ଏଠାରେ ଏକ ସୁନ୍ଦର ଗୃହ ପାବିଲିଅନ୍ ଦେଖାଯାଉଛି, ଯାହାର ଚାରିପାଖରେ ଫୁଲ ଲତା ଏକାଉଁଟି ହୋଇ ଲଗାଯାଇଛି, ଜାଲି ଓ ଜନାଳାଗୁଡିକୁ ଗଛର ଶାଖା ଛାୟା କରି ଆଡ଼କୁ ରଖିଛି। ଏଠି ମୋ ନାଥ ବସିଛନ୍ତି, ତାଙ୍କର ଆକୃତି ଜୀବନର ଆକାଶର ଏକ କଣା ପରି, ଚାରିଟି ସମୁଦ୍ର ଦ୍ୱାରା ଘିରିଥିବା ପୃଥିବୀର ଅଧିପତି। ଏହି ସ୍ଥାନ ପୂର୍ବରୁ ତାଙ୍କର ଅତି ଉତ୍ସାହ ଓ ଆଶାର ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଗଭୀର ଭାବରେ ଚାହାଯାଇଥିଲା—“ମୁଁ ଶୀଘ୍ର ରାଜା ହେବି।” ହେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଦେବୀ, କେବଳ ଏଠିରେ ଆଠ ଦିନରେ ତାଙ୍କର ଏହି ଆଶା ସଫଳ ହେଲା, ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ ମିଳିଥିବା ରାଜ୍ୟ ଏବେ ଉନ୍ନତ ଓ ସମୃଦ୍ଧ ହେଲା। ଏଠି, ମୋ ରାଜା ପତିଙ୍କର ଜୀବନ ଏସେନ୍ସ୍ ମୋ ଘରରେ, ଆକାଶରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ଭାବେ ବସିଥିଲା—ବାୟୁ ଆକାଶରେ ଯେପରି ଅଦୃଶ୍ୟ, କିମ୍ବା ଗନ୍ଧ ବାୟୁ ମଧ୍ୟରେ ଲୁଚିଥିବା ପରି। ଏଠି, ଅଙ୍ଗୁଠିର ଚଉଡ଼ି ଗୁଡିକୁ ଆକାଶରେ ରାଜ୍ୟ ଏକାଉଁଟି ହୋଇ ଥିଲା, କିନ୍ତୁ ମୋ ପତିଙ୍କର ରାଜ୍ୟ ଦଶ ମିଳିଅନ୍ ଯୋଜନା ଦୂର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ତୃତ ହୋଇ ଥିଲା। ଆମେ ଦୁଇଜଣେ ଆକାଶ ହେବା ପରି, ତାଙ୍କର ରାଜ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଆକାଶ; ତଥାପି ଏହା ହଜାର ହଜାର ପାହାଡ଼ରେ ଭରିଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଉଛି—ଏହି ମାୟା କେତେ ଅଦ୍ଭୁତ! ହେ ଦେବୀ, ଏବେ ମୁଁ ପୁନି ମୋ ପତିଙ୍କ ସମୀପକୁ ଫେରିବାକୁ ଚାହେଁ; ଚଳ, ଆମେ ଏଠାକୁ ଯିବା—ସଙ୍କଳ୍ପ ଶକ୍ତି ଥିଲେ କେଉଁ ଦୂରତ୍ୱ ଅଟକାଇପାରିବ? ଏପରି କହି ଦେବୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ସେ ତ୍ୱରିତ ଗୃହ ପାବିଲିଅନ୍ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ଦୁଇଜଣେ ଏକସାଥି ଆକାଶକୁ ଉଡିଗଲେ, ତଳବ ରଙ୍ଗର ଏକ ତଳବ ଖଡ଼ ପରି, ଏକ ପକ୍ଷୀ ପରି। ଆକାଶ କଳି ମାସର ଲାଗି ଭାଗିଯାଇଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଉଛି, ଏକ ସୁନ୍ଦର ଏକାଉଁଟି ସମୁଦ୍ର ଦ୍ୱାରା ଭରିଥିବା, ନାରାୟଣଙ୍କ ଶରୀର ପରି, ମଧୁମକୁ ଦେହର ଶୁଭ୍ର ଚମକରେ ଅଳଙ୍କୃତ। ସେମାନେ ମେଘର ପଥକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି, ବାୟୁର ଅଞ୍ଚଳକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି, ସୂର୍ଯ୍ୟର ପଥ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରର ପଥକୁ ଅତିକ୍ରମ କଲେ। ତାପରେ ଉତ୍ତର ଦିଗର ଧ୍ରୁବ ତାରାର ପଥ ଓ ସାଧ୍ୟମାନଙ୍କର ଅଞ୍ଚଳ, ସିଦ୍ଧମାନଙ୍କର ଲୋକ ଓ ପୃଥିବୀକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି, ସ୍ୱର୍ଗ ମଣ୍ଡଳକୁ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ। ସେ ବ୍ରହ୍ମା ଲୋକର ଅନ୍ତର ଅଞ୍ଚଳ ଓ ତୁଷିତା ମଣ୍ଡଳକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ଗୋଲୋକ, ଶିବ ଲୋକ, ପିତୃଲୋକକୁ ଅତିକ୍ରମ କଲେ। ଦୂର ଦୂର ଦେହ ହୀନ ଦେବମାନେ ଅତିକ୍ରମ କରି, ଅତି ଦୂରକୁ ଯାଇ ଏକ ସ୍ଥାନରେ ଅଟକିଗଲେ। ତାପରେ ସେ ଦେଖିଲେ, ଏଉଁ ଆକାଶ ଯାତ୍ରାରେ ତଳେ କିଛି ଦେଖାଯାଉନାହିଁ—ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ତାରା, କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କିଛି। ସେ ଗଭୀର ନିର୍ଦ୍ଦିଶ ଅନ୍ଧାର ଦେଖିଲେ, ଆକାଶର ଖାଲି ଯାଉଁଟି ଭରିଥିବା, ଏକ ଏକାଉଁଟି ସମୁଦ୍ର ଗଭୀର ପେଟ ପରି, ପାହାଡ଼ର ଭିତର ପରି ଗଢ଼। ଦେବୀକୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: “ହେ ଦେବୀ, ତଳେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟ ଚମକ କେଉଁଠି ଗଲା? ଏହି ଅନ୍ଧାର, ପାହାଡ଼ର ପେଟ ପରି ଅଚଳ ଓ ହାତରେ ଧରିପାରିବା, କିପରି ଆସିଲା?” ଦେବୀ କହିଲେ: “ତୁମେ ଏଉଁ ଆକାଶରେ ଏପରି ଦୂର ପଥରେ ପହଞ୍ଚିଛ; ଏଠି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟ ଚମକ ଦେଖାଯାଉନାହିଁ। ଯେପରି ଏକ ଗଭୀର କୁଆଁର ତଳରୁ ଜୁଗନ୍ତି ଦେଖାଯାଉନାହିଁ, ଏଉଁଠି ତଳରୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପଛୁଆ ଦେଖାଯାଉନାହିଁ। ଆମେ ଏପରି ଦୂରକୁ ଆସିଛୁ ଯେ, ତଳେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଏକ ଅପରିମାଣ ଛୋଟ କଣା ପରି ଦେଖାଯାଉଛି, ମୁଦ୍ରା ଦେଖାଯାଉନାହିଁ। ଏଠିଠୁ ଆଗକୁ କେଉଁ ପଥ ଅଛି, ଏହା କିପରି? ଆଗକୁ ତଳେ କିପରି ଯିବା? କହ, ଦେବୀ।” ଦେବୀ କହିଲେ: “ଏଠିଠୁ ଆଗକୁ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ବାହ୍ୟ ଶେଲ୍ ଅଛି, ଯାଁଠୁ ହୀରା ଧୂଳି ଓ ଏପରି କଣା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।” ଏପରି କଥା କରି କରି, ସେମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ଶେଲ୍ ପ୍ରାନ୍ତକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ପାହାଡ଼ର ଗଢ଼ ଚକ୍ର ପରି ମଧୁମକୁ ପରି ଘୂରିବା। କୌଣସି ପ୍ରୟାସ ବିନା, ସେମାନେ ଏହି ଶେଲ୍ ମାନେ ଆକାଶରେ ପ୍ରବେଶ କରିଗଲେ; କାରଣ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ଥିବା ଜିନିଷ ହୀରାର ଗତି ପରି ଅଟକିପାରେନାହିଁ। ଏପରି ଅଟକା ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା, ସେ ଜଳର ଆବରଣ ପରେ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ବାହାରେ ଅତି ଚମକଦାର ଲୋକ ଦେଖିଲେ। ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ପରେ ଜଳ ତତ୍ତ୍ୱ ଦସ ଗୁଣା ବଡ଼, ଏହା କଠା ର ଅଣ୍ଡର ଚମର ପରି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡକୁ ଘେରି ରଖିଛି। ତାପରେ ଅଗ୍ନି ଦସ ଗୁଣା ବଡ଼; ଏଠିଠୁ ବାୟୁ ଦସ ଗୁଣା ବଡ଼; ତାପରେ ଆକାଶ ଦସ ଗୁଣା ବଡ଼; ଏବଂ ତାପରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏଥର ଅଛି। ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏଥରରେ କେବଳ ମଧ୍ୟ, ଆରମ୍ଭ, ଶେଷ ଭାବନା ଆସିନାହିଁ—ଏକ ବଞ୍ଚା ମହିଳାର ପୁଅ ଦାସ୍ତାନ ପରି। ଏହା ଶୁଦ୍ଧ, ଶାନ୍ତ, ଆରମ୍ଭ ହୀନ, ଭ୍ରମ ହୀନ, ଆରମ୍ଭ, ଶେଷ, ମଧ୍ୟ ନାହିଁ; ବିଶାଳ ଆତ୍ମାରେ ବସିଛି। ଯଦି ଶିବ ଅଧିପତି କିମ୍ବା ଗରୁଡ଼ ଧ୍ୱଜୀ ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏଥରରେ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହେବାକୁ ଶକ୍ତି ପାଆନ୍ତି, ତେବେ ଧ୍ୟାନ ଦ୍ୱାରା ଏହାର ଶେଷ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ; ଏବଂ ବାୟୁ ଏକାଗ୍ର ଗତିରେ ଏଠିଠୁ ପହଞ୍ଚିପାରେ। ଏଠି, ପୃଥିବୀ, ଜଳ, ଅଗ୍ନି, ବାୟୁ, ଆକାଶ—ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦସ ଗୁଣା ବଡ଼ ହୋଇ, ପୂର୍ବ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି, ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଉପରେ ଯାଉଛି। ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏଥରକୁ ଦେଖିଲେ, ଏହାର କୌଣସି ମାପ ନାହିଁ; ଏହି ବିଶ୍ୱ ଏଥର ମଧ୍ୟରେ ଏକ କଣା ପରି ବିସ୍ତୃତ ହୋଇଛି। ସେ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ମଧ୍ୟରେ ଏପରି ଅନେକ ମାୟାମୟ ସୃଷ୍ଟି ଦେଖିଲେ, ଏଥରରେ ରୋଦ୍ର ଧୂଳି ପରି ଚମକିଉଁଟି। ବଡ଼ ଏଥର ସମୁଦ୍ରରେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶୂନ୍ୟତାର ଜଳରେ, ସେ ଦେଖିଲେ ମହା ଚେତନା ରସରୁ ଉପଜିଥିବା ଫୁଲା ଓ ଗୁଛ। କିଛି ତଳକୁ ପଡ଼ୁଛି, କିଛି ଉପରକୁ ଯାଉଛି, କିଛି ଏକାଉଁଟି ଚାଲୁଛି, ଅନ୍ୟ କିଛି ନିଜ ଜ୍ଞାନରେ ଅଚଳ ହୋଇ ରହିଛି। ଯେଉଁଠି ଓ ଯେପରି ଜ୍ଞାନ ଉପଜିଥାଏ, ସେଉଁଠି ଏହାର ଆକୃତି ଦେଖାଯାଉଛି। ତଥାପି, ଏଠି ନା ଉପର ଅଛି, ନା ତଳ, ନା ଆସିବା ନା ଯିବା; ଏହା ଏକ ଭିନ୍ନ ଅବସ୍ଥା, ଏହା ଆମ ଶରୀରର ଆଗମନ। ଏଠି, ଜ୍ଞାନ ନିଜର ସ୍୵ଭାବରେ ଉପଜିବା ଓ ପୁନି ଉପଜିବା—ନିଜ ଚିନ୍ତା ଦ୍ୱାରା ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ହୋଇ ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଏ, ଶିଶୁଙ୍କ ଭାବନା ଜାଲ ପରି। ଏଠି ତଳ କଣ, ଉପର କଣ, ଆଡ଼କୁ କଣ, ଏହି ଚମକ ମଣ୍ଡଳରେ?