ଏକ ସୁନ୍ଦର ଦିନ, ସେ ଜଣେ ମହିଳା ନିଜର କମଳମୁକୁର ଓ ତରୁଣ ପତ୍ର ଭଳି କୋମଳ ପାଦରେ, ଯେଉଁଠାରେ ଭୂମିକୁ ଛୁଇଁନଥିଲେ, ମାନେ ଫୁଲର ମାଳା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା ପଦପଙ୍କଜ ନେଇ ପୁଣିଥରେ ଚାଲିଗଲେ। ତାଙ୍କର ନେତ୍ରାମୃତ ଦ୍ୱାରା ସେ ଶୁଷ୍କ ତାଳ ଓ ତମାଳ ଗଛମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପୁନି ତରୁଣ ପୁଷ୍ପମୂଳ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ, ଯେଉଁଗଛମାନଙ୍କ ଚନ୍ଦ୍ରପ୍ରଭା ମ୍ଲାନ ହୋଇଯାଇଥିଲା। ଏହି ସମୟରେ, ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଶର୍ମା 'ବନଦେବୀମାନେ ଜୟ ହେଉନ୍ତୁ' ବୋଲି କହି, ତାଙ୍କୁ ପୁଷ୍ପାଞ୍ଜଳି ଅର୍ପଣ କରି, ପରିବାର ସହିତ ଅପସାରଣ କଲେ। ସେ ବନଦେବୀମାନଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମରେ ପୁଷ୍ପ ଅର୍ପଣ କଲେ, ଯେପରି ହିମବିନ୍ଦୁ ଏକ କମଳପୋଖରୀର କମଳରେ ପଡ଼ିଥାଏ। ସେ ବନଦେବୀମାନେ ଜୟପ୍ରାପ୍ତି କରୁନ୍ତୁ, ଯେଉଁମାନେ ଆମ ଦୁଃଖ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ ଆସିଛନ୍ତି; କାରଣ, ଉତ୍ତମମାନେ ସ୍ୱୟଂ କ୍ଷେମ ପାଇଁ ନୁହେଁ, ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି। ଏଠାରେ ବନଦେବୀମାନେ ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଦମ୍ପତିପ୍ରତି ଅନୁକମ୍ପାଶୀଳ ହେଲେ, ଯେଉଁମାନେ ନିଜ ବଂଶର ଆଧାର, ଅତିଥିମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଆତିଥ୍ୟ ଦେଉଥିବା ଏବଂ ଦ୍ୱିଜ ଜନସାମୁଦାୟର ଭିତ୍ତି। ଏବେ ତ, ଆମ ପିତାମାତା ଘର ଛାଡ଼ି, ପୁଅ, ଗାଈ, ଆତ୍ମୀୟ ସହିତ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଚଲିଗଲେ; ଏହିପରି ଆମ ପାଇଁ ତିନି ଲୋକ ଶୂନ୍ୟ ହୋଇଯାଇଛି। ଗଛର ଶିଖରରେ ବସିଥିବା ପକ୍ଷୀମାନେ ପ୍ରତିମୁହୂର୍ତ୍ତେ ଏଠୁ ସେଠା ଉଡ଼ିଯାଉଛନ୍ତି; ଶୂନ୍ୟ ଘରେ, ମୃତ୍ୟୁ ଶୋକରେ ଅନ୍ତର୍ବିଧୁରେ, ସେମାନେ ମଧୁର ସ୍ୱରରେ ଅନୁରଣନ କରୁଛନ୍ତି। ପାହାଡ଼ ତାଙ୍କ ଗୁହାମାନରୁ ଉଠୁଥିବା ଅସ୍ପଷ୍ଟ ଗଞ୍ଜନ ଏବଂ ତାଳଚୁଆ ପରି ଅଶ୍ରୁଧାରା ଦ୍ୱାରା ବିଭ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ କ୍ରନ୍ଦନ କରୁଛି। ଝରଣାମାନେ, ତାଙ୍କର ପୋଶାକ ଢିଲା ଏବଂ ଛାତି ଖୋଲିଯାଇଛି, ବିଷାଦରେ ବିକଳ ହୋଇ, ତାପିତ ନିଶ୍ୱାସରେ ଖଣ୍ଡଖଣ୍ଡ ହେଉଛନ୍ତି, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଦୁଃଖରେ ଭ୍ରମଣ କରୁଛନ୍ତି। ଗାଁଟି, ଦୁଃଖରେ ଦେହର ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅଙ୍ଗ ଆଘାତପ୍ରାପ୍ତ ଏବଂ ରୁଦନର କ୍ରୂର ସ୍ୱରରେ, ଉପବାସରେ ଲିନ୍ନ ହୋଇ, ମୃତ୍ୟୁ ଆଶାୟ ଅବସ୍ଥିତ। ପ୍ରତିଦିନ, ଗଛମାନଙ୍କର ଗୁଚ୍ଛିତ ଚକ୍ଷୁମାନରୁ ତାପରେ ତାପିତ ତୁଷାରବିନ୍ଦୁ ପରି ଅଶ୍ରୁ ତଳକୁ ପଡ଼ିଯାଉଛି। ରାସ୍ତାମାନେ, ଶାନ୍ତ ଲୋକମାନେ ଛାଡ଼ି ଚାଲିଯିବାରୁ, ଲୁଣରେ ଧଳା ହୋଇଯାଇଛି; ବିଧବା, ଦୁଃଖିତ ଏବଂ ଶୂନ୍ୟ ହୃଦୟରେ, ଏହିପରି ନିର୍ଜନ ହୋଇପଡ଼ିଛି। ଲତାମାନେ, ତାପିତ ବାତାସରେ ଦେହ ଦୁଃଖିତ, ବର୍ଷା ଓ ଅଶ୍ରୁରେ ପିଟିଥିବା, କୋଇଲି ଓ ମଧୁମକ୍ଷିକାର କ୍ରନ୍ଦନରେ ଅନ୍ତର୍ବିଧୁରେ, ପତ୍ର ହାତରେ ନିଜକୁ ଆଘାତ କରୁଛନ୍ତି। ଏହି ଝରଣାମାନେ, ତାପରେ ଦୁଃଖିତ ଦେହ ନେଇ, ବଡ଼ ଫାଟରୁ ପାହାଡ଼ ଉପରୁ ଶିଳା ଉପରେ ପଡ଼ି, ମାନେ ନିଜକୁ ଶତଧା ବିଚ୍ଛିନ୍ନ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛନ୍ତି। ଘରମାନେ, କଥାବାର୍ତ୍ତା ଓ ଧନ ଶୂନ୍ୟ ହୋଇ, ମୌନ ଏବଂ ଅନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଚିନ୍ତାରେ, ଅନ୍ଧକାରରେ ଭରିଯାଇ ଅଗମ୍ୟ ହୋଇଯାଇଛି। ଉଦ୍ୟାନର ପୁଷ୍ପଗୁଚ୍ଛରୁ, ମଧୁମକ୍ଷିକା ଦୁଃଖରେ କ୍ରନ୍ଦନ କରୁଥିବାବେଳେ, ଅପୂର୍ବ ଦୁର୍ଗନ୍ଧ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଉଛି, ଯାହା ଆଗରୁ ମଧୁର ସୁଗନ୍ଧ ଥିଲା। ଆମ୍ର ଗଛମାନଙ୍କର ସହଚର ଲତାମାନେ ପ୍ରତିଦିନ ତାଙ୍କର ସ୍ୱାଦ ହରାଇଦେଉଛନ୍ତି; କୁମୁଦ ମୁକୁର ଭଳି ଅଂକୁର ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ସେମାନେ ମ୍ଲାନ ହୋଇଯାଉଛନ୍ତି। ନଦୀମାନେ ସମୁଦ୍ର ସଂଗମ ପାଇଁ ଉତ୍ସୁକ ଏବଂ ବିଦାୟ ଆଶାୟ, ତଳେ ତଳେ ପୃଥିବୀ ଉପରେ ଦୌଡ଼ିବା ସମୟରେ ତାଙ୍କ ଜଳ ଗୁଞ୍ଜରଣ କରୁଛି। ପୋଖରୀମାନେ ଅଚଳ ରହି, ଗୋଟିଏ କୀଟ ଝଡ଼ି ପଡ଼ିଲେ ମଧ୍ୟ ଅତିରିକ୍ତ ଅସ୍ଥିରତା ବୋଧ କରୁଛନ୍ତି, ଏବଂ ନିଜ ଶାନ୍ତିରେ ଆନନ୍ଦିତ। ନିଶ୍ଚିତ ଆଜି ଆମ ପିତାଙ୍କ ଆଗମନରେ ଆକାଶ କିନ୍ନର, ଗନ୍ଧର୍ବ, ବିଦ୍ୟାଧର ଓ ଦେବୀମାନଙ୍କ ଗୀତରେ ଭରିଯାଇଛି। ଏହିପରି, ବନଦେବୀମାନେ ଆମ ଦୁଃଖ ଦୂର କରନ୍ତୁ, କାରଣ ମହାପୁରୁଷଙ୍କ ଦର୍ଶନ କେବେ ଫଳହୀନ ନୁହେଁ। ଏହିପରି କହି, ସେ ଜଣେ ମା' ତାଙ୍କ ପୁଅଙ୍କ ମୁଣ୍ଡରେ ହାତ ଦେଇ ଛୁଇଁଥିଲେ, ଯେପରି ଏକ କମଳ ନିଜ ମୂଳକୁ କୋମଳ ପତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଛୁଇଁଥାଏ। ତାଙ୍କର ସ୍ପର୍ଶରେ, ପୁଅ ତାଙ୍କ ଉପରେ ଥିବା ଦୁଃଖ ଓ ଅପମୃତ୍ୟୁ ଦୂର କରିଦେଲେ, ଯେପରି ପାହାଡ଼ ବର୍ଷା ମେଘ ଆସିଲେ ଗ୍ରୀଷ୍ମ ତାପ ଛାଡ଼ିଦେଉଛି। ଏପରେ, ସେଇ ଦୁଇ ବନଦେବୀଙ୍କୁ ଦେଖି, ଘରର ସମସ୍ତ ଲୋକ ଆନନ୍ଦ ଓ ଦୁଃଖ ଶୂନ୍ୟ ହେଲେ, ଯେପରି ଅମୃତପାନ କଲେ ଦୁଃଖ ନାଶ ହୁଏ। ମା' ତାଙ୍କ ଖେଳରେ ପୁଅ ଜ୍ୟେଷ୍ଠଶର୍ମାଙ୍କୁ ମିଳିବା ନ କଲେ, କିମ୍ବା ତାଙ୍କ ଉଲ୍ଲେଖ ମଧ୍ୟ କଲେ ନାହିଁ; ଏହା କାହିଁକି ହେଲା? ଯିଏ ପୃଥିବୀ ଓ ଅନ୍ୟ ଭୂତମାନଙ୍କ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଜାଗ୍ରତ, ସେଇ ପୃଥିବୀ ଇତ୍ୟାଦିର ଏକତ୍ରତାକୁ ଦେଖି, ସେଠାରୁ ଦେହ ଭାବ ନେଇଥାଏ, ଯେପରି ଆକାଶ ଅନ୍ୟ ଆକାର ନେଇଥାଏ। ହେ ପ୍ରିୟ, ପୃଥିବୀ ଓ ଅନ୍ୟ ଭୂତମାନଙ୍କ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଅସତ୍ୟ କଥା ମଧ୍ୟ ସତ୍ୟ ଭାବରେ ଦେଖାଯାଏ, ଯେପରି ଶିଶୁ ଭୂତ ବିଷୟରେ ଅଜ୍ଞାନ ଥିଲେ ଦେଖିପାରେନାହିଁ। ଯେପରି ପୃଥିବୀ ଭାବ ଦେଖାଯାଏ, ତେଣୁ ପୃଥିବୀ ଓ ଅନ୍ୟ ଭୂତମାନେ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଯାଉଛନ୍ତି—ସ୍୵ପ୍ନରେ ସ୍୵ପ୍ନଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା, ଏବଂ ପ୍ରକୃତ ଜାଗ୍ରତ ଅବସ୍ଥାରେ ମଧ୍ୟ। ଆକାଶ ତତ୍ତ୍ୱରେ ଜାଗ୍ରତ ହେଲେ, କେବଳ ଆକାଶ ଅନୁଭୂତି ହୁଏ; ଭୂତମାନେ ବିକ୍ଷୁବ୍ଧ ହେଲେ, ଦିଵାଲ ମଧ୍ୟ ଆକାଶ ଭଳି କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ଦେଖାଯାଏ। ସ୍୵ପ୍ନରେ ଏକ ସହର କିମ୍ବା ଦେଶ ଶୂନ୍ୟ ଦେଖାଯାଏ; ଏବଂ ସ୍୵ପ୍ନସ୍ତ୍ରୀ ଅସତ୍ୟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ପୁରୁଷଙ୍କ ପାଇଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ। ଆକାଶ, ଯେତେବେଳେ ପୃଥିବୀ ଆଦି ଭାବରେ ଜାଣାଯାଏ, ସେତେବେଳେ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପୃଥିବୀ ଓ ଅନ୍ୟ ଭୂତ ଭାବ ନେଉଛି; ମୋହବଶତଃ ଅନ୍ୟ ଲୋକ ମଧ୍ୟ ସାକ୍ଷାତ୍ ଅନୁଭୂତି ହୁଏ। ଶିଶୁ ଆକାଶକୁ ଭୂତ ଭାବେ ଦେଖେ, ମୃତ୍ୟୁଶୟ୍ୟାର ଲୋକ ଆକାଶକୁ ବନ ଭାବେ, ଅନ୍ୟେ କେହି କେଶକୁ ଗୋଲା ବୋଲି, କେହି ଆକାଶକୁ ଅନ୍ୟ ଭାବେ, କେହି ଆକାଶରେ ମୁକ୍ତା ଦେଖନ୍ତି।