ଏହି ଦୃଶ୍ୟରେ, ଚିତ୍ତ ନଦୀ ଝରଣାର ଧାରାରେ ବ୍ୟସ୍ତ ଥିଲା; ଜଳପ୍ରପାତ ଓ ମেঘ ଗୁଡ଼ିକର ଗୁମ୍ବଜ, ପବନରେ ଉତ୍ପାତିତ ହେଇଥିବା, ଏମାନେ ଶରଣ ଦେଇଥିଲା। ଏହି ମଧୁର ପ୍ରେମୀ ଦମ୍ପତି, ନିଜ ଶକ୍ତିରୁ ବିଶ୍ରାମ ନେଇ, ବିରାଟ ଓ ଶାନ୍ତ ଆକାଶକୁ ଦେଖିଲେ—ଏକ ଶୂନ୍ୟ ଓ ବିସ୍ତୃତ ଆକାଶ। ସେମାନେ ଏକାଉଁ ଅପୂର୍ବ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିଲେ—ପ୍ରତିଜନର ଅନ୍ତର୍ଗତ ଗଭୀର ଅଂଶ, ଯାହା ଶତଶତ ଜଗତରେ ମଧ୍ୟ ଶୂନ୍ୟ ହୋଇନଥିଲା। ଉପରେ, ଉପରେ, ଉପରେ—ସ୍ତର ଉପରେ ସ୍ତର, ବିଭିନ୍ନ ରୂପରେ ପ୍ରତ୍ୟେକଟି ଅଲଗା ଭାବରେ ଢାକା—ପ୍ରକୃତିର ଅଜଣା ପରଦା, ମେଘ ଓ ଦିବ୍ୟ ମହଲ ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ସବୁଦିଗରେ, ଆକାଶ ମେରୁ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପାହାଡ଼ର ଶିଖରରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥିଲା; ପଦ୍ମ ମଣିର ଚାଉଁରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୋଇ, ଏହା ଏକ ଶୂନ୍ୟାଗ୍ନିର ଅନ୍ତର୍ଗତ ଭାଗ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ହିମାଳୟର ମୁକୁତ ଅଳିକ ଶିଖର ରୂପରେ ରୂପାଳି ଆଲୋକରେ ଚମକୁଥିଲା; ସୁନା ମାଳଭୂମି ଦେଖିଲେ, ସୁନା ଭୂମିକୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରୁଥିଲା। ବଡ଼ ହେମାନୀ ମଣିର ଆଲୋକରେ, ହରିତ ଘାସ ଭୂମିର ରୂପରେ ଦେଖିଲେ; ଦର୍ଶକର ଦୃଷ୍ଟି ମିଳିଯିବାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଅନ୍ଧାର, ଏହା ସତ୍ୟର ଅଭାବରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲା। ପାରିଜାତ ଲତା ଓ ଦିବ୍ୟ ମହଲର ଗୁଛରେ ଶୋଭିତ, ବେରିଲ ଶିଳାର ତଳ ଏକ ଜାଗୃତିର ଫୁଲରେ ଫୁଟିଥିବା ପରି ଲାଗୁଥିଲା। ମନ ଓ ମହାସିଦ୍ଧମାନେ ଦୃତ ଚଳନରେ ଏହାକୁ ବ୍ୟତୀତ କରୁଥିଲେ; ଦିବ୍ୟ ନାରୀମାନେ ଦିବ୍ୟ ମହଲରେ ଗୀତ ଓ ସଙ୍ଗୀତର ଶବ୍ଦରେ ଏହାକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରୁଥିଲେ। ଏହି ବିସ୍ତୃତ ଜାଗା ତିନି ଜଗତର ଜୀବମାନେ ଦୁର୍ଲଭ ଭାବରେ ଚାଲିଥିଲେ; ଦେବ ଓ ଦାନବ ଗୋଷ୍ଠୀ ଏଠାରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ଭାବରେ ଏକାଉଁ ଅନ୍ୟକୁ ଦେଖିନଥିଲେ। ସୀମାରେ କୁମ୍ଭାଣ୍ଡ, ରାକ୍ଷସ, ଗୁହ୍ୟକ ମଣ୍ଡଳ ବସିଥିଲେ; ଦିବ୍ୟ ଜୀବମାନେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପବନରେ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଯାଉଥିଲେ। ଚଳିତ ଦିବ୍ୟ ମହଲର ଶବ୍ଦ ଓ ମୁଠିରେ ଧରାଯାଉଥିବା ଗର୍ଜନ ଏଠାରେ ଉପସ୍ଥିତ; ଗ୍ରହ ଓ ତାରାର ଚଳନରେ ଏହି ଯନ୍ତ୍ର ଚଳିଥିଲା। ଏହା ଅଳ୍ପ ସାଧନା କରିଥିବା ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତ୍ୟାଗ ହୋଇଥିଲା; ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣରେ ତାପିତ; ନିର୍ମଳ ଦିବ୍ୟ ମହଲମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଘୋଡ଼ାର ମୁହଁରୁ ବିସ୍ତୃତ ପବନରେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇଯାଉଥିଲେ। ଲୋକପାଳ ଓ ଅପ୍ସରାମାନେ ଚଳିବାରୁ ଅସ୍ଥିର; ଦିବ୍ୟ ନାରୀମାନେ ଦଗ୍ଧ ଶାଳାରୁ ଉଠୁଥିବା ଧୂଆଁରେ ଏହା ଆବୃତ ହୋଇଯାଉଥିଲା। ଦିବ୍ୟ ନାରୀମାନଙ୍କ ଭୂଷଣ ଚଉଁ ଚଉଁ ଖେଳିଗଲା, ପକ୍ଷୀମାନେ ଗ୍ରହଣ କରିଲେ; ତାର ଦୀପ୍ତି କ୍ଷୟ ହେଉଥିଲା; ସାଧିତ ଶକ୍ତିମାନେ ଏଠାରେ ମିଶି ଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଶକ୍ତି କ୍ଷୟ ହୋଇଯାଉଥିଲା। ସାଧିତ ଦଳମାନଙ୍କ ଦ୍ରୁତ ଧକ୍କା ଓ ବିକ୍ଷୋଭରେ, ହିମାଳୟ, ମେରୁ, ମନ୍ଦାରା ପାହାଡ଼ର ରେଶମ ଶିଖର ନିକଟର ଘନ ମେଘ ବିକ୍ଷିପ୍ତ ହୋଇଯାଉଥିଲା। ଏହା ଅସ୍ଥିର କାଉଁ, ପିକ, ଗୃଧ୍ର ଦଳମାନେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ ନାଚୁଥିଲେ, ସାଗରର ତରଙ୍ଗ ପରି; ଦିବ୍ୟ ନାରୀମାନେ ଏହି ସହ ନାଚୁଥିଲେ। ଯୋଗିନୀମାନେ କୁକୁର, କାଉଁ, ଉଟ, ଗଧା ମୁହଁରେ ନିଜ ଦଳରେ ଅସ୍ଥିର ନାଚ କରୁଥିଲେ; ଶତ ଯୋଜନା ବ୍ୟତୀତ କରି, ନିର୍ବିଶେଷ ଚଳାଚଳ କରୁଥିଲେ। ଏହା ଏକ ମେଘ ମହଲ, ଲୋକପାଳମାନଙ୍କ ପୂର୍ବରେ ଧୂଆଁ ଉଠୁଥିଲା; ଦଳ ଦଳ ସାଧିତ ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଏଠାରେ ଉତ୍ସବ ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ। ପଥ ଖଦିର ଗଛରେ ଆବୃତ ହୋଇଯାଉଥିଲା; ଦିବ୍ୟ ଗୀତ ଶୁଣି ମଦିରା ହୋଇଯାଉଥିଲା; ଅନେକ ପକ୍ଷୀ ନିଜ ଘଉଁରେ ବସି ଚିହ୍ନ ଦେଇଥିଲେ। ନଦୀର ଜାଲ ପବନର କାନ୍ଧରେ ବିସ୍ତୃତ; ଦିବ୍ୟ ଶିଶୁମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ୟ ଦେଖିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ ଭାବରେ ଚଳିଥିଲେ; ଏହା ଆଶ୍ଚର୍ୟର ଜାଗା ଥିଲା। କେବେ କେବେ, ମୂଷଳ, ଚକ୍ର, ବାଣ, ତଳୱାର, ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରିଥିବା ଲୋକଙ୍କ ମନରେ ସନ୍ଦେହ ଚଳିଥିଲା; କେବେ କେବେ, ଘର ତୁମ୍ବୁରୁ ଓ ନାରଦର ସଙ୍ଗୀତରେ ଗଞ୍ଜାମାନେ। କିଛି ଜାଗାରେ ମେଘର ରାସ୍ତାରେ ବଡ଼ ମେଘ ଦଳ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ, ବଡ଼ ଜଳର ଶେଷ ପରି, ନିର୍ବାଣ ଭାବରେ ଅନେକ ରୂପରେ ଚିତ୍ରିତ ହୋଇ, ମୁକର ପରି ନିର୍ବାକ ଥିଲେ। ଅନ୍ୟ ଏକ ଦିଗରେ, ରୂପାଳି ପାହାଡ଼ ଚଉଁ ଗୃଧ୍ର ପରି କଳା ମେଘ ଦେଖିଲେ; କିଛି ଦିଗରେ, ମେଘ ସୁନା ଆଲୋକରେ ଚମକୁଥିଲା। କିଛି ଦିଗରେ, ଚନ୍ଦ୍ରର ଶୀତଳ ଆଲୋକରେ ମେଘ ଶୋଭିତ, ହଳୁକ ଆଲୋକ ବର୍ଷା କରୁଥିଲା; କିଛି ଦିଗରେ, ଏହି ମେଘର ସାଗର ନିର୍ବାତ, ଶୂନ୍ୟତାର ଜାଲ ପରି ଦେଖିଲେ। କିଛି ଦିଗରେ, ପବନ ତଳର ଘାସ ପତ୍ର ଉପରେ ବେଗରେ ଚଳି, ତାକୁ ହରିତ କରୁଥିଲା; ଅନ୍ୟ ଦିଗରେ, ମେଘର ଚମକୁଥିବା ପୃଷ୍ଠ ଶୁଭ୍ର ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଚଳିତ ପତ୍ର ଦଳର ଆଲୋକରେ ଦୀପ୍ତିମାନ। କିଛି ଦିଗରେ, ପବନରେ ଧୂଳି ଭରି, ମେରୁର ତଳ ଭାଗ ପରି ଦେଖିଲେ; ଅନ୍ୟ ଦିଗରେ, ଆକାଶ ଦିବ୍ୟ ମହଲ ଓ ଦିବ୍ୟ ନାରୀମାନଙ୍କ ଶୋଭାରେ ଶୋଭିତ। କିଛି ଦିଗରେ, ଆକାଶ ଶୂନ୍ୟ, ମାତୃମାନଙ୍କ ଅସ୍ଥିର ନାଚରେ ଆବୃତ; ଅନ୍ୟ ଦିଗରେ, ମହାଯୋଗିମାନଙ୍କ ଅସ୍ଥିର ଦଳର ଉଚ୍ଚ ଗଞ୍ଜାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ। କିଛି ଦିଗରେ, ମୁନିମାନେ ଶାନ୍ତ ଧ୍ୟାନରେ ବସିଥିଲେ—ଶାନ୍ତ, ସମ, ଅସ୍ଥିରତାରୁ ଦୂର, ଧର୍ମିକ ଚିତ୍ତକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିଲେ। କିଛି ଦିଗରେ, ଦିବ୍ୟ ନାରୀ, କିନ୍ନର, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଦେବମାନେ ଗୀତ ଗାଇଥିଲେ; ଅନ୍ୟ ଦିଗରେ, ଉତ୍ତମ ଦେବମାନେ ନିଜ ନଗର ଦଳରେ ଚଳିଥିଲେ। କିଛି ଦିଗରେ, ନଗରର ଦ୍ୱାର ବନ୍ଦ; ଅନ୍ୟ ଦିଗରେ, ବଡ଼ ନଗର ଘେରା; କିଛି ଦିଗରେ, ମାୟାରେ ତିଆରି ନଗର; ଅନ୍ୟ ଦିଗରେ, ଉଦୟ ହେଉଥିବା ଗ୍ରାମ। କିଛି ଦିଗରେ, ଚନ୍ଦ୍ର ଘୂର୍ଣ୍ଣିତ ହେଉଥିବା ହ୍ରଦ ଦେଖିଲେ; ଅନ୍ୟ ଦିଗରେ, ନିର୍ବାତ ଜଳର ହ୍ରଦ; କିଛି ଦିଗରେ, ସାଧିତ ଦଳମାନେ ଏକତ୍ରିତ; ଅନ୍ୟ ଦିଗରେ, ଚନ୍ଦ୍ର ଉଦୟ ହୋଇଛି। କିଛି ଦିଗରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା; ଅନ୍ୟ ଦିଗରେ, ରାତିର ଅନ୍ଧାର; କିଛି ଦିଗରେ, ସନ୍ଧ୍ୟାର ରଙ୍ଗରେ ଆକାଶ ଶୋଭିତ; ଅନ୍ୟ ଦିଗରେ, କୁହୁଡ଼ର ଧୂସରତା। କିଛି ଦିଗରେ, ଆକାଶ ଦିବ୍ୟ ମହଲରେ ଶୁଭ୍ର; ଅନ୍ୟ ଦିଗରେ, ମେଘ ବର୍ଷା କରୁଥିଲା; କିଛି ଦିଗରେ, ଆକାଶ ଦୃଢ଼ ଭୂମି ପରି ଦେଖିଲେ—ଏହା ଜଗତର ବିଶ୍ରାମ ନିବାସ।