ସେମାନେ ଧ୍ୟାନସ୍ଥଳୀକୁ ଗଲେ ଏବଂ ଶାନ୍ତ, ଅଚଳ ଭାବରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରହିଲେ—ଏମିତି ଲାଗୁଥିଲା, ଯେପରି ମଣିରେ ଖୋଦା ମୂର୍ତ୍ତି କିମ୍ବା ଶୋଭାମୟ ଦିୱାଲରେ ଚିତ୍ରିତ ଚିତ୍ର। ସେମାନଙ୍କର ମନର ଚିନ୍ତା ଓ ଆତ୍ମସଂୟମ ପ୍ରଶାନ୍ତତାରେ ବିଲୀନ ହେଲା; ଯେପରି ଦିନ ଶେଷରେ ପଦ୍ମକୁଡ଼ି ଖୋଲିଯାଏ ଓ ତାହାର ସୁଗନ୍ଧ ପ୍ରସାରିତ ହୁଏ। ସେମାନେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶାନ୍ତ ଓ ଶୁଦ୍ଧ ହେଲେ, କୌଣସି ଚଳନ ନାଥିଲା—ଶରଦ ଋତୁର ପର୍ବତ ପରି, ଯାହା ବାୟୁରେ ଅସ୍ପୃଶ୍ୟ ଓ ବର୍ଷା ପରେ ମେଘରେ ଶୋଭିତ। ଅଦ୍ୱିତୀୟ ସମାଧିରେ ଲୀନ ହୋଇ ସେମାନେ ଜଣା ପ୍ରକାଶକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କଲେ, ଯେପରି ଚୈତ୍ର ଋତୁରେ କଳ୍ପବୃକ୍ଷ ତାହାର ସାର ତ୍ୟାଗ କରେ। ଯେତେବେଳେ ଏହି ‘ମୁଁ ଏହି ସଂସାର’ ଭାବ ଦୃଷ୍ଟିର ଆରମ୍ଭରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏନାହିଁ, ଏବଂ ଦୁଇଜଣ ନିଜ ନିଜ ସ୍ୱରୂପରେ ଶୂନ୍ୟତା ଅନୁଭବ କରିଥିଲେ, ସେତେବେଳେ ଏହି ଦୃଶ୍ୟମାନ ଭ୍ରମ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଉଥିଲା; ଆମ ପାଇଁ ଏହା ଖରାର ଶୂଙ୍ଗ ପରି ଅସତ୍ୟ। ଯାହା ଆରମ୍ଭରେ ନଥିଲା, ଏବେ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ; ଯାହା ଦେଖାଯାଏ, ତାହା ଅପ୍ରକଟ, ଏହି ସଂସାର ମୃଗମରୀଚିକାର ପାଣି ପରି। ସେମାନଙ୍କର ସ୍ୱଭାବ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶାନ୍ତ ହେଲା; ସେ ଦୁଇଜଣ ମହିଳା ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଗ୍ରହ ଓ ଅନେକ ବସ୍ତୁର ଉପରେ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ଆକାଶ ପରି ଅସୀମ ହେଲେ। ଜ୍ଞାନର ଦେହରେ ଅବଦ୍ଧା ଥିବା ଦେବୀ ଅବଗାହନ କଲେ; ମାନବୀ ନିଜ ଦେହରେ, ଜ୍ଞାନ ଓ ଅଜ୍ଞାନ ଅନୁସାରେ, ଶୀଘ୍ର ଗତି କଲେ। ଘର ମଧ୍ୟରେ, ହସ୍ତପରିମାଣ ଜାଗାକୁ ଉପରେ ଉଠି, ସେମାନେ ଚେତନା-ଆକାଶର ଆକୃତି ଧାରଣ କଲେ, ଯେପରି ଆକାଶରେ ଚଳିଥିବା ମୂର୍ତ୍ତି। ଏହିପରି, ହେ ଲୀଳାମୟୀ, ଆନନ୍ଦର ମୂର୍ତ୍ତି, ଆକର୍ଷକ ଦୃଷ୍ଟିରେ, ମନସିକ ଜ୍ଞାନର ସ୍ୱଭାବରେ ତୁମେ ଦୂର ଆକାଶକୁ ପହଞ୍ଚି ଥିବା ଭାବ ପ୍ରକାଶିତ କଲା। ଏଠାରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୋଇ, ଏକାଗ୍ର ଚିନ୍ତାରେ ତୁମେ ଅନେକ କୋଟି ଯୋଜନା ଦୂର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆକାଶର ଅସୀମ ଅଞ୍ଚଳକୁ ଲାଘିଲା। ଦୃଶ୍ୟର ସ୍ୱଭାବରେ, ଆକାଶ-ଦେହ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ସେମାନେ ପରସ୍ପର ଆକୃତି ଦେଖି ଉପଚାର, ପ୍ରେମ ଓ ସନ୍ନିହିତତାରେ ଲୀନ ହେଲେ। ଏହିପରି ଦୂର ସ୍ଥାନରୁ ଆଉ ଦୂରକୁ ଲାଘି, ଏକେକ ଚରଣରେ ଉପରକୁ ଉଠି, ହାତ ଧରି, ଦୁଇଜଣ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ ଏବଂ ଆକାଶକୁ ଦେଖିଲେ। ତାହା ଏକ ଅପାର ସମୁଦ୍ର ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା—ଗଭୀର, ଶୁଦ୍ଧ ଭିତରେ, ସ୍ନିଗ୍ଧ, ମୃଦୁ ବାୟୁର ସ୍ପର୍ଶ ଦେଉଥିବା ସୁଖଦ। ଶୂନ୍ୟତାର ଜଳରେ ନିମଗ୍ନ, ଏହି ଅନୁଭୂତି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦମୟ, ଶାନ୍ତ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶୁଦ୍ଧ ଓ ଗଭୀର, ମହାନ ବ୍ୟକ୍ତିର ପରି ନିର୍ମଳ। ଯେଉଁଠାରେ ଶୁଦ୍ଧ ଜଳ ପର୍ବତ ଶିଖରରେ ବିଶ୍ରାମ କରୁଥିଲା, ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ସଦୃଶ ପ୍ରଭା ଥିଲା, ସେଠାରେ ସେମାନେ ଆଶା ପୂରଣ ହୋଇ ଶାନ୍ତି ଲାଗିଲେ। ମୃଦୁ ବାୟୁରେ, ସିଦ୍ଧ ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନଙ୍କ ମାଳାର ସୁଗନ୍ଧ ଭରିଥିଲା, ଚନ୍ଦ୍ରମାଣ୍ଡଳରୁ ଉଦ୍ଭୂତ ସେମାନେ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କଲେ। ତିବ୍ର ତାପର ପରେ, ଲାଲ ପଦ୍ମ ଓ ଧୀର ଜଳର ହ୍ରଦରେ ସ୍ନାନ କଲେ, ମେଘମୟ ଆବରଣ ତଳେ। ପୃଥିବୀର ବିବିଧ ଉଦ୍ୟାନ, ପର୍ବତ ଶିଖର, ଅନେକ ପଦ୍ମ ତଣ୍ଡରେ, ସେମାନେ ମଧୁମକ୍ଷିକା ପରି ପ୍ରତିଦିଗକୁ ଘୁଞ୍ଚିଲେ। ମନ ଝରଣାରେ ଲୀନ, ବର୍ଷାଧାରା ଓ ବାୟୁରେ ଉଠୁଥିବା ମେଘ ତଳରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଇ ଆନନ୍ଦ କଲେ। ଏହିପରି, ସେ ସ୍ନିଗ୍ଧ ପ୍ରେମୀ ଦୁଇଜଣ ନିଜ ଶକ୍ତିରୁ ବିଶ୍ରାମ ନେଇ, ବିପୁଳ ଶାନ୍ତ ଆକାଶକୁ ଦେଖିଲେ—ଖାଲି, ଅସୀମ। ସେମାନେ ପୂର୍ବରୁ କଦାଚିତ୍ ଦେଖିନଥିବା, ପ୍ରତିଏକଙ୍କ ମନର ଗୁପ୍ତ ଅଞ୍ଚଳ ଦେଖିଲେ, ଯାହା ଶତଶଃ ବିଶ୍ୱରେ ମଧ୍ୟ ଖାଲି ହେଉନଥିଲା। ଉପରେ ଉପରେ, ପରତ ଉପରେ ପରତ, ବିଭିନ୍ନ ତତ୍ତ୍ୱ, ମେଘ, ଦେବସଦନର ଅଲଗା ଅଲଗା ଆବରଣ ଥିଲା। ଚାରିପାଖରେ ଆକାଶ ମେରୁ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପର୍ବତର ଶିଖରରେ ଭରିଯାଇଥିଲା, ପଦ୍ମମାଣିର ଜ୍ୟୋତିରେ ଦୀପ୍ତ, ଯେପରି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ଅଗ୍ନି ମଧ୍ୟର। ମୁକୁତାଶିର ଚୂଡ଼ାର ଚମକରେ ହିମାଲୟ ପାହାଡ଼ର ଢାଳ ଶୋଭାମୟ, ସୁଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପରିସର ଧଳିଯାଇଥିଲା। ବଡ଼ ମାରକତ ମଣିର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା, ଶ୍ୟାମଳ ତୃଣଭୂମି, ଦୃଷ୍ଟିର ଅସ୍ତମିତିରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଅନ୍ଧକାର, ଯାହା ତତ୍ତ୍ୱ ଅଭାବରୁ ଜନ୍ମ। ପାରିଜାତ ଲତା ଓ ଦେବସଦନର ଗୁଛରେ ଶୋଭିତ, ବେରିଲ୍ ପଥରର ତଳ ଜାଣିପଡ଼ୁଥିଲା ଜାଣୁ ଜ୍ଞାନପୁଷ୍ପ ଫୁଟିଯାଇଛି। ମନ ଓ ସିଦ୍ଧମହାପୁରୁଷଙ୍କ ଶକ୍ତିର ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଏହା ଅତିକ୍ରମିତ, ଦିବ୍ୟାଙ୍ଗନାମାନେ ବିମାନରୁ ଗୀତ ଓ ସଙ୍ଗୀତ ଗାଉଥିଲେ। ଏହାର ବିସ୍ତାର ଏପରି, ଯେଉଁଠାରେ ତିନି ଲୋକର ଜନ୍ତୁମାନେ ଦୁର୍ଲଭେ ଯାଆନ୍ତି, ଦେବ ଓ ଦାନବମାନଙ୍କ ଦଳ ଅଦୃଶ୍ୟ ଭାବେ ଚଳିଥାଏ। ସୀମାରେ କୁମ୍ଭାଣ୍ଡ, ରାକ୍ଷସ, ଗୁହ୍ୟକଙ୍କ ଗୋଷ୍ଠୀ ବସିଥାଏ; ବାୟୁରେ ଦୂତ ଦୂତୀ ଦୃତ ଗତିରେ ଚଳିଯାନ୍ତି। ବିମାନଗୁଡ଼ିକ ଚଳିବାର କୋଳାହଳ ଓ ଗର୍ଜନର ଧ୍ୱନି, ଗ୍ରହ ଓ ତାରାମାନଙ୍କ ଗତିରେ ଏହି ଯନ୍ତ୍ର ଚଳିଥାଏ। ଅପରିପକ୍ୱ ଲୋକମାନେ ଏଠାକୁ ଛାଡ଼ିଦିଅନ୍ତି, ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣରେ ଦଗ୍ଧ, ବିନାପାପ ଦେବସଦନ ବାୟୁରେ ଜଳିଯାଏ। ଲୋକପାଳ ଓ ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କ ଗୋଷ୍ଠୀ ଚଳିବାରୁ ଆଶାନ୍ତ, ଦେବୀମାନଙ୍କ ଶୂନ୍ୟ ଗୃହରୁ ଧୂପର ମେଘ ଢାକିଥାଏ। ଦେବୀମାନଙ୍କ ଭୂଷଣ ପକ୍ଷୀମାନେ ଚୋରିନେଇଛନ୍ତି, ତାହାର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା କ୍ଷୀଣ, ସିଦ୍ଧମାନଙ୍କ ଶକ୍ତି ଏଠାରେ ମିଶି ଯାଏ, କିନ୍ତୁ ତାହାର ଶକ୍ତି ଅଧିକ ନାହିଁ। ସିଦ୍ଧମାନଙ୍କ ଦଳର ଭାରି ଘସଘସ ଓ ବିସ୍ତାରରେ, ହିମାଲୟ, ମେରୁ, ମନ୍ଦର ପାହାଡ଼ ଧଳରେ ଘନ ମେଘ ଚିଥିଯାଏ। ଚାରିପାଖରେ କାଉ, ଉଲୁକ, ଗୃଧ୍ରମାନଙ୍କ ଦଳ, ପିଶାଚିମାନେ ସମୁଦ୍ର ତରଙ୍ଗ ପରି ନୃତ୍ୟ କରୁଥିଲେ। ଯୋଗିନୀମାନେ କୁକୁର, କାଉ, ଉଠ, ଗଧାମୁଖୀ, ଅନେକ ଯୋଜନା ଦୂରେ ନୃତ୍ୟ କରୁଥିଲେ, ଦିଗ୍ବିଦିଗ୍ ଭ୍ରମଣ କରି, ଲକ୍ଷ୍ୟ ବିହୀନ। ଏହା ମେଘମୟ ଦେବସଦନ, ଯେଉଁଠାରେ ଲୋକପାଳଙ୍କ ପୂର୍ବରୁ ଧୂପ ଉଠୁଥିଲା, ସିଦ୍ଧ ଓ ଗନ୍ଧର୍ବ ଦମ୍ପତି ମହୋତ୍ସବ ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ। ଖଦିର ଗଛରେ ଏହିପଥ ଆବୃତ, ଦିବ୍ୟ ଗୀତ ଶୁଣି ମଦମସ୍ତ, ଅନେକ ପକ୍ଷୀ ନିଜ ଘଉଁ ମଧ୍ୟରେ ବସି ଚିହ୍ନ ରଖିଥିଲେ।