ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଅଗ୍ନିର ଚିଙ୍ଗାରେ ଅସ୍ତ୍ର ଭାଙ୍ଗି ଯିବା ସମୟରେ ଯୋଦ୍ଧାମାନଙ୍କର କେଶ ଜଳି ଯାଇଥିଲା, ଏବଂ ଭୂମି ଭରି ଭାରୀ ତଳୱାରର ତଡ଼କା ଶବ୍ଦ ପ୍ରତିଧ୍ୱନି ହେଉଥିଲା। ହାତୀମାନଙ୍କୁ ବେଶି ମୋତେ ବେଶି ଅସ୍ତ୍ର ଲାଗି ରକ୍ତ ତରଙ୍ଗ ଉଠି ଯାଉଥିଲା, ତାଙ୍କର ଦାନ୍ତ ଦାନ୍ତ ସହ ଘସି ତିବ୍ର ଚିତ୍କାର ହେଉଥିଲା। ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଗଦାର ତଡ଼କାରେ ଏକାଠି ହେଉଥିବା ଦଳ ଭାଙ୍ଗିଯାଉଥିଲା, ଏବଂ ଆକାଶ ମୃତ ଯୋଦ୍ଧାମାନଙ୍କର ମୁଣ୍ଡର ଗୋଟିଏ ଚକ୍ର ଭଳି ଚାପ ହେଉଥିଲା। ଯୋଦ୍ଧାମାନଙ୍କର ହାତ ଓ ହାତୀମାନଙ୍କର ପା ଉଠିଯାଉଥିବା ଧୂଳି ଆକାଶକୁ ଭରି ଦେଇଥିଲା, ଏବଂ ବିଜୟୀ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କର ଚୁଲ ଧରି ମୃତ୍ୟୁ ପ୍ରତିଶୋଧ ନେଉଥିଲେ। ଭୟ ଆରମ୍ଭ ହେଉଥିଲା, ନଖ ଆଖି, କାନ, ନାକରେ ଖୁଣ୍ଡି ଲାଗୁଥିଲା; ହାତୀମାନେ ରାଥକୁ ଉଲଟାଇ ଦେଉଥିଲେ, ଭୂମି ଗଭୀର ଭାବରେ କମ୍ପିଯାଉଥିଲା। ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ର ରକ୍ତରେ ଭିଜିଥିବା ବସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ସୁସଜ୍ଜିତ ହେଉଥିଲା, ଅସ୍ତ୍ର ଧୂଳି ମେଘରେ ଢାକି ହେଉଥିଲା। ସମୁଦ୍ରର ତରଙ୍ଗ ଭଳି ଗର୍ବିତ ଯୋଦ୍ଧା ମୃତ୍ୟୁର ଆନନ୍ଦ ମଧ୍ୟରେ ଲିନ ହେଉଥିଲେ। ସେ ମେଘର ଦଡ଼ା ଭଳି ଗର୍ଜନ କରିଥିଲେ, ପ୍ରବଳ ପାହାଡ଼, ରାଜା ହାତୀ, ଚକ୍ର, ଶୂଳ, ଗଦା ସହ ଗଛ ଓ ନଦୀ କୂଳରେ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ। ସେ ଯୋଦ୍ଧାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ମେଢ଼ ଭଳି ଦୃଢ଼ ଥିଲେ, ତୀର ତନ୍ତୁ ଓ ଗଛ ଗୁହା ମଧ୍ୟରେ ଦୂର୍ଦ୍ଧର୍ଷ ଭାବେ ଲଂଘି ଯାଉଥିଲେ; ତାଙ୍କର ପତାକା ଓ ଛତା ଧୂଳିରେ ଭ୍ରମି ଯାଉଥିଲା। ମାସିନ, ପଥର, ଚକ୍ର ମଧ୍ୟରେ ଦୃତିରେ ଦୌଡ଼ି ଯାଉଥିଲେ, ମୃତ୍ୟୁର ଆଘାତରେ ତାଙ୍କର ଶରୀର ଭାଙ୍ଗିଯାଉଥିଲା, ଆହତ ଯୋଦ୍ଧାମାନଙ୍କର ଚିତ୍କାର ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ପ୍ରତିଧ୍ୱନି ହେଉଥିଲା। କ୍ରୂର କୁଳାଡ଼ିର ଆଘାତରେ ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ ଆହତ ହେଉଥିଲା, ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା ତଳୱାରର ଚମକ ତାଙ୍କର ବସ୍ତ୍ରରେ ଚିହ୍ନ ଦେଇଥିଲା। ଭୂମି ଅସ୍ତ୍ର ଓ ବାଣରେ ଭରିଯାଇଥିଲା, ଦଳର