ଏକ ବୃହତ୍ ଜୀବନ ଗଳ୍ପରେ, ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତିର ମନ ଭୋଗ ଏବଂ ଆସକ୍ତିର ତରଙ୍ଗ ଓ ଚକ୍ରବାତରେ ଅଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଇଥାଏ; ତାଙ୍କର ଚାଳ-ଚଳନ ନିର୍ଜୀବ ଏବଂ ଶିଥିଳ ହୋଇଯାଏ, ଏହି ସାଂସାରିକ ସମୁଦ୍ରରେ ତିଆ ଡ଼ିଅ ପାଇଁ ଏକ କାଚୁଆ ପରି ହୁଏ। ରାଜକୀୟ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ମଧ୍ୟ କରିଥିବା ସତ୍ତ୍ୱେ, ସେ ନିଜ ଚେତନାର ଆଲୋକରେ ନିଶ୍ଚଳ ଶୟନ କରେ, ଏବଂ ସାଂସାରିକ ମୋହରୁ ଜାଗି ନାହିଁ। ତାଙ୍କର ଚିନ୍ତା ଏପରି, "ମୁଁ ମାଳିକ, ମୁଁ ଭୋଗୀ, ମୁଁ ସଫଳ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ସୁଖୀ," ଏହି ଅନନ୍ତ ବଡ଼ ଦୂର୍ଗରେ ବାନ୍ଧା ହୋଇଯାଇଛି ଏବଂ ତାହାର ଅଧୀନ ହୋଇଯାଇଛି। ତେଣୁ, ମୋତେ କହ, ମନୋହରିଣୀ, କେଉଁ ସ୍ୱାମୀ ତୁମକୁ ନିକଟେ ଆଣେ, ଯେପରି ଜଙ୍ଗଲରୁ ଗନ୍ଧ ପବନ ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ୟ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଯାଏ। ଏହି ସାଂସାରିକ ଜଗତ, ଓ ଶିଶୁ, ସତ୍ୟରେ ଅନ୍ୟ ଏକ ବିଶିଷ୍ଟ ଅସ୍ତିତ୍ୱ—ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ମଣ୍ଡପ; ଏବଂ ସାଂସାରିକ ବ୍ୟବହାରର ଏହି ଶୃଙ୍ଖଳା ଅନ୍ୟ ଏକ ଶ୍ରେଣୀର। ଏହି ସାଂସାରିକ ଚକ୍ରଗୁଡ଼ିକ ଦୃଶ୍ୟତାରେ ନିକଟ ଲାଗେ, କିନ୍ତୁ ପ୍ରକୃତରେ ଏହା ଅନେକ କୋଟି ଯୋଜନା ଦୂରରେ ଅଲଗା ହୋଇଅଛି। ଦେଖ, ତୁମ ପାଖରେ ଯେଉଁ ଆକାର ଦୃଶ୍ୟମାନ ହୁଏ, ସେଗୁଡ଼ିକ ଶୁଦ୍ଧ ଆକାଶ ଅଟୁଟି; ଏହାର ମଧ୍ୟରେ ଅନେକ କୋଟି ମେରୁ ଓ ମନ୍ଦାରା ପାହାଡ଼ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ରହିଛି। ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅଣୁର ମଧ୍ୟରେ ନିର୍ବାଧ ଭାବେ ସୃଷ୍ଟିର ଗୋଷ୍ଠୀ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ; ମହାଚେତନାର ସୀମାରେ ଏହି ଦୃଶ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ଆଲୋକର କଣା ପରି ଚମକିଉଠି। ଏହି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ମଣ୍ଡପଗୁଡ଼ିକ ବଡ଼ ଆରମ୍ଭ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ତୁଳାରେ ଏକ ତିଳ ମାନେ ଓଜନ ନୁହେଁ। ଯେପରି ଆକାଶ ଅନେକ ମଣିପ୍ରସ୍ଥ ଓ ଜଙ୍ଗଲର ଆଲୋକରେ ଚମକିଉଠି, ତେଣୁ ଚେତନା ମଧ୍ୟ ଏହି ସାଂସାରିକ ଦୃଶ୍ୟରେ ଚମକିଉଠି, ଯଦିଓ ଏହା ଭୂମି ଓ ଅନ୍ୟ ତତ୍ତ୍ୱରୁ ଶୂନ୍ୟ। ଏଠାରେ କେବଳ ଚିତ୍ତ ଜ୍ୱଳିଉଠି, ଯାହାକୁ 'ଜଗତ' ଓ ଅନ୍ୟ ନାମରେ ଡାକାଯାଏ; ସୃଷ୍ଟିର ଆରମ୍ଭରେ ଭୂମି ଓ ଏହି ତତ୍ତ୍ୱ ତଥାପି ଅସ୍ତିତ୍ୱ ନଥିଲା। ନଦୀରେ ତରଙ୍ଗ ପରି ପୁନଃପୁନଃ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ, ତେଣୁ ଏହି ସାଂସାରିକ ଆକାର ଓ ବ୍ୟବସ୍ଥା ମଧ୍ୟ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ। ଏପରି, ଜଗତର ମାତା, ଏଠାରେ ମୁଁ ଏବେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛି; ମୋର ଜନ୍ମ ରଜୋଗୁଣରୁ ହୋଇଥିଲା, ତମୋଗୁଣ କିମ୍ବା ସତ୍ତ୍ୱଗୁଣ ନୁହେଁ। ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ଅବତରଣ ପରେ, ମୁଁ ଆଠ ଶତ ଜନ୍ମ ଅତିକ୍ରମ କରିଛି; ଏବେ ମୁଁ ମୋ ଦୃଷ୍ଟିରେ ତାହାର ଅନେକ ଗର୍ଭ ଦେଖୁଛି। ସାଂସାରିକ ଚକ୍ରରେ, ଦେବୀ, ମୁଁ ଏକ ଅନ୍ୟ ଜଗତର ପଦ୍ମରେ ମଧୁମକ୍ଷିକା ହେଲି, ଏବଂ ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବିଦ୍ୟାଧରା କନ୍ୟା ହେଲି। ଦୁଷ୍ଟ ଚିତ୍ତର ପ୍ରଭାବରେ ମୁଁ ମାନବୀ ହେଲି; ଅନ୍ୟ ଜଗତରେ ମୁଁ ତାଙ୍ଗଣାର ମାଳିକଙ୍କର ପ୍ରିୟା ହେଲି। କରଞ୍ଜ, କୁଞ୍ଜ, ଜମ୍ବିରା ଓ କଦମ୍ବ ଜଙ୍ଗଲରେ ରହି, ପତ୍ର ଓଡ଼ି ହେବା, ଶ୍ୟାମବର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ମୁଁ ଶବରୀ ହେଲି। ଜଙ୍ଗଲ ଜୀବନର ଦ୍ୱାରା ସରଳ ହୋଇ, ମୁଁ ଏକ ଲତା ହେଲି; ଗୁଲୁଚା ଫଳ ପରି ଆଖି ଓ ପତ୍ର ହାତରେ ଧରି ଜଙ୍ଗଲରେ ରହିଥିଲି। ପବିତ୍ର ଆଶ୍ରମର ଲତା ହୋଇ, ଋଷିମାନଙ୍କ ସଂଗରେ ଶୁଧ୍ଧ ହୋଇ, ଜଙ୍ଗଲ ଅଗ୍ନିରେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇ, ମୁଁ ଏହି ମହାଋଷିଙ୍କର କନ୍ୟା ହେଲି। ସ୍ତ୍ରୀ ଜନ୍ମର ଫଳ ଦେଇଥିବା କର୍ମରେ, ମୁଁ ଶତ ବର୍ଷ ସୁରଷ୍ଟ୍ରର ଏକ ବିଭବଶାଳୀ ରାଜା ହେଲି। ତଳପ ଗଛ ତଳର ଅପରାଧରେ, ମୁଁ ନଉ ବର୍ଷ ଦ୍ୱିତୀୟ ଦୁଃଖ ଭୋଗିଥିବା ଶ୍ୱେତକୁନ୍ଦର ହେଲି। ଆଠ ବର୍ଷ ମୁଁ ସୁରଷ୍ଟ୍ରରେ ଗାୟ ହୋଇ ଦୁଷ୍ଟ ଲୋକ ଓ ଅଜ୍ଞାନୀ ଗୋପାଳକଙ୍କ ଖେଳ ଭୋଗିଥିଲି। ପକ୍ଷୀ ହୋଇ, ଶତ୍ରୁ ଫାନ୍ଦରେ ଧରା ପଡ଼ି, ବନ ମେଉଡ଼ାରେ ଦୁଃଖ ଭୋଗି, ଏହି ଅଭିଲାଷଗୁଡ଼ିକ ଯେପରି ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହେଉଛି, ମୁଁ ମୁକ୍ତ ହୋଇଥିଲି। ମୁଁ ପଦ୍ମର କୋଳରେ ମଧୁମକ୍ଷିକା ସହ ବିଶ୍ରାମ କରି, ଅସ୍ଫୁଟ ପଦ୍ମ କଳିର ଶୟାରେ ଗୁପ୍ତ ଭାବେ ମଧୁ ଉପଭୋଗ କରିଥିଲି। ମୁଁ ଏକ ସୁନ୍ଦର ଆଖିର ହରିଣ ସହ ପାହାଡ଼ ଚୂଡ଼ାରେ ଘୁଞ୍ଚୁଥିଲି, ଆକର୍ଷକ ଜଙ୍ଗଲ ମଝିରେ ଏକ ଶିକାରୀ ମୋର ଜୀବନ ନିମ୍ନ ଭାଗରେ ଘାତ କରିଥିଲା। ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ମୁଁ ଦେଖିଲି, ସମୁଦ୍ର ତରଙ୍ଗ ମୋତେ ଉଠାଇ ନେଉଛି, ମାଛ, ଘୋଡ଼ା ଓ କାଚୁଆର ଶବ୍ଦ ଫାଟିଉଠି, ହ୍ରସ୍ୱ ଓ ଚମକିଉଠି। ଚମଡ଼ା ନଦୀ କୂଳରେ ମୁଁ ମଧୁର କଣ୍ଠରେ ଗାଇ ଜଳ ପିଇଥିଲି; ସୁନ୍ଦର ମିଳନରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ଉତ୍ତମ ଲୋକଙ୍କ ସଂଗରେ ମୁଁ ମୁକ୍ତ ଭାବେ ଉପଭୋଗ କରିଥିଲି। ତଳପ ଓ ତମାଳ ଜଙ୍ଗଲରେ, ଚଞ୍ଚଳ ମୁହଁ ଓ ଆଖିର ନାରୀ ସହ, ମୁଁ ମୋର ପ୍ରିୟାକୁ ଦେଖିଥିଲି, ତାଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟିର ଉତ୍ତେଜନାରେ ମୁଁ ମଦିରା ହୋଇଥିଲି। ପଦ୍ମପରି ଜଘ ଥିବା ନାରୀ, ହେବା ଭାବେ ଦେବତାମାନେ ହ୍ରଦ ନିମ୍ଫର ଉପଭୋଗରେ ଆନନ୍ଦ ହୋଇଥିଲେ। ମଣି ଓ ସୁବର୍ଣ୍ଣର ଭୂମିରେ, ରତ୍ନ ଓ ମୁକୁତ ଭରା, ମେରୁ ପାହାଡ଼ର ଚାହିଦା ପୂରଣ କରୁଥିବା ଜଙ୍ଗଲରେ, ଯୁବତୀ ସହ ମିଳନ ଉପଭୋଗ କରିଥିଲି। ଦୀର୍ଘ ସମୟ ମୁଁ କାଚୁଆ ପରି ସମୁଦ୍ର କୂଳର ଗୁଫାରେ ତରଙ୍ଗ ଓ ପ୍ରତିଧ୍ୱନିତ ଜଙ୍ଗଲରେ ରହିଥିଲି। ରାଜହଂସ ହୋଇ, ପଦ୍ମ ଡ଼ଣ୍ଡରେ ଝୁଲି, ହ୍ରଦର ସମୀର ଓ ପତ୍ରର ଗୋଷ୍ଠୀରେ ଖେଳିଥିଲି। ଘାସର ଗୋଡ଼ି ଦୋଳା ଦେଖି, ଥକି ଶିଥିଳ ମାଛା ଏହାର ସଂଗୀ ସହ ଶୟାନ ଦେଖିଥିଲି। ତରଙ୍ଗ ଓ ନୃତ୍ୟ ତରଳ ଚୁମ୍ବନ କରୁଥିବା ଜଳରେ, ପ୍ରବାହ ଜଳ ଲତା ସହ ପାହାଡ଼ ନଦୀରେ ଘୁଞ୍ଚୁଥିଲି। ଗନ୍ଧମାଦନ ଓ ମନ୍ଦାରାର ସୁଗନ୍ଧିତ ମଣ୍ଡପରେ ରତିରେ ଅତିକ୍ରମିତ ହୋଇ, ଯୁବ ବିଦ୍ୟାଧରା ତାଙ୍କର ଚରଣ ଉପରେ ପଡ଼ିଥିଲା। ଅଭିଲାଷରେ ପୀଡ଼ିତ ହୋଇ, ଦୀର୍ଘ ସମୟ କାଫୁର ଛିଟା ଶୟାରେ ଶୟନ କରିଥିଲି, ଆଇନାର ଗୋଲାରେ ଚନ୍ଦ୍ରକିରଣ ପରି ଉଠିବା ଓ ପଡ଼ିବାରେ ଚିତ୍ତ ଭ୍ରମିତ ହୋଇଥିଲା। ଏହି ଅନେକ ଗର୍ଭରେ ଦୁଃଖର ଅନେକ ଆକାର ଦ୍ୱାରା ମୋର ଚିତ୍ତ ଅସ୍ଥିର ଓ ଅସ୍ତବ୍ୟସ୍ଥ ହୋଇ, ଦୀର୍ଘ ସାଂସାରିକ ନଦୀର ତୀବ୍ର ପ୍ରବାହରେ ମୁଁ ଭାଗ୍ୟର ପବନ ଦ୍ୱାରା ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ ଭାବେ ଉଠାଯାଇଛି। ଏହି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ଦୃଢ଼ ମୁଳ ଓ ଘନ୍ତି ଦ୍ୱାରା, ଯାହା କୋଟି କୋଟି ଯୋଜନା ଉପରେ ବିସ୍ତୃତ, ତୁମେ ଦୁଇଜଣ କିପରି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା?