ଏହି ଶରୀର ମୃତ୍ୟୁ କିମ୍ବା ଜୀବନର ଅନୁଭବ କରେନାହିଁ; ମୃତ୍ୟୁ ଓ ଜୀବନ କେବଳ ସ୍ୱପ୍ନ ଓ କଳ୍ପନାର ଭ୍ରମ ଅଟୁଟ ରହିଛି। ଏହି ଶରୀରରେ ଯେଉଁ ଜୀବନ ଓ ମୃତ୍ୟୁର ଅନୁଭୂତି ହୁଏ, ସେଗୁଡିକ ମଧ୍ୟ ଅସଲ ନୁହେଁ, ମୁଁ ତୁମକୁ କହୁଛି, ଏହି ଶରୀରରେ ସେମାନେ କେବଳ ଦେଖାଯାଉଥିବା ଭ୍ରମ ଅଟୁଟ। ଏହି ଶୁଦ୍ଧ ଜ୍ଞାନ ମୋତେ ଦେଇଛନ୍ତି ତୁମେ, ହେ ଦେବୀ; ଏହା ଶୁଣିଲେ, ସଂସାର ରୋଗ ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଏ। ଏଠି, କିଏ କିଏ ସାହାଯ୍ୟ କରେ, କେଉଁ ପ୍ରକାର ଅଭ୍ୟାସ ଅଛି, କିପରି ଅଭ୍ୟାସ ହୁଏ? କିପରି ଏହା ଶକ୍ତି ପାଇଁ, ଓ ଏହା ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ କଣ ହୁଏ? ଯେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରାଯାଏ, କିଏ କରେ, କେବେ ଓ କିପରି—ଅଭ୍ୟାସ ବିନା, ଏଠି କେବେ ଫଳ ମିଳେନାହିଁ। ଏହାକୁ ଚିନ୍ତା କରିବା, ଏହା ବିଷୟରେ କଥା ହେବା, ଏହାକୁ ଉପଜାଗିତ କରିବା, ଓ ଶ୍ୱାସ ଏହାରେ ଲୟ କରି ଧ୍ୟାନ କରିବା—ବୁଦ୍ଧିମାନ ଏହାକୁ ବ୍ରହ୍ମ ଅଭ୍ୟାସ ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି। ଯେଉଁ ଲୋକଙ୍କର ପାପ ଶେଷ ହୋଇଯାଇଛି, ଯେଉଁମାନେ ନିତ୍ୟ ଧର୍ମ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି, ଓ ଦ୍ୱିତୀୟତା ଭ୍ରମରୁ ମୁକ୍ତ, ସେମାନେ ବ୍ରହ୍ମ ଦାସ ବୋଲି ଜଣାଯିବା ଉଚିତ। ଯେଉଁମାନେ ଆତ୍ମା ନିଶ୍ଚିତ ଧ୍ୟାନରେ ରାତି ଅତିବାହିତ କରନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ଚିତ୍ତର ଦୂର୍ବଳତା କମିଯାଇଛି, ସେମାନେ ବ୍ରହ୍ମ ଅଭ୍ୟାସରେ ନିଶ୍ଚିତ ହୋଇଛନ୍ତି। ଯେଉଁ ମହାତ୍ମାମାନେ ଭୋଗରେ ଅସକ୍ତ ଓ ବିରକ୍ତ, ଯେଉଁମାନେ ଅସ୍ତିତ୍ୱର ଉପରେ ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଭୂମିରେ ବିଜୟୀ ଓ ଧନ୍ୟ। ଯେଉଁମାନେ ଦୟା ଓ ଶୌଭଗ୍ୟର ଉଦୟ ଗୁଣରେ ଚିତ୍ତ ଶୋଭିତ, ବିରକ୍ତିର ରସରେ ରଙ୍ଗିତ, ଓ ଆନନ୍ଦରେ ପ୍ରବାହିତ, ସେମାନେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଅଭ୍ୟାସୀ। ଯେଉଁମାନେ ତର୍କ ଓ ଶାସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଜ୍ଞାନୀ ବସ୍ତୁର ଅସ୍ତିତ୍ୱ ନାହିଁ ବୋଲି ଜାଣିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ବ୍ରହ୍ମ ଅଭ୍ୟାସରେ ନିଶ୍ଚିତ। ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ଜ୍ଞାନ ଅଭ୍ୟାସକୁ ଏଭଳି ଜାଣନ୍ତି: "ଦୃଶ୍ୟ ଜଗତ ସୃଷ୍ଟିର ଆରମ୍ଭରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇନଥିଲା, ଏବଂ କେବେ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ରଖେନାହିଁ; ଏହି ଜଗତ ଓ 'ମୁଁ' କେବଳ ଧାରଣା।" ଦୃଶ୍ୟର ଅସ୍ତିତ୍ୱ ନାହିଁ ବୋଲି ଜ୍ଞାନ ଓ ଆସକ୍ତି, ଦ୍ୱେଷ ଓ ଦିନିକିଆ ଭାବର କ୍ଷୟରୁ ଯେଉଁ ଆନନ୍ଦ ଉଦ୍ଭାବିତ ହୁଏ, ଏହାକୁ ବ୍ରହ୍ମ ଅଭ୍ୟାସ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଦୃଶ୍ୟର ଅସ୍ତିତ୍ୱ ନାହିଁ ବୋଲି ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଆସକ୍ତି, ଦ୍ୱେଷ ଓ ଦିନିକିଆ ଭାବର କ୍ଷୟ—ଏହା ସଂସାରରେ ତପସ୍ୟା; ଦୃଶ୍ୟକୁ ସତ୍ୟ ବୋଲି ଦେଖିବା ଦୁଃଖର କାରଣ। ଦୃଶ୍ୟର ଅସମ୍ଭବତା ବୁଝିଲେ, ଜ୍ଞାନୀ ବସ୍ତୁର ଜ୍ଞାନ ଆସେ; ଏହି ଅଭ୍ୟାସ ଦ୍ୱାରା ମୋକ୍ଷ ମିଳେ—ଏହି ଅଭ୍ୟାସ ଅତି ମହତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ। ସଂସାରର ଦୀର୍ଘ ରାତି, ଭ୍ରମ ଶୟନରେ ଗାଢ଼, ନିରନ୍ତର ବିବେକ ଜ୍ଞାନର ବୃଷ୍ଟି ପାଇଁ ଦୀରେ-ଦୀରେ ଗଳିଯାଏ, ଯେପରି ଶରଦ ରୁତୁର ଗାଢ଼ କୁହୁଡି ଶୀତଳ ବୃଷ୍ଟିରେ ଗଳିଯାଏ। ଏପରି, ଯେତେବେଳେ ଋଷି କଥା ଶେଷ କଲେ, ଦିନ ଶାମ ହେଲା ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତମିତ ହେଲା; ସଭାସଦଗଣ ନମସ୍କାର କରି ବାସ୍ତ୍ର କ୍ଷାଳିବାକୁ ଯାଇଲେ, ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣ ଅନ୍ଧାର ଆକାଶରେ ଗଳିଗଲା। ଏହି ଉପଦେଶ ପରେ, ସେ ରାତିରେ, ରାଜମହଳର ଅନ୍ତଃପୁରରେ, ଯେଉଁଠାରେ ମହିଳା ଶୟନ କରୁଥିଲେ, ସମସ୍ତ ଦାସୀ ଘୁମି ଥିଲେ, ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ମହଳର ଅନ୍ତର୍ଗତ ହଲରେ—ସମସ୍ତ ଦ୍ୱାର, ବୋଲ୍ଟ ଓ ଜାଳି ଭଲଭାବରେ ବନ୍ଦ ଥିଲା, ଚିତ୍ତ ଜାଗୃତ ଓ ନିଶ୍ଚଳ, ଫୁଲର ଗନ୍ଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ। ଅକ୍ଷୟ ମାଲାରେ ଶୋଭିତ ଶୟନ ଉପରେ ବସି, ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ଅପରିପାକ୍ ମହିଳାମାନେ ଚେହେରାର ଆଲୋକରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ଥିଲେ। ସେମାନେ ଧ୍ୟାନ ସ୍ଥଳକୁ ଗଲେ ଓ ଜୱାଳାମୟ ଦୀପରେ ତିଆରି ମୂର୍ତ୍ତି ପରି ଅଚଳ ହେଲେ, କିମ୍ବା ଉଲ୍ଲେଖିତ ଦିଓଲା ଉପରେ ଚିତ୍ରିତ ମୂର୍ତ୍ତି ପରି। ସମସ୍ତେ ଚିନ୍ତା ଓ ନିୟମ ଛାଡ଼ି, ଶାନ୍ତିର ଉଦୟ ହେଲା, ଦିନ ଶେଷରେ ମନର ଶାନ୍ତି ମାନେ ଲଟୁସ୍ ମୁଡ଼ ଫୁଟି ଗନ୍ଧ ଦେଇଥିବା ପରି। ସମସ୍ତେ ଅତି ଶାନ୍ତ ଓ ପବିତ୍ର ହେଲେ, ଚଳନ ନାହିଁ, ଶରଦ ରୁତୁର ପବିତ୍ର ପାହାଡ଼ ପରି, ପବନ ନାହିଁ, ବୃଷ୍ଟି ପରେ ମେଘରେ ଶୋଭିତ। ଅଦ୍ୱିତୀୟ ସମାଧିରେ ଲୟ ହେଇ, ଆକାଶରେ ଚେତନା ଦିଅଇଦେଲେ, