ଘରଟି, ଯେଉଁଠାରେ ଗୃହସ୍ୱାମୀଙ୍କର ବିୟୋଗ ଘଟିଥିଲା, ସେଠାରେ ମୃତ୍ୟୁ ସମୀପରେ ଥିବା ମୁହଁମାନଙ୍କର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ମ୍ଲାନ ହୋଇଯିବାରୁ, ଏକ ପୁରୁଣା ଜଙ୍ଗଲର ଶୁଷ୍କ ଗଛମାନଙ୍କ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା; ବର୍ଷା ପଛୁଆ ହୋଇଯିବା ମୃଦା ମାଟି ଧୁଳିରେ ଢାକିଯାଇଥିଲା। ଏହି ଦୁଃଖ ମଧ୍ୟରେ, ଏଇ ସୁନ୍ଦରୀ ନାରୀ ନିଜର ଦୀର୍ଘ ସାଧନା ଓ ଶୁଦ୍ଧ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଏକ ସତ୍ୟ ଦୃଢ଼ ଚେତନା ଓ ଇଚ୍ଛାରେ ଅଳଙ୍କୃତ ହେଲେ—ସେ ଏକ ଦେବୀ ପରି ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ। ସେ ଭାବିଲେ: “ମୋ ଆତ୍ମୀୟମାନେ ମୋତେ ଏହି ସାଧାରଣ ନାରୀ ରୂପରେ ଦେଖନ୍ତୁ।” ଏହିପରେ ଘରର ଲୋକମାନେ ଦେଖିଲେ, ସେ ଦୁଇ ଜଣୀ ନାରୀ ସଂଯୁକ୍ତ ଭାବେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ମଣ୍ଡପରେ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଓ ଗୌରୀଙ୍କ ପରି ଅପୂର୍ବ ଜ୍ୟୋତିରେ ଶୋଭିତ। ମୁଣ୍ଡ ଠାରୁ ପାଉଁଯାଏଁ ତାଙ୍କ ଦୁଇଁଜଣ ନିବିଡ଼ ତାଜା ମାଳାରେ ସଜିଥିଲେ, ବସନ୍ତ ଋତୁର ଦେବୀମାନଙ୍କ ମନୋହର ଉଦ୍ୟାନ ପରି ଆନନ୍ଦ ଭରିଥିଲା। ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଔଷଧି ଉଦ୍ୟାନକୁ ଶୀତଳତା, ଆନନ୍ଦ ଓ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଉଥିଲେ—ଯେପରି ଦୁଇଟି ଚନ୍ଦ୍ର ଉଦୟ ହେଉଛନ୍ତି। ତାଙ୍କର ଦୀର୍ଘ, ଲତାପରି କେଶ ଓ ଚଞ୍ଚଳ ଦୃଷ୍ଟି ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ଚମେଳୀ ଓ ନୀଳ କମଳ ମିଶିତ ପୁଷ୍ପ ଚିହ୍ନ ଛଡ଼ାଇ ଦେଉଥିଲେ। ତାଙ୍କ ଦେହର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା, ପିଗ୍ଧ ସୁନା ଭରିତ ନଦୀପରି ବହୁଥିଲା, ଏହି ଜଙ୍ଗଲକୁ ସୁନାର ଜଙ୍ଗଲ ପରି ଚମକାଇ ଦେଉଥିଲା। ସ୍ୱାଭାବିକ ଗୃତ୍ସ୍ନା ଓ ଖେଳଧୱନି ମଧ୍ୟରେ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ରୂପ ନିଜ ଶ୍ରୀ ସାଗରର ତରଙ୍ଗ ଅତିକ୍ରମ କରୁଥିଲା। ତାଙ୍କର ଲତାପରି ବାହୁ ଓ ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣ ହସ୍ତ ଦ୍ୱାରା ସେ ନବ ସୁନାର କାମନା ତରୁ ଉଦ୍ୟାନ ଛଡ଼ାଇ ଦେଉଥିଲେ। ତାଙ୍କର ପଦପଦ୍ମ ମୃଦୁ କୁସୁମ କିଶଳୟ ପରି, ଭୂମିକୁ ଅସ୍ପୃଶ୍ୟ, ଖିଳିଥିବା କମଳ ମାଳା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା; ସେ ପୁନଃ ଚାଲିଥିଲେ। ତାଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟିର ଅମୃତ ଝରାରେ ଶୁଷ୍କ ତାଳ ଓ ତମାଳ ଗଛମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ନୂତନ ଅଙ୍କୁର ଉଦ୍ଭବ ହେଲା। ଏହିପରେ, “ବନଦେବୀମାନଙ୍କୁ ନମସ୍କାର,” ବୋଲି ପୁଷ୍ପ ଅଞ୍ଜଳି ଦେଇ ଜ୍ଯେଷ୍ଠଶର୍ମା ନିଜ ପରିବାର ସହିତ ଚାଲିଗଲେ। ସେ ବନଦେବୀମାନଙ୍କ ଚରଣ ତଳେ ପୁଷ୍ପ ଅର୍ପଣ କଲେ, ଯେପରି ଶୀତଳ ପାଳ ଝରଣା ରେ କମଳ ମାଳା ପଡ଼ିଯାଏ। ଏହି ବନଦେବୀମାନେ ମାନବମାନଙ୍କ ଦୁଃଖ ହରିବାକୁ ଆସିଛନ୍ତି—ନୀତିମାନଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ଅନ୍ୟଙ୍କ ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ଅଧିକ। ଦେବୀମାନେ ଏଠାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଦମ୍ପତିଙ୍କୁ ଅନୁଗ୍ରହ କଲେ—ଏହି ପରିବାର ଦ୍ୱିଜତ୍ୱର ଆଧାର, ଅତିଥିମାନଙ୍କର ଆଶ୍ରୟ, ଏବଂ ଗୋତ୍ରର ସ୍ଥମ୍ଭ। “ଆଜି ଆମ ପିତାମାତା, ପୁଅ, ଗାଈ, ଆତ୍ମୀୟମାନେ ଘର ଛାଡ଼ି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଚାଲିଗଲେ; ତେଣୁ ଆମ ପାଇଁ ତିନି ଲୋକ ଶୂନ୍ୟ ହୋଇଯାଇଛି।” ଗଛରେ ବସିଥିବା ପକ୍ଷୀମାନେ ମନିଷ୍ଯ ମୃତ୍ୟୁର ଶୋକରେ ଘର ଖାଲି ହେବା ସମୟରେ ପ୍ରତି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଚିଅଁଖିଅଁ କରୁଥିଲେ। ପାହାଡ଼ ଗୁହାରୁ ଉଠୁଥିବା ଅସ୍ପଷ୍ଟ ଧ୍ୱନି ଓ ଅଶ୍ରୁ ଧାରାରେ ଭିଜି ଆତ୍ମବିଲାପ କରୁଥିଲା। ଝରଣାମାନେ ନିଜ ଅଂଶ ଖୋଲି ଦେଇ, ତାପର ଦୁଃଖ ଶ୍ୱାସରେ ଛିଣ୍ଡି ଯାଉଥିଲେ, ଏବଂ ଶୋକରେ ଅତି କ୍ଷୀଣ ହୋଇ ଚାରିପାଖରେ ଘୁଞ୍ଚୁଥିଲେ। ଗାଁଟି ଦୁଃଖରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅଂଗରେ ଆଘାତ ଲାଗିଥିଲା, ମୃତ୍ୟୁ ଆଶାୟୀ ଉପବାସରେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଥିଲା। ଦିନେ ଦିନେ ଗଛମାନଙ୍କ ଗୋଟାଏ ଚକୁଠୁ ତାପର ଅଁଶୁ ତଳକୁ ଝରୁଥିଲା। ଶାନ୍ତ ଲୋକମାନେ ଛାଡ଼ିଦେଇଥିବା ରାସ୍ତା ଲୁଣରେ ଧଳା ହୋଇଯାଇଥିଲା—ବିଧବା, ଶୂନ୍ୟ ଓ ଦୁଃଖିତ। ଲତାମାନେ ତାପର ଗରମ ବାତାସରେ ଦେହ ଜରିଗଲା, ବର୍ଷା ଓ ଅଁଶୁରେ ଭିଜି ଚକୋର ଓ ମଧୁମକ୍ଷୀର ଚିତ୍କାରରେ ପତ୍ର ହାତରେ ନିଜକୁ ମାଡ଼ି ଦେଉଥିଲେ। ଝରଣାମାନେ ତାପରେ ବିସ୍ଫୋରିତ ହୋଇ, ବଡ଼ ଚିରାରୁ ଶିଳା ଉପରେ ପଡ଼ି ଅପଣ ଶତ ଖଣ୍ଡ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲେ। ଘରମାନେ ଆଲୋଚନା ଓ ଶ୍ରୀହୀନ, ଶବ୍ଦହୀନ, ଅନ୍ଧକାରରେ ଗଭୀର ଓ ଅପରିଚିତ ହୋଇଯାଇଥିଲା। ଉଦ୍ୟାନର ପୁଷ୍ପମାଳାରୁ ମଧୁମକ୍ଷୀ ଦୁଃଖରେ କାନ୍ଦୁଥିବାବେଳେ ପୂର୍ବର ମୁଗ୍ଧ ଗନ୍ଧ ଏବେ ଦୁର୍ଗନ୍ଧ ହୋଇଯାଇଥିଲା। ଆମ୍ବ ଲତାମାନେ ଦିନକୁ ଦିନ ମନୋହରତା ହରାଇଦେଉଥିଲେ, କିଶଳୟ ନୟନ ଶୁଷ୍କ ହୋଇଯାଉଥିଲେ। ନଦୀମାନେ ତାଙ୍କ ଶରୀର ଉପକୂଳରେ ଛାଡ଼ି ଦେବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲେ, ମୃଦାରେ ଚଞ୍ଚଳ ହୋଇ ଜଳ ଝରାରେ କଥା କହୁଥିଲେ। ପୋଖରୀମାନେ ନିଜ ଶାନ୍ତିରେ ହର୍ଷ ପାଉଥିଲେ, ଏକ ଗୋଟିଏ ପ୍ରମାଣିକ କୀଟ ଝରିପଡ଼ିଲେ ମଧ୍ୟ ଅତିଚଞ୍ଚଳତା ଲାଗିଥିଲା। ଏଠାରେ ନିଶ୍ଚିତ ଆଜି ଆମ ପିତାଙ୍କ ଆଗମନରେ ଦିବ୍ୟ ଗୀତ ଗାଉଥିବା କିନ୍ନର, ଗନ୍ଧର୍ବ, ବିଦ୍ୟାଧର ଓ ଅପ୍ସରାମାନେ ଆକାଶକୁ ଶୋଭା ଦେଉଛନ୍ତି। ଏହିପରି, ଏହି ଦେବୀମାନେ ଆମ ଦୁଃଖ ହରିଦେଉନ୍ତୁ; ମହାନ୍ତଙ୍କ ଦର୍ଶନ କଦାଚିତ୍ ଫଳହୀନ ନୁହେଁ। ଏପରି କହି ମାଆ ନିଜ ପୁଅଙ୍କ ମୁଣ୍ଡକୁ ହାତ ଦେଇ ଛୁଇଁଲେ, ଯେପରି କମଳ ନିଜ ମୂଳକୁ କିଶଳୟ ପତ୍ରରେ ଛୁଇଁଥାଏ। ତାଙ୍କ ଛୁଆଣରେ, ସେ ତାଙ୍କର ଦୁଃଖ ଓ ଅପମୃତ୍ୟୁ ବନ୍ଧନ ଛାଡ଼ିଦେଲେ, ଯେପରି ପାହାଡ଼ ବର୍ଷା ମେଘ ଆସିଲେ ପରେ ଗ୍ରୀଷ୍ମ ତାପ ଛାଡ଼ିଦିଏ। ଏହାପରେ, ଦୁଇ ଦେବୀଙ୍କ ଦର୍ଶନରେ ସମସ୍ତ ପରିବାର ଲୋକ ଦୁଃଖ ହୀନ ଓ ସମୃଦ୍ଧି ଲାଭ କଲେ, ଯେପରି ଅମୃତ ପାନ କରିଲେ ଅମରତ୍ୱ ମିଳିଥାଏ। କିନ୍ତୁ ମାଆ ଖେଳ ଭାବେ ଜ୍ଯେଷ୍ଠଶର୍ମାଙ୍କୁ ମିଳିବା ଅବସର କିମ୍ବା ଉଲ୍ଲେଖ ଦେଲେ ନାହିଁ—ଏହା କାହିଁକି? ଏହି ସଂସାରର ପଞ୍ଚ ଭୂତର ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଯେଉଁଠି ଜଡ଼ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଭୂତର ଅନୁଭୂତି ହୁଏ, ସେଉଁଠି ଏହି ସମସ୍ତ ଏକ ମାସ୍ ରୂପ ନେଇ ନିଜତ୍ୱ ଧାରଣ କରେ, ଯେପରି ଆକାଶ ଅନ୍ୟ ରୂପ ନେଇଥାଏ। ଏହି ଭୂତ ଓ ଅନ୍ୟ ଉପାଧି ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଅସତ୍ୟ ମଧ୍ୟ ସତ୍ୟ ଭାବରେ ଦେଖାଯାଏ, ଯେପରି ଶିଶୁ ଭୂତ ଅବିଜ୍ଞାନରୁ ଦେଖିପାରେ ନାହିଁ। ଯେପରି ଭୂତ ଓ ଅନ୍ୟ ଅବସ୍ଥା ଦେଖାଯାଏ, କିନ୍ତୁ ସେଗୁଡ଼ିକ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଯାଏ—ସ୍୵ପ୍ନରେ ସ୍୵ପ୍ନ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଏବଂ ସ୍ପଷ୍ଟଭାବେ ଜାଗ୍ରତ ଅବସ୍ଥାରେ ମଧ୍ୟ ଏପରି ହୁଏ।