ଏହି ଦିନ ଆକାଶ କିନ୍ନର, ଗନ୍ଧର୍ବ, ବିଦ୍ୟାଧର ଏବଂ ଦେବୀମାନଙ୍କ ଗୀତରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଯାଇଛି, କାରଣ ଆମ ପିତାଙ୍କ ଆଗମନ ଏହାକୁ ଶୋଭିତ କରିଛି। ଏହିପରି ଦୃଶ୍ୟରେ, ଏହି ଦେବୀମାନେ ଆମ ଦୁଃଖକୁ ଦୂର କରନ୍ତୁ; କାରଣ ମହାନଙ୍କ ଦର୍ଶନ କେବେ ବ୍ୟର୍ଥ ହୁଏନାହିଁ। ଏପରି କହି, ସେ ନିଜ ପୁଅଙ୍କୁ ନଜୁକ ହାତରେ ମୁଣ୍ଡ ଛୁଇଁଦେଲେ, ଯେପରି ଏକ ପଦ୍ମ ତାହାର ମୂଳକୁ ନଜୁକ ପତ୍ରରେ ସ୍ପର୍ଶ କରେ। ତାଙ୍କର ଏହି ସ୍ନେହସ୍ପର୍ଶରେ, ପୁଅ ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ ଓ ଅପମାନକୁ ଛାଡିଦେଲେ, ଯେପରି ପାହାଡ଼ ଗ୍ରୀଷ୍ମ ତାପକୁ ବର୍ଷା ମେଘ ଆସିଲେ ଛାଡିଦିଏ। ଏହି ଦୁଇ ଦେବୀଙ୍କୁ ଦେଖି, ଘରର ସମସ୍ତ ଲୋକ ଅମୃତପାନ ପରେ ଯେପରି ଦୁଃଖ ଶୂନ୍ୟ ଓ ସମୃଦ୍ଧ ହୁଏ, ସେପରି ହେଲେ। ତଥାପି, ମାଆ ତାଙ୍କର କ୍ରୀଡାରେ, ଝେଷ୍ଠଶର୍ମାଙ୍କ ସହିତ ମିଳନ କିମ୍ବା ତାଙ୍କ ଉଲ୍ଲେଖ ଦେଲେନାହିଁ—ଏହି ଦୟା କାହିଁକି ମିଳିଲା ନାହିଁ? ପୃଥିବୀ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ତତ୍ତ୍ୱର ଜ୍ଞାନରେ ଯେଉଁଠି ଜଣେ ଜାଗୃତ, ସେ ଏହି ସମସ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱର ଏକତ୍ୱ ଅନୁଭବ କରି, ଏକ ଅଲଗା ଆତ୍ମତ୍ୱ ଗ୍ରହଣ କରେ, ଯେପରି ଆକାଶ ଅନ୍ୟ ଦେଖାଯାଏ। ଏହି ଭାବନା ଦ୍ୱାରା ଅସତ୍ୟ ବସ୍ତୁ ମଧ୍ୟ ସତ୍ୟ ଭାବରେ ଦେଖାଯାଏ, ଯେପରି ଏକ ଶିଶୁ ଭୂତ ବିଷୟରେ ଅଜ୍ଞାତ ଥିଲେ ଦେଖିପାରେନି। ଏହିପରି ଭାବେ ପୃଥିବୀ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ତତ୍ତ୍ୱ ଦେଖାଯାଏ, କିନ୍ତୁ ସେଗୁଡ଼ିକ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଯାଇପାରେ—ସ୍ବପ୍ନରେ ସ୍ବପ୍ନ-ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଯେପରି, ଏହି ଜଗତରେ ମଧ୍ୟ ଏପରି ହୁଏ। ଆକାଶ ତତ୍ତ୍ୱରେ ଜାଗୃତ ହେଲେ କେବଳ ଆକାଶ ଅନୁଭବ ହୁଏ; ତତ୍ତ୍ୱଗୁଡ଼ିକ ଉତ୍କଳିତ ହେଲେ, ଦିଓଲ ମଧ୍ୟ ଆକାଶର କ୍ରିୟା ଦେଖାଏ। ସ୍ବପ୍ନରେ ଏକ ସହର କିମ୍ବା ଦେଶ ଶୂନ୍ୟ ଭାବରେ ଦେଖାଯାଏ; ଏବଂ ଏକ ଅସତ୍ୟ ସ୍ବପ୍ନ-ନାରୀ ମଧ୍ୟ ପୁରୁଷଙ୍କ ପାଇଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ। ଆକାଶ ପୃଥିବୀ ଭାବେ ଜଣାଗଲେ, ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପାଇଁ ପୃଥିବୀ ଭାବକୁ ନେଇଯାଏ; ମୋହରେ ଅନ୍ୟ ଲୋକ ମଧ୍ୟ ସ୍ପଷ୍ଟ ଅନୁଭବ ହୁଏ। ଏକ ଶିଶୁ ଆକାଶକୁ ଭୂତ ଭାବେ ଦେଖେ, ମୃତ୍ୟୁଶୟା ଲୋକ ଆକାଶକୁ ଅରଣ୍ୟ ଭାବେ ଦେଖେ, କେହି କେହି କେଶକୁ ଗୋଲା ଭାବେ, ଅନ୍ୟେ ଆକାଶକୁ ଅନ୍ୟ ଭାବରେ, କିମ୍ବା ମୁକୁତା ଭାବେ ଦେଖନ୍ତି। ଭୟଭୀତ, ଅର୍ଧସ୍ବପ୍ନାବସ୍ଥାରେ ଅଛନ୍ତି, କିମ୍ବା ନୌକାରେ ଯାଉଥିବା ଲୋକ, ସେମାନେ ଆକାଶରେ ଗଛ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବସ୍ତୁ ଦେଖନ୍ତି, ଭୂତ ଭାବେ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି। ଏହି ସମସ୍ତ ଦୃଶ୍ୟ ଆଦତର କଳ୍ପନାରେ ଗଢ଼ାଯାଇଛି; ପୁନଃପୁନଃ ଅଭ୍ୟାସ ଦ୍ୱାରା ଯାହା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ତାହା ଦେଖାଯାଏ, କିନ୍ତୁ ପ୍ରକୃତରେ କିଛି ଅଛିନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ଯେଉଁଠି ତତ୍ତ୍ୱ ଜାଣିଛନ୍ତି, ସେଠି ପୃଥିବୀ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ତତ୍ତ୍ୱ ଯେପରି ଦେଖାଯାଏ, ସେପରି ନୁହେଁ; କେବଳ ଚେତନାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଆକାଶ ଅଛି ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏହି ଚେତନା ଏକା ଏକ ଅବିନାଶୀ ବ୍ରହ୍ମ ଓ ଆତ୍ମା ଭାବେ ଯେଉଁ ମୁନି ଜାଣିଛନ୍ତି, ସେଉଁଠି କେଉଁଠି, କେବେ, କିପରି ପୁଅ, ବନ୍ଧୁ, କିମ୍ବା ଜାନୀ ଥାଇପାରେ? ଝେଷ୍ଠଶର୍ମାଙ୍କ ମାଥାରେ ହାତ ରଖିବା ଏହି କ୍ରୀଡା ମନର ଧାରା ଓ ଆରମ୍ଭ ଜ୍ଞାନର ଫଳ। ଚେତନା ଯେପରି ଭାବେ ଚିନ୍ତା କରେ, ସେପରି ଦେଖାଯାଏ; ଏହା ଆକାଶଠାରୁ ଅଧିକ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଓ ଶୁଦ୍ଧ। ଏହି ଜଗତରେ, ଏହି କଳ୍ପିତ ସହରର ସ୍ବପ୍ନ ପରି, ସମସ୍ତ ବସ୍ତୁ ଏହି ଭାବେ ଅନୁଭବ ହୁଏ। ସେଇ ପାହାଡ଼ର ଢାଳରେ, ଏହି ଗାଁରେ, ସେଇ ମଣ୍ଡପ ଭିତରେ, ସେଇ ଦୁଇ ଜଣ ନାରୀ ସେଠି ରହି, ଅଦୃଶ୍ୟତା ଲାଭ କଲେ। ମନେ ହୁଏ ଆମ ଅରଣ୍ୟଦେବୀମାନେ କୃପା କରିଛନ୍ତି; ଘର ଏବେ ଶାନ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁଣ୍ୟରେ ସ୍ଥିର। ସରସ୍ୱତୀ, ମଣ୍ଡପ ମଧ୍ୟରେ ବିଲୀନ ହୋଇ, ଆକାଶସଦୃଶ ରୂପବତୀଙ୍କୁ ହସି କହିଲେ, ଯିଏ ଚୁପ୍ଚାପ ଆକାଶସଦୃଶ ରୂପରେ ଥିଲେ। ସେମାନଙ୍କ ସଂଭାଷଣ କଳ୍ପନା ଓ ସ୍ବପ୍ନର କ୍ରିୟାର ଅନର୍ଥକତା ବିଷୟରେ ଥିଲା; ଏଠି ଯେପରି କାର୍ଯ୍ୟ ବାସ୍ତବ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପାଇଁ ହୁଏ, ସେପରି ସେମାନେ ଆଲୋଚନା କରୁଥିଲେ। ପୃଥିବୀ, ନାଡୀ କିମ୍ବା ପ୍ରାଣ ବିନା, ସେମାନଙ୍କର ସଂଭାଷଣ ଘଟିଲା; ଏହି ସଂଭାଷଣର ଅନୁଭବ ସ୍ବପ୍ନ କିମ୍ବା କଳ୍ପନା ପରି। ଯାହା ଜାଣିବାକୁ ଥିଲା, ସେ ସମସ୍ତ ଜଣାଯାଇଛି; ଦ୍ରଷ୍ଟାଙ୍କ ଚେତନା ଯାହା ଦେଖିବାକୁ ଥିଲା, ସେ ଦେଖିଛି। ଏହା ବ୍ରହ୍ମର ସତ୍ୟତା; ଏଠି ଆଉ କ’ଣ ପ୍ରଶ୍ନ ଅଛି? ମୋ ମୃତ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ଜୀବନଶକ୍ତି ଯେଉଁଠି ସେ ରାଜ୍ୟ କରୁଛନ୍ତି—ସେଠି ମୁଁ କାହିଁକି ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ, ଏଠି ମୋ ପୁଅ ପାଖରେ କିପରି ଦେଖାଯାଉଛି? ଅଭ୍ୟାସ ବିନା, ଏହି ଦ୍ଵୈତ ଭାବନା ତୁମେ ସେଠି ଛାଡିପାରିଲା ନାହିଁ, ଯେପରି ଋତୁ ସନ୍ଧିରେ ଋତୁ ଶେଷ ହୁଏନାହିଁ। ଯିଏ ଅଦ୍ୱୈତ ପ୍ରାପ୍ତ କରିନାହାନ୍ତି—ସେଠି ଅଦ୍ୱୈତ କାର୍ଯ୍ୟ କିପରି ହେବ? ଯିଏ ତ୍ୟାଗୀ ଅବସ୍ଥାରେ ଅଛନ୍ତି, ସେଠି ଛାୟା କିମ୍ବା ଅଙ୍ଗର ଅନୁଭବ କିପରି ହେବ? ଅଭ୍ୟାସ ବିନା, ହେ ଲୀଳେ, ସେଠି ବିଲୟ ହେଲା ନାହିଁ; ସେ ଅବସ୍ଥା ଆସିଲେ, ସେତେବେଳେ ତୁମର ସତ୍ୟ ସଙ୍କଳ୍ପ ଶକ୍ତି ଥିଲା ନାହିଁ। ଏବେ ମଧ୍ୟ, ସତ୍ୟ ଅନୁଭବ ଦ୍ୱାରା, ସେଇ ଇଚ୍ଛାଗୁଡ଼ିକ ମୋ ପାଖକୁ ପହଞ୍ଚିଛି; ତୁମର ଇଚ୍ଛା, "ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଦର୍ଶନ ହେଉ," ଏବେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଛି। ଏବେ, ଯଦି ତୁମେ ତୁମ ସ୍ୱାମୀ ପାଖକୁ ଯାଅ, ତେବେ ପୂର୍ବପରି ସମ୍ପର୍କ ଚାଲିବ। ଏଠି ଏହି ମହଲର ଆକାଶରେ, ମୋ ସ୍ୱାମୀ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହେଲେ; ଏଠି ମୃତ୍ୟୁ ପରେ, ସେ ପୃଥିବୀର ନାଥ ହେଲେ। ଏଠି, ତାଙ୍କର ଲୋକୀୟ ଅବସ୍ଥାରେ, ଅନ୍ୟ ଦେଶର ରାଜଧାନୀ ସହରରେ, ମୁଁ ରାଣୀ ଭାବେ ସ୍ଥିତ। ଏଠି ଅନ୍ତଃପୁରରେ, ମୋ ପତି ରାଜା ସେଠି ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ; ଏଠି ଅନ୍ତଃପୁରର ଆକାଶରେ, ସେ ପୁନର୍ବାର ସେଠି ରାଜା ହେଲେ। ସେ ପୃଥିବୀର ସିଂହାସନ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ, ବିଭିନ୍ନ ଦେଶର ନାଥ ହେଲେ; ଏହି ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ଏଠି ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଘଟିଛି। ଏହି ଘର ଆକାଶରେ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ଥାଏ, ଯେପରି ଏକ ଛୋଟ ବାକ୍ସରେ ଅନେକ ସୋରିଷ ଦାଣା ରହିଥାଏ। ମୁଁ ଭାବୁଛି ସେଠି ଦୂର ନୁହେଁ; ସେ ମୋ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ରାଜ୍ୟ।