ଏହି ଉତ୍କଳ ଶ୍ରୁତିରେ, ଏକ ଆତ୍ମା ନିଜ ପୂର୍ବ ଜନ୍ମର ଅନେକ ଅନୁଭବ ଓ ଦୁଃଖକୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରୁଛି। ରାଜାଙ୍କ ଅପରାଧର ଦୁଷ୍ଟ ଫଳରେ, ତାଳ ଗଛର ତଳ ଗୁହାରେ ନମ୍ରତାରେ ଯାଉଥିବା ମିଶ୍ର ଦୁଃଖରେ, ନଉ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆମି ଏକ କୁହୁକା ଦ୍ୱାରା କୁଷ୍ଠରୋଗରେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗିଲି। ପୁନଃ, ଏଠି ସୌରାଷ୍ଟ୍ର ଭୂମିରେ ଆଠ ବର୍ଷ ଧରି ଗୋମାନ୍ୟ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଇ, ଦୁଷ୍ଟ ଲୋକଙ୍କ ଦୁଃଖ ଓ ଅଜ୍ଞାନୀ ଗୋପାଳକଙ୍କ ମଜା ଓ ଆଞ୍ଚଳିକ ନିର୍ଦେଶକୁ ଭୋଗିଥିଲି। ପରେ, ଏକ ପକ୍ଷୀ ଭାବେ ମୁଁ ଜଙ୍ଗଲ ମେଦିନୀରେ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ଫାଦରେ ପଡି, ବଡ଼ ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ମୁକ୍ତି ଲାଗି ଚେଷ୍ଟା କରିଥିଲି, ଏହି ଅଭିଲାଷ ମାନେ ଏବେ ବି ମୁକ୍ତି ଲାଗି ଚେଷ୍ଟା କରୁଛନ୍ତି। ଏକ ମଧୁମକ୍ଷୀ ସହ ମୁଁ ଅପରିଚିତ ପଦ୍ମ କୋଷରେ ଗୁପ୍ତ ଭାବେ ମଧୁ ଉପଭୋଗ କରିଥିଲି। ଏକ ଚମତ୍କାର ଚକ୍ଷୁଅଳି ହରିଣ ସହ ମୁଁ ଉଚ୍ଛ୍ରାୟ ପାହାଡ଼ ଶିରା ଓ ମନୋହର ଜଙ୍ଗଲ ମଧ୍ୟରେ ଘୁଞ୍ଚିଥିଲି, ଏବଂ ଏକ ଶିକାରୀ ମୋତେ ଜୀବନ ଉପରେ ଆଘାତ କରିଥିଲେ। ମୁଁ ଅଠ ଦିଗରେ ସମୁଦ୍ର ତରଙ୍ଗ ଦେଖିଥିଲି, ମାଛ, ଘୋଡ଼ା ଓ କଛୁଆ ର ଆବାଜ ଆମକୁ ଦୁର୍ଗମ ଭାବେ ନେଇଯାଉଥିଲା। ଚମଡ଼ିଆ ନଦୀର ତଟରେ ମୁଁ ମଧୁର ଗୀତ ଗାଇ ଜଳ ପିଇଥିଲି, ଏବଂ ଭଲ ଓ ଶୁଭ ପାର୍ଶ୍ୱବର୍ତୀ ଲୋକମାନେ ସହ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରିଥିଲି। ତାଳ ଓ ତମାଳ ଗଛର ଜଙ୍ଗଲରେ ଏକ ଚଞ୍ଚଳ ମୁହଁ ଓ ଚକ୍ଷୁଅଳି ନାରୀ ସହ ମୁଁ ମୋ ପ୍ରିୟାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିର ଉତ୍ତେଜନାରେ ମଦିରା ଭାବେ ଚାଲିଥିଲି। ଏଠି, ପଦ୍ମ ଭଳି ଉରୁ ଥିବା ଦିବ୍ୟ ନାରୀ ପାଖରେ ଦେବମାନେ ମଧୁମକ୍ଷୀ ଭଳି ଆନନ୍ଦ ଭରି ହସୁଥିଲେ। ମେରୁ ପାହାଡ଼ର କାମନା ଶୂନ୍ୟ ଜଙ୍ଗଲର ରତ୍ନ ଓ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିରେ, ଯୁବତୀ ସହ ଏକତ୍ରେ ଏକତ୍ର ମିଳନ ଉପଭୋଗ କରିଥିଲି। ସମୁଦ୍ର ତଟର ଗୁହାରେ କଛୁଆ ଭଳି ଦୀର୍ଘ ସମୟ ରହିଥିଲି, ତରଙ୍ଗ ଓ ଗୁଞ୍ଜିତ ଜଙ୍ଗଲ ମଧ୍ୟରେ। ରାଜହଂସ ଭାବେ ମୁଁ ପଦ୍ମ ତଣ୍ଡରେ ଝୁଲିଥିଲି, ହ୍ରଦର ମୃଦୁ ପବନ ଓ ଚଳିତ ପତ୍ର ମଣ୍ଡଳୀ ମଧ୍ୟରେ ଖେଳିଥିଲି। ଘାସର ମୃଦୁ ଦୋଳନ ଦେଖି, ଏକ କ୍ଲାନ୍ତ ମାଛି ତାହାର ସାଥୀ ସହ ଅସହାୟ ଭାବେ ଶୁଇଥିବା ଦୃଷ୍ଟି ଦେଇଥିଲି। ତରଙ୍ଗିତ ଜଳରେ ନୃତ୍ୟ କରୁଥିବା ତରଙ୍ଗର ଶିରା ଦ୍ୱାରା ଚୁମ୍ବିତ ହୋଇ, ପାହାଡ଼ ଝରା ମଧ୍ୟରେ ଜଳବେଳ ତରୁଣୀ ସହ ଘୁଞ୍ଚିଥିଲି। ଗନ୍ଧମାଦନ ଓ ମନ୍ଦାର ପରି ଦିବ୍ୟ ଗନ୍ଧ ମଣ୍ଡପରେ ରତିରେ ଅନୁଭବ କରି, ତରୁଣ ବିଦ୍ୟାଧର ତାଙ୍କ ପାଦ ପରେ ପଡ଼ିଥିଲେ। ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଅଭିଲାଷରେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, କାଫୁର ଛିଟା ଦିଆ ଶୟନରେ ଚନ୍ଦ୍ରକାନ୍ତି ଭଳି ତାଳି ହୋଇ ଶୁଇଥିଲି। ମୋ ମନ ଅନେକ ଦୁଃଖର ରୂପରେ ଅସ୍ଥିର ଓ ଭ୍ରମିତ ହୋଇ, ବିଭିନ୍ନ ଯୋନିରେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗି, ଜଗତ ଜୀବନର ଦୀର୍ଘ ନଦୀରେ ତୀବ୍ର ତରଙ୍ଗରେ ଭାସି ଚାଲିଥିଲି। ଏବେ ଆମେ ଦେଖୁଅଛୁ, ଅଟୁଟ ଦୃଢ଼ତାର ମଧ୍ୟରୁ, ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ମଣ୍ଡଳର ଘନ ଦିୱାଲରୁ, ଅନେକ କୋଟି ଯୋଜନା ଅତିକ୍ରମ କରି, ତୁମେ ଦୁଇଜଣ କିପରି ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ? କେଉଁଠି ଏହି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ, କେଉଁଠି ଏହାର ଦିୱାଲ, କେଉଁଠି ଦୃଢ଼ତା? ନିଶ୍ଚୟ, ମହାଦେବୀ, ତୁମେ ଦୁଇଜଣ ରାଜପ୍ରାସାଦର ଅନ୍ତର ଆକାଶରେ ଅଛ। ଏହି ପାହାଡ଼ ଗାଁରେ, ଏହି ଘରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ବସିଷ୍ଠ ତାଙ୍କ ଶାସନ ଉପଭୋଗ କରୁଛନ୍ତି। ଏହି ମଣ୍ଡପ ଓ ଖାଲି ସ୍ଥାନକୁ, ସେ ପୃଥିବୀ ଚାରି ସମୁଦ୍ରରେ ଆବୃତ ଦେଖିଥିଲେ। ଏହି ପୃଥିବୀ ଆସନରେ, ଯାହା ଆକାଶର ଏସେନ୍ସ, ତାଙ୍କ ଓ ଅରୁନ୍ଧତୀ ରାଜନଗର ଓ ରାଜପ୍ରାସାଦର ଅନୁଭବ କରିଥିଲେ। ଏଠି, ଲୀଳା ନାମକ ନାରୀ ଉଦିତ ହେଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଜ୍ଞାନର ପୂଜା ହେଲା; ଜ୍ଞାନ ସହ ଏକତ୍ରେ, ସେ ଅଦ୍ଭୁତ ଓ ଆନନ୍ଦ ଆକାଶକୁ ଉଲ୍ଲଂଘିଗଲେ। ଘରର ଅନ୍ତର ହସ୍ତପ୍ରମାଣ ସ୍ଥାନରେ, ସେ ଅନ୍ୟ ଏକ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ, ପାହାଡ଼ ଓ ଇନ୍ଦ୍ର ପ୍ରାସାଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ। ସେ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡରୁ ନିଜ ଘରକୁ ଫେରିଗଲେ, ଜଣେ ମଣିଷ ଶୟନରେ ଏକ ସ୍ୱପ୍ନରୁ ଅନ୍ୟ ସ୍ୱପ୍ନକୁ ଯାଇଥିବା ପରି। ସମସ୍ତ ଏହା ଚେତନାର ପ୍ରକାଶ, କେବଳ ଆକାଶ; କୌଣସି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ, ଜଗତ, ଦିୱାଲ କି ଦୂରତା ନାହିଁ। କେବଳ ନିଜ ମନ ଚମକୁଛି, ଦୁଇଜଣ ପାଇଁ ଏହା ସମାନ ଆକର୍ଷଣୀୟ; କେଉଁଠି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ, କେଉଁଠି ଜନ୍ମ ଚକ୍ର, ଯେତେବେଳେ ସମସ୍ତ ମନର ଅଭିନିବେଶରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ? ଏହି ଜ୍ଞାନ ଆକାଶ ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ଓ ଅନନ୍ତ; ଯାହା ନିଜ ମନ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ତେଜିତ, ତାହା ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ, ଯେପରି ବାୟୁ ତରଙ୍ଗରେ ଚଳିଥାଏ। ଚେତନା ଆକାଶ ଅଜନ୍ମା ଓ ଶାନ୍ତ, ସବୁଠି ଓ ସବୁବେଳେ; ମନ ଦ୍ୱାରା ଜଗତ ଉପସ୍ଥାପିତ ହୁଏ, ନିଜ ମଧ୍ୟରେ ନିଜକୁ ପ୍ରକାଶ କରେ। ଜଣେ ଜାଗୃତ ପାଇଁ ଏହା ଆକାଶଠାରୁ ଅଧିକ ଖାଲି, ଅଜାଗୃତ ପାଇଁ ଦୃଢ଼ ପାହାଡ଼ ପରି ଅଚଳ। ସ୍ୱପ୍ନରେ ଯେପରି ଏକ ଚମତ୍କାର ନଗର ଦେଖାଯାଏ, ଏପରି ଚେତନା ତତ୍ତ୍ୱରେ ଏହି ଅସତ୍ୟ ଜଗତ ଚମକୁଥାଏ। ମୃଗମାୟାରେ ଯେପରି ଜଳ ଦେଖାଯାଏ, ଏବଂ ସୁନାର ଉପରେ ଚୂଡ଼ା ରୂପ ଦେଖାଯାଏ, ଏପରି ଏହି ଅସତ୍ୟ ଜଗତ ପ୍ରକୃତ ଭାବେ ଦେଖାଯାଏ, ଦୃଶ୍ୟ ନିଜର ମଧ୍ୟରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ଏପରି, ଦୁଇ ଯୁବତୀ ଚିନ୍ତା କରି, ନିଜ ଘରରୁ ଚମତ୍କାର ଭାବେ ବାହାରି ଆସିଲେ, ଚାଲିବା ଚାଲିରେ ମଧୁର ଓ ମାପିତ ପଦ ଦେଇ। ଗାଁର ଲୋକ ଦେଖିଲେ ନାହିଁ, ସେମାନେ ପାହାଡ଼ ଦିଗରେ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଲେ, ଏହାର ଗୁହା ଆକାଶ ଦ୍ୱାରା ଚୁମ୍ବିତ, ଶିଖର ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସ୍ପର୍ଶିତ। ପାହାଡ଼ଟି ଅଦ୍ଭୁତ ଜଙ୍ଗଲ ଚାଦରରେ ଆବୃତ, ଏହାରେ ବିଭିନ୍ନ ରଙ୍ଗର ଫୁଲ ଫୁଟିଥିଲା, ଓ ଅନେକ ପକ୍ଷୀ ଗୀତ ଗାଇ ଝରଣାର ଚଳନରେ ଉତ୍ତେଜିତ ହୁଏ। ଏଠି ଚମତ୍କାର ଫୁଲ ମଣ୍ଡଳୀ, କେସର ରଙ୍ଗର ମେଘ ଓ ମିକା ଶିଳାର ଶିରାରେ ବିଶ୍ରାମ କରୁଥିବା ପକ୍ଷୀ ଦେଖିଲେ। ସମସ୍ତ ନଦୀ ତଟ ଚଉଡ଼ିଆ ସାରବଞ୍ଜୁଳ ଗଛରେ ଆବୃତ, ପବନ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ଶିଳା, ଗହ୍ୱର ଓ ନୃତ୍ୟ କରୁଥିବା ଲତା ମଧ୍ୟରେ ଖେଳୁଥିଲା। ମେଘ ଫୁଲ ମଣ୍ଡଳୀ ପରି ଆକାଶକୁ ଆବୃତ କରିଥିଲା, ବର୍ଷା ଜଳ ଗୁହାରେ ଜମା ହୋଇଥିଲା, ଦୀର୍ଘ ନଦୀ ଚମକୁଥିବା ମୁକ୍ତା ମଣ୍ଡଳୀକୁ ଉଠାଇ ନେଇଯାଉଥିଲା।