍ୟ ଏଠି ଉଲ୍ଲେଖିତ। ଏଠାରେ କର୍ଣ୍ଣିକାର, ଶିବୟ, କୁଙ୍କୁଣ, ଚିତ୍ରକୂଟକ, କର୍ଣ୍ଣାଟ, ମଞ୍ଚକଟକ ଏବଂ ମହାକଟବିକ ନାମକ ଜନପଦ ଥିଲେ। ଆଉ ଆନ୍ଧ୍ର, କୋଲ୍ଲ, ଶିନୟ, ଶିବାଟକ, ଚୱୈରିକ, ବଳଦେବ, ପଟ୍ଟନକ, କ୍ରଉଞ୍ଚ ଏବଂ ଟୀବା ମାନେ ମଧ୍ୟ ଏଠି ଅଛନ୍ତି। ଶିଳାକ୍ଷା, ରଦତ, ନନ୍ଦନନ୍ଦ ଏବଂ ଅମଲୟ ନାମକ ଲୋକମାନେ ଚିତ୍ରକୂଟ ପର୍ବତର ଶିଖର ଓ ଲଙ୍କା ରକ୍ଷକଙ୍କ ନିବାସ ଅଞ୍ଚଳରେ ବସିଥିଲେ। ଦକ୍ଷିଣପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ମହାରାଷ୍ଟ୍ର, ସୁରାଷ୍ଟ୍ର, ସିନ୍ଧୁ, ସୌବୀର, ଶୂଦ୍ର, ଆଭୀର ଏବଂ ଦ୍ରମିଡ ଲୋକମାନେ ବସିଥିଲେ। କୋଟକ, ଷଣ୍ଡ, ସିନ୍ଧୁ ଏବଂ କଳିରୁହ ମାନେ ଏଠି ଥିଲେ; ଏଠି ହେମଗିରି ଏବଂ ରୈବତକ ପର୍ବତ ଉଲ୍ଲେଖିତ। ଏଠାରେ ମୟାବନ ଅଞ୍ଚଳ ଅଛି, ଯାହାକୁ ନଭୁକ କୁହାଯାଏ, ଯେଉଁଠି ଯବନ, ପହ୍ଲବ, ମାର୍ଗଣାବର୍ତ୍ତ, ଧୂମ୍ରାମ୍ବଷ୍ଠକ ଲୋକମାନେ ବସନ୍ତି। ଏହିପରେ ଲାଜକଣ, ଆମ୍ରଗିରିବାସୀ ଏବଂ ସମୁଦ୍ର, ଔର୍ବ ଅଗ୍ନି ଏଠି ଅଛି—ଏହିମାନେ ଲୀଳାଧିପତିଙ୍କର ପ୍ରଜା। ଏହି ଦିଗର ବିପରୀତ ଅଞ୍ଚଳରେ, ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ମହାପର୍ବତ ଦିଶେ। ଏଠି ମତିମାନ, କ୍ଷୁରାର୍ପଣ, ଭନଉକହ, ମେଘବନ, ଚକ୍ରବନ ଏବଂ ଅଷ୍ଟପର୍ବତ ଅଛି। ପଞ୍ଚନଦ, କଶ, ବ୍ରହ୍ମବସତକ, ତାରକ୍ଷତ, ପରବ, ଶାନ୍ତିକ ଲୋକମାନେ ଏଠି ରହନ୍ତି। ଵାଟକପୋକ୍ର ପାଖରେ ଗିରିବନ, ଅବମା ଏବଂ ଧର୍ମର ସୀମା ଛାଡ଼ିଦେଇଥିବା ମ୍ଲେଛ ଲୋକମାନେ ଅଛନ୍ତି। ତାପରେ ଦୁଇଶ ଯୋଜନ ଜମି ଅଞ୍ଚଳ ଏବଂ ମୁକ୍ତା ମଣିରେ ଶୋଭିତ ମହେନ୍ଦ୍ର ପର୍ବତ ଦିଶେ। ଶତଶଖ ପର୍ବତରେ ଅସ୍ତୋନା ପର୍ବତ ଦଣ୍ଡାୟମାନ, ଏବଂ ପରିୟାତ୍ର ପର୍ବତ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ବିଶାଳ ଭୟାନକ ସମୁଦ୍ର ଅଛି। ପଶ୍ଚିମ ଓ ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ଗିରିମତି ଅଞ୍ଚଳ, ଏହିପରେ ବେଣୁମତି, ତୁରମତି ଅଞ୍ଚଳ ଅଛି। ଫାଲ୍ଗୁନକ, ମଣ୍ଡବ୍ୟ, ଏକନେତ୍ରକ, ପୁରୁକୁଣ୍ଡ, ତୁଖର, ତାଳମଲ୍ଲ, ଲହାବହ ଏଠି ଉଲ୍ଲେଖିତ। ଏଠାରେ ବନ୍ଦିଲ, ନବିଲ, ବଳ, ଦୀର୍ଘକେଶୀ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଲୋକ, ରଙ୍ଗ, ଖମୁନିକ, କମ୍ପ, ଗୁରୁହ, ଅରୁହ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି। ଏହାପରେ ଅପୂର୍ବ ନାରୀରାଜ୍ୟ, ଗାୟ ଓ ବଳଦର ସନ୍ତାନ ପାଇଁ ଉଚିତ ସ୍ଥାନ; ଉତ୍ତରେ ହିମାଳୟ, କାଞ୍ଜ ପର୍ବତ ଏବଂ ମଧୁମାନ ପର୍ବତ ଦିଶେ। କୈଳାସ, ବସୁମାନ ଏବଂ ମେରୁ ପର୍ବତ ଏଠି ଅଛି। ଏଠି ମାଦ୍ର, ପୌରବ, ଯୌଧେୟ, ମାଳବ, ଶୂରସେନ ଲୋକ ନିବାସ କରନ୍ତି। ରାଜବଂଶ, ଅଶ୍ୱିନ, ଅର୍ଜୁନ ସନ୍ତାନ, ତ୍ରିଗର୍ତ୍ତ, କେକୟ, ଛୋଟ ମାଚେଲ ଏବଂ ଚୂଷ୍ଟବ ଏଠି ବସିଥିଲେ। ଅମ୍ବଳ, ପ୍ରସ୍ଥଳ, ଶାକ, କ୍ଷେମଧୂର୍ତ୍ତ, ଅନ୍ତରଦ୍ବୀପ, ଗାନ୍ଧାର, ବନ୍ଦିବଟସ୍ତବ ଏଠି ଉଲ୍ଲେଖିତ। ତାପରେ ତକ୍ଷଶିଳା ନଗର, ଲବଣାବତୀ, ପୁଷ୍କଳାବତୀ ଏବଂ ଯଶୋବତୀ ଅଞ୍ଚଳ ଅଛି। ପରେ ମଣିମତୀ ଦେଶ, ଶ୍ୟାମକ, ଖଚର, ଦାଶଦାନ, ଗବ୍ୟସନ, ଦଣ୍ଡହବ୍ୟସନ ଥିଲେ। ଦାନଦା, ଶୂରକ, ବାଟାଧାର, କୋହକ ନଗର ଏବଂ ସୁରଭୂତିପୁର ଉଲ୍ଲେଖିତ। ତଟକାଦର୍ଶ, ଦନ୍ତୁରାଦର୍ଶ, ପିଣ୍ଡଳମାଳ, ବ୍ୟାୟନେୟ, ଆଭିଧାନକ ଏଠି ଅଛନ୍ତି। ମାଳହାଳା, ହୂଣ, ହେମତାଳ, ଆଶ୍ୱାସ, ସ୍ୱମୁଖ, ହିମବାନ, ବସୁମାନ, କଉଞ୍ଜ, କୈଳାସ, ଏବଂ ଅୟୁତ ନଗର ଏଠି ଅଛି। ଏହି ଲୋକମାନଙ୍କ ଅଞ୍ଚଳ ଅଠାର ହଜାର ଯୋଜନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅଛି। ଏବେ ଉତ୍ତରପୂର୍ବ ଦିଗର ଲୋକମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ଶୁଣନ୍ତୁ। କୌଳୂତ, ବ୍ରହ୍ମପୁତ୍ର, କୁବିନ୍ଦ, ଦିନାଦାନ, ମଡ଼ବ ଏବଂ ରାଜ୍ୟହୀନ ଲୋକ, ଅରଣ୍ୟ ରାଜ୍ୟ ଅଛି। କୈଡଭଲ୍ଲ, ସିଂହପୁର, ଚାମବତଙ୍ଗନ, ସାର୍ପାତକ, ପାର୍ବତକ, କଶ୍ମୀର, ଦରଦ ଏଠି ଅଛନ୍ତି। ଅଭିସାର, ଜଡାର୍ବାକ, ପଲ୍ଲୋଲୁକ, ଚିରୋଡୁନ, କିରାତ, ଗୋପ, ଚୀନ, ସୁବର୍ଣ୍ଣଭୂମି ଉଲ୍ଲେଖିତ। ଦେବସ୍ଥଳ ଉଦ୍ୟାନ, ବିଶ୍ୱାବସୁ ଉଲ୍ଲେଖିତ ଭୂମି, ଶ୍ରୀମନ୍ଦିର, କୈଳାସ ଦେଶ, ମୁଞ୍ଜବନ, ପର୍ବତ, ବିଦ୍ୟାଧର ଅଞ୍ଚଳ ଏବଂ ଦେବତାଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ନିବାସ ଏଠି ଅଛି। ଏହି ସମସ୍ତ ଦେଶ ଏବଂ ଜନପଦ ମଧ୍ୟରେ ଯୁଦ୍ଧ ଭୟାନକ ଓ ଦୁର୍ଦାନ୍ତ ହୁଏ, ଯେଉଁଠି ମଣିଷ ଏବଂ ହାତୀ ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ବିନାଶ ହୁଏ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜଣ କହେ—"ମୁଁ ପ୍ରଥମେ ଯିବି, ମୁଁ ପ୍ରଥମେ ଯିବି"—ଏବଂ ସେମାନେ ଦଳେ ଦଳେ ପଡ଼ିଯାନ୍ତି। ଏପରି ଅନେକ ଲୋକ ଏଠି ଅଗ୍ନିରେ ପତଙ୍ଗ ପରି ପଡ଼ି, ଭସ୍ମ ହୋଇଯାନ୍ତି। ଏଠି ମୁଁ ଏଯାଁ ମଧ୍ୟ ମଧ୍ୟଦେଶର ଅନ୍ୟ ଜନପଦ ଉଲ୍ଲେଖ କରିନାହିଁ। ଏବେ ଲୀଳାପତି ରାଜାଙ୍କ ସହଯୋଗୀ ଏହି ଗଣମାନେ କିଏ ଶୁଣନ୍ତୁ—ଉଦ୍ଦେହିକ, ଶୂରସେନ, ଗୁଡ଼, ଅଶ୍ୱତ୍ଥନିପକ, ଉତ୍ତମଜ୍ୟୋତିକଦ୍ର, ପଦମଧ୍ୟମିକ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ। ସାଲ୍ବକ, କେତକ, ମତ୍ସ୍ୟ, ଦୌଳେୟକ, କପିଷ୍ଠଳ, ମଣ୍ଡବ୍ୟପାଣ୍ଡୁନଗର, ସୌରଗ୍ରୀବ, ଗୁରୁଗ୍ରହ ଏଠି ଅଛନ୍ତି। ପରିୟାତ୍ର, କୁରଧ୍ୟ, ଯମୁନୋଦୁମ୍ବର, ଗଜହ୍ବ, ଉଜ୍ଜିହନ, କଳକୋଟିକ, ମଥୁରା ଅଞ୍ଚଳ ଏଠି ଉଲ୍ଲେଖିତ। କପୋଳ, ଧର୍ମାରଣ୍ୟ, ଉତ୍ତର ଓ ଦକ୍ଷିଣ ଲୋକ, ପଞ୍ଚାଳ, କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର ଏବଂ ସରସ୍ୱତ ଲୋକମାନେ ଅଛନ୍ତି। ଏହିପରି ଅବନ୍ତି, ସ୍ୟନ୍ଦନ, ଶ୍ରେଣୀ, କୁନ୍ତ, ପଞ୍ଚନଦୀୟ ଲୋକମାନେ ଭୟରେ ଦୌଡ଼ି ଦୌଡ଼ି ବଡ଼ ପର୍ବତ ଉପରେ ପଡ଼ିଯାନ୍ତି। ଏପରି ଭାବରେ, ଏହି ଶାସ୍ତ୍ର ଭାରତ ମହାନ ତଥା ବିବିଧ ଜନପଦ ଓ ଏହାର ଜନମାନସ ଏବଂ ରାଜ୍ୟମାନଙ୍କର ଗୌରବମୟ ଚିତ୍ର ଆମ ସାମ୍ନାରେ ଉପସ୍ଥାପନ କରେ।