ଯୁଦ୍ଧଭୂମିର ଆକାଶରେ ଛତା, ବିଶଳ ପଙ୍ଖା ଓ ଧ୍ୱଜାଗୁଡିକ ଭଙ୍ଗିଗଲା, ସେଗୁଡିକ ହିମବୃଷ୍ଟିର ଚୁରଣା ପରି ଚାରିଦିଗରେ ଛିଟିଯାଇଥିଲା। ଅସଂଖ୍ୟ ବାଣରେ ଉଡ଼ୁଥିବା ବେଳେ, ବର୍ଷା ପରି ଅସିଂଖ୍ୟ ବୃଶ୍ଚିକ ବର୍ଷା ହେଉଥିଲା, ଯାହା ଫସଲ ଉପରେ ପୋକା ପଡ଼ିଲେ ଯେପରି ଧ୍ୱଂସ ଆଣେ, ସେଭଳି ସମସ୍ତ ଶୋଭାକୁ ନଷ୍ଟ କରୁଥିଲା। ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ରର ଭୟଙ୍କର ଟକ୍କର ଓ ବୀରମାନଙ୍କର ତୀବ୍ର ତଳୱାର ଝଂକାରରୁ ମୃତ୍ୟୁଙ୍କର ଭୟାନକ ଗର୍ଜନ ମାନେ ଏଠି ଶୁଣାଯାଉଥିଲା। ଭଙ୍ଗିଯାଇଥିବା ଦାନ୍ତରୁ ରକ୍ତ ଝରିବା ଝରଣା, ବାଣର ଝୋକା ହିଁ ପବନରେ ଶୀଘ୍ର ଚାଲିଯାଉଥିଲା; ଏହି ଧ୍ୱଂସର ଘଡ଼ିରେ ଭଙ୍ଗିଯାଇଥିବା ହାତୀମାନେ ପଡ଼ିଥିଲେ ଗିରିଶୃଙ୍ଗ ପରି। ରକ୍ତର ଏଇ ବଡ଼ ହ୍ରଦରେ ରଥ, ଘୋଡ଼ା, ଯୋଦ୍ଧା ଓ ତାଙ୍କର ନାୟକମାନେ ଡୁବିଯାଇଥିଲେ; ରଥନଗର ଭସିଯିବା ସମୟରେ "ହୟ! ନଷ୍ଟ! ଧ୍ୱଂସ!" ବୋଲି କ୍ରନ୍ଦନ ଶୁଣାଯାଉଥିଲା। ସମୟର ରାତି ଯେପରି ମୃତ୍ୟୁ ତାଣ୍ଡବ କରେ, ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ରର ଭୟଙ୍କର ରଣଛଣ ଭିନା ଭିନା ସ୍ୱରରେ ବୀଣା ରବି ପରି ଗଞ୍ଜିଉଠୁଥିଲା। ମଣିଷ, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା ଓ ମୃତଦେହ ଥିବା ଦିଗ ରକ୍ତ ଛିଟାରେ ଲାଲ ହୋଇଯାଇଥିଲା। ଆକାଶରେ ତଳୱାରର ସମୁଦ୍ର ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, କାଳୀଙ୍କ ଅନ୍ଧକାର କେଶ ତାଳରେ ବାଣମଞ୍ଜରୀର ମାଳା ଚମକୁଥିଲା, ଯେପରି ବିଦ୍ୟୁତ୍ ମେଘରେ ଚମକେ। ସେନା ଓ ଭୂମି ତାଜା ରକ୍ତରେ ରଙ୍ଗାଯାଇଯାଇଥିଲା, ଶସ୍ତ୍ରର ଆଗରେ ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱ ଅଗ୍ନିର ତାଣ୍ଡବ ରାଜ୍ୟ ପରି ଜ୍ୱଳିଉଠୁଥିଲା। ଭୂସୁଣ୍ଡ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଛାଡ଼ିଥିବା ବାଣ, ବୃଶ୍ଚିକ, ତଳୱାର, ଗଦା ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ରମାନେ ପ୍ରତିପକ୍ଷ ଦ୍ୱାରା ଭଙ୍ଗିବା ଓ କଟିବାରେ ଖଣ୍ଡ ଖଣ୍ଡ ହୋଇଯାଉଥିଲା। ଏଠି ମାନସିକ ସ୍ଥିରତା ଏକମାତ୍ର ଅସ୍ତ୍ର ହେବା ସହ, ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ଅଜ୍ଞାନରେ, ଯୁଦ୍ଧ ଆନ୍ତର୍ଗତ ଉତ୍କଣ୍ଠା ଓ କ୍ରୋଧକୁ ଉଦ୍ବୋଧିତ କରିଥିଲା, କିନ୍ତୁ ଏହା ଶାନ୍ତ ନିଦ୍ରା ପରି ଚାଲିଥିଲା। ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ରର ଅବିରତ ଚିତ୍କାର ଓ ଘାତର ଧ୍ୱନିରେ, ଯୁଦ୍ଧର ଭୟଙ୍କର ଆତ୍ମା ଧ୍ୱଂସର ତାଣ୍ଡବ ମଧ୍ୟରେ ଗାନ ଗାଉଥିଲା। ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ରର ଧୂଳିରେ ଯୁଦ୍ଧ ସମୁଦ୍ର ବାଲିର ସାଗର ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଭଙ୍ଗିଯାଇଥିବା ଛତାମାନେ ତାହାର ତରଙ୍ଗ ହୋଇଥିଲେ। ଏହି ରଣପର୍ବତ ତୀବ୍ର ଓ ଦ୍ରୁତ ଡାନାରେ ରାଜାମାନଙ୍କର ଲୋକମଣ୍ଡଳକୁ ଭଙ୍ଗିଯିବା ଢୋଲର ଧ୍ୱନିରେ ପୂରିଯାଇଥିଲା, ଯେପରି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଶେଷରେ ଆକାଶରେ ତାଣ୍ଡବ ହୁଏ। ହୟ! ଦେଖ, ତୀବ୍ର ଆଗର ନିମିଷରେ ଦୂର୍ଦ୍ଦମ୍ୟ ବାଣମାନେ ମେଘ ମଧ୍ୟରେ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପରି ଚମକୁଥିଲେ, ତାଙ୍କର ତଣ୍ଡନାଦ ପାହାଡ଼ ଶିଖରକୁ କମ୍ପିତ କରୁଥିଲା। ଏଇ ଅଗ୍ନିମୟ ବାଣମାନେ ଅଙ୍ଗ ଭଙ୍ଗ କରିବା ପୂର୍ବରୁ, ଚତୁର୍ଥ ଦିନ ଅତିତ ହେଉଛି, ଏଠାରୁ ଦ୍ରୁତ ଚଳିଯିବାକୁ କହିଲେ ମିତ୍ର—ଚଳ, ଏଠି ଆଉ ରହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ତାପରେ, ଯୁଦ୍ଧ ସମୁଦ୍ର ଘୋଡ଼ାମାନଙ୍କର ତରଙ୍ଗରେ ଉତ୍ସାହିତ ହୋଇ, ଏକ ପାଗଳ ତାଣ୍ଡବରେ ପ୍ରବେଶ କଲା। ତୀବ୍ର ବାଣର ଅଗ୍ର ଢାଳ ଓ ଢୋଲ ଉପରେ ଶୋଭା ପାଉଥିଲା, ଘୋଡ଼ା ଓ ହାତୀର ତରଙ୍ଗରେ ତାଳ ଭଙ୍ଗିଯାଉଥିଲା, ପ୍ରବଳ ଉତ୍ତେଜନା ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ସେ ବିଭିନ୍ନ ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ ଓ ନାୟକମାନଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଘିରିଯାଇଥିଲେ, ମଦୋନ୍ମତ ହାତୀ ଓ ଚଳାଚଳ ହୋଇଥିବା ସେନା ଦ୍ୱାରା ପରିବେଷ୍ଟିତ। ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ ଶତଶଃ ଚକ୍ରର ଘୂର୍ଣ୍ଣନରେ ଘାସର ଗୁଛି ପରି ଘୂରୁଥିଲା, ଧୂଳି ଓ ମେଘରେ ବଢ଼ିଯାଇଥିଲା, ତଳୱାରର ଚମକରେ ଆଲୋକିତ ହେଉଥିଲା। ସେ ଏକ ଭାସୁଥିବା ନୌକା ପରି ଅନେକ ମଗର ଗଠନରେ ରହିଥିଲେ, ଭଙ୍ଗିଯାଇଥିବା ଓ ଭଙ୍ଗାଉଥିବା ଯୋଦ୍ଧା ମାନଙ୍କ ଗଞ୍ଜନ ଏବଂ ଭୟଙ୍କର ଗୁହାର ଧ୍ୱନିରେ ଉପସ୍ଥିତ। ସେ ମାସ୍ତର ଚିହ୍ନ ପରି ମାଛର ଗଠନ, ବାଣର ଝୁଣ୍ଡ, ଅସ୍ତ୍ର ତରଙ୍ଗରେ ଚିତ୍ରିତ ଧ୍ୱଜାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଚିତ୍ରିତ ହୋଇଥିଲେ। ଅସ୍ତ୍ର ଘାତର ଘାଉ ସଦୃଶ ଚକ୍ରବାତରେ ଘିରିଯାଇଥିଲେ, ତିମି ମାଛ ପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାବେ ଘନ ତରଙ୍ଗରେ ଚାଲିଉଠୁଥିଲେ। କଳା ଇରନ ଧରା ଭୟଙ୍କର ଅବସ୍ଥାରେ, ସେ ତାଙ୍କ ସେନା ସହିତ ଭୟଙ୍କର ପାନୀୟ ମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଚାଲିଉଠୁଥିଲେ, ଚକ୍ରବାତ ଓ ପାହାଡ଼ ମଧ୍ୟରେ ଫସି ଯାଇଥିଲେ। ବାଣର ଧୁଆଁର କୁହୁଡ଼ ମୃତ୍ୟୁ ଅନ୍ଧକାର ମେଘରେ ଢାକିଯାଇଥିଲା, ଗଭୀର ଧ୍ୱନି ସମସ୍ତ ଶବ୍ଦକୁ ଉପେକ୍ଷା କରି ଭର୍ତ୍ତି କରିଥିଲା। ପଡ଼ିଯାଉଥିବା ଓ ଉଠୁଥିବା ମୁଣ୍ଡ ଖଣ୍ଡରେ ସେ ବିଚଳିତ ହୋଇଯାଇଥିଲେ, ତାଙ୍କର ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଚକ୍ରବାତର ଭିତରେ ଘୂରୁଥିଲେ। ସେ ତୀବ୍ର ତରଙ୍ଗ ପରି ଉଠିଯାଇଥିଲେ, ଦୁଃଖର ଧନୁଷ ଓ ବିପଦର କୁଣ୍ଡଳ ପିନ୍ଧି, ନିର୍ଭୟ ଭାବେ ତଳପାଟିରୁ ଉଠୁଥିବା ତରଙ୍ଗ ପରି ସେନା ସହିତ ଚାଲିଉଠୁଥିଲେ। ଅନେକ ଆସିଯିବା ଓ ଯିବାର ଧ୍ୱଜା ଓ ଛତାରେ ଝାଗ ହୋଇଯାଇଥିଲେ, ରକ୍ତ ନଦୀର ବନ୍ୟା ବହୁଥିଲା, ରଥ ଓ ଗଛ ତାହାର ତରଙ୍ଗରେ ଭସିଯାଉଥିଲେ। ଏହି ରକ୍ତର ବଡ଼ ବୁଦ୍ବୁଦରେ ସେ ହାତୀ ପରି ଶୋଭିଥିଲେ, ତାଙ୍କର ସେନା ଘୋଡ଼ା ଓ ହାତୀର ଜଳରେ ଚଞ୍ଚଳ ହୋଇଯାଉଥିଲା। ଏହି ଯୁଦ୍ଧ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ପାଇଁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଉଥିଲା, ଏକ ଆକାଶପୁରୀ ପରି ଅସ୍ଥିର ହୋଇଯାଇଥିଲା, ଯେପରି ପୃଥିବୀ ଶେଷ ହେବା ବେଳେ ପାହାଡ଼ ଭୁଇଁ କମ୍ପି ଉଠେ। ଘୋଡ଼ା ଓ ପକ୍ଷୀ ଜଳରେ ତେରୁଥିଲେ, ହାତୀ ତୀରେ ପଡ଼ିଯାଉଥିଲେ, ଭୟଭୀତ ହରିଣମାନେ ଦୌଡ଼ୁଥିଲେ, ଆକାଶ ଭୟଙ୍କର ଧ୍ୱନିରେ ଗଞ୍ଜିଉଠୁଥିଲା। ତୀର ଓ ବୃଶ୍ଚିକର ଶୃଙ୍ଖଳରେ ଯୁଦ୍ଧଭୂମି ଅସ୍ଥିର ଓ କମ୍ପିତ ହୋଇଯାଉଥିଲା, ଘୋଡ଼ାର ଆକ୍ରମଣ ଓ ବାଣର ଭାରରେ କମ୍ପିଉଠୁଥିଲା। ବୀରମାନଙ୍କର ଚିତ୍କାର ହାତୀର ଗର୍ଜନ ପରି ଗଞ୍ଜିଉଠୁଥିଲା, ଢୋଲର ଗୁହା ଧ୍ୱନି ରଣକ୍ଷେତ୍ରକୁ ଗଞ୍ଜାଉଥିଲା, ସେନା-ମେଘ ଚାରିଦିଗେ ବିସ୍ତାରିତ ହୋଇଯାଉଥିଲା, ଯୋଦ୍ଧାମାନଙ୍କ ନେତା ଲୁଟିପଡ଼ୁଥିଲେ। ସେନାର ଧୂଳି ଆକାଶରେ ବିସ୍ତାରିତ ହୋଇଯାଇଥିଲା, ବୀରମାନଙ୍କର ଶିଖର ପଡ଼ିଯାଉଥିଲା, ରଥର ଦେହ ଉଡ଼ୁଥିଲା, ତଳୱାରର ଚକ୍ର ତଳକୁ ପଡ଼ୁଥିଲା।