ଉତ୍ତେଜନାରେ ଭୂତମାନଙ୍କର ଉଲ୍ଲାସ ଓ ଗଦା ଦୂର୍ଦ୍ଧର୍ଷ ଭାବେ ଦୃଶ୍ୟ ହେଉଥିଲା। ସେ ଆକାଶରେ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଥିଲେ, ଅସ୍ତ୍ର ଓ ଶୂଳରେ ସୁସଜ୍ଜିତ ଦ୍ୱାର ଭଳି, ଭସୁଣ୍ଡା ତାଙ୍କର ତଳୱାର ଭାଙ୍ଗି ଆକାଶରେ ଚକ୍ର ତିଆରି କରିଥିଲା। ସେ କନ୍ତା ଓ ବାଁଶ ମଧ୍ୟରେ ମୟୂର ଭଳି ଦୃଶ୍ୟ ହେଉଥିଲେ, ତାଙ୍କର ସେନା ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହେଇ ତଳୱାର ଓ ଶୂଳର ବର୍ଷାରେ ଉଲ୍ଲାସ କରୁଥିଲେ। ଦେବୀମାନେ ଶୂରବୀରଙ୍କୁ ଧରିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ, ତାଙ୍କର ବାହୁ ଉପରେ ଉଠି ଉଲ୍ଲାସ କରୁଥିଲେ; ଦିଗ୍ଗୁଡ଼ିକୁ ଯୋଦ୍ଧାମାନଙ୍କର ଉତ୍ସାହ ମଧ୍ୟରେ ଚୂଡ଼ା ଉପରେ କମ୍ପନ ହେଉଥିଲା। ଦୂର୍ଦ୍ଧର୍ଷ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଶୂଳର ଆଘାତରେ ଦଳ ଭାଙ୍ଗି ଯାଉଥିଲେ; ହାତୀମାନେ ଚକ୍ର ଓ ରାଥ ଚକ୍ରର ଘୂର୍ଣ୍ଣନ ଦ୍ୱାରା ଦଳ ଭାଙ୍ଗି ଦେଉଥିଲେ। ହାତୀମାନେ ଉନ୍ମାଦ ହୋଇ ଏକାଠି ଭାବେ ପଡ଼ିଯାଉଥିଲେ, କୁଳାଡ଼ିର ବର୍ଷା ଆଘାତରେ; ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲେ, ଗଦା ଦୂର୍ଦ୍ଧର୍ଷ ଭାବେ ଘୂର୍ଣ୍ଣନ କରୁଥିଲେ, ଶତ୍ରୁମାନେ ଭୟରେ ଉଡ଼ି ଯାଉଥିଲେ। ରାଥ ଓ ଗଛ ମାସିନ ଓ ପଥରର ଆଘାତରେ ଭାଙ୍ଗିଯାଉଥିଲା; ଛତାମାନେ ଶୁଭ୍ର ପଦ୍ମ ଭଳି ତଳୱାରର ଆଘାତରେ ଭାଙ୍ଗିଯାଉଥିଲା। ଭୂମି ଦଳ ଦ୍ୱାରା ଶୋଷିତ ହେଉଥିଲା, ଅସ୍ତ୍ର ବର୍ଷାରେ ଭୂମି ଉଲ୍ଲାସ ହେଉଥିଲା; ହାତୀମାନଙ୍କର ପାର୍ଶ୍ୱ ଭାଙ୍ଗି ମୁଣ୍ଡ ହୀନ ଶରୀର ଏକାଠି ହେଉଥିଲା। ହାତୀମାନେ ଅଙ୍କୁଶ ଆଘାତ ଓ ଶୂରବୀରଙ୍କର ଚିତ୍କାରରେ ଅଟକିଯାଉଥିଲେ; ଦୂର୍ଦ୍ଧର୍ଷ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଦୂର୍ଦ୍ଧର୍ଷ ନୂସ୍ତ୍ର ଦେଇ ସଙ୍ଗୀଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ଉପରେ ଶୋକ କରୁଥିଲେ। ପଦ୍ମ ପତ୍ର ଭଳି ଲୋକ ଚୁରି ଯାଉଥିଲେ, ତାଙ୍କର ପେଟ ଖଞ୍ଜରରେ ଫାଟିଯାଉଥିଲା; ଶିବଙ୍କ ତାଣ୍ଡବ ନୃତ୍ୟ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହେଉଥିଲା, ତ୍ରିଶୂଳ ଉପରେ ଉଠି ମୁହଁ ଭୟଙ୍କର ହେଉଥିଲା। ଧନୁର୍ବାଣୀ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଦୌଡ଼ି ଯାଉଥିଲେ, ତାଙ୍କର ତୁଣୀ ଭରି ରହିଥିଲା, ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କର ଚିତ୍କାର ଭଳି ଶବ୍ଦ ପ୍ରତିଧ୍ୱନି ହେଉଥିଲା; ଫେଙ୍କା ଓ ଢାଲରେ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ତାଙ୍କର କୌଶଳ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରୁଥିଲେ, ଅନ୍ୟମାନେ ଯୁଦ୍ଧ ନୃତ୍ୟ କରୁଥିଲେ। ବଜ୍ର ଭଳି ମୁଷ୍ଟିରେ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଦବି ଦେଇଥିଲେ, ସେ ଆକାଶରେ ଗରୁଡ଼ ଭଳି ଉଡ଼ି ଯାଉଥିଲେ, ରାଥର ବସ୍ତ୍ର ଉଡ଼ୁଥିଲା। ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହାତୀ ଓ ଘୋଡ଼ା ଅଙ୍କୁଶରେ ଧରି ଯାଉଥିଲେ, ରାଜାଙ୍କର ପତାକା ତିବ୍ର ଆଘାତରେ ଉଡ଼ିଯାଉଥିଲା, ଦଳର ଉତ୍ତେଜନା ଗଦା ଆଘାତରେ ଉଲ୍ଲାସ ହେଉଥିଲା। ଭୂମି ଉଚ୍ଚ ଦୁର୍ଗ ଓ ଗୋପୁରର ଆଘାତରେ ଖୋଦିଯାଉଥିଲା; ଦୁଇ ଧନୁରେ ନିକ୍ଷିପ୍ତ ତୀରରେ ପଥର ଶୃଂଖଳା ଭାଙ୍ଗିଯାଉଥିଲା। ଉନ୍ମାଦ ହାତୀମାନେ ଦୁଇ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଚିରିଯାଉଥିଲେ, ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ର ଗୋଟିଏ ମହା ମୁଢ଼ରୁ ଚାଲିଥିବା ଚାଉଳ ଭଳି ଭରିଯାଉଥିଲା, ସେନାର ପକ୍ଷୀମାନେ ମେଘ ଭଳି ଶୃଂଖଳାରେ ବନ୍ଧିଯାଉଥିଲେ। ଅସ୍ତ୍ରର ବର୍ଷା ଏକ ଦୂର୍ଦ୍ଧର୍ଷ ଯୋଦ୍ଧା ବର୍ଷା ଭଳି ନିମ୍ନିତ ହେଉଥିଲା; ଯୋଦ୍ଧାମାନଙ୍କର ପଙ୍କ ଉଲ୍ଲାସ ମଧ୍ୟରେ ନୃତ୍ୟ କରୁଥିଲା, ଯୁଦ୍ଧର ଉତ୍ତେଜନା ପ୍ରଳୟ କାଳରେ ପାହାଡ଼ ଭଳି ଉଲ୍ଲାସ ହେଉଥିଲା। ତାପରେ, ରାଜା, ଯୋଦ୍ଧା, ମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ଉତ୍ସୁକ ଦର୍ଶକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଉତ୍ସାହ ଭରା କଥା ଉଠିଲା। ଝିଅ ଜଳରେ ଚଳିତ ପଦ୍ମ କିମ୍ବା ଉଡ଼ୁଥିବା ପକ୍ଷୀ ଭଳି, ଆକାଶ ଶୂରବୀରଙ୍କର ମୁଣ୍ଡରେ ତାରା ଭଳି ଚମକୁଥିଲା। ଦେଖ, ରକ୍ତ ତରଙ୍ଗରେ ଲାଲ ହୋଇଥିବା ବାୟୁରେ ସେମାନେ ସନ୍ଧ୍ୟା ଆକାଶ ଭଳି ଚମକୁଥିଲେ; ଏହି ମେଘ-ସୂର୍ଯ୍ୟ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଦିନ ମଧ୍ୟରେ ତିବ୍ର ଚମକ ଦେଉଥିଲେ। "ଭଉଣୀ, ଏହି ଆକାଶରେ ତୂଳ ଭରି ଦେଉଛି କି?" — "ନାହିଁ, ଶୂରବୀର, ଏହି ତୂଳ ନୁହେଁ; ଏହି ଅସ୍ତ୍ରର ମେଘ।" ଯେତେ ଧୂଳି ରକ୍ତରେ ଭୂମିରେ ଶାନ୍ତି ହେଉଛି, ସେତେ ହଜାର ବର୍ଷ ଯୋଦ୍ଧାମାନଙ୍କର ନିବାସ ଆକାଶରେ ରହିଥାଏ। "ଭୟ କରିନାହିଁ — ଏହି ନୀଳ ପଦ୍ମ ପତ୍ର ଭଳି ତଳୱାରର ଚମକ ନୁହେଁ; ଏହି ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କର ନିରୀକ୍ଷଣର ଚମକ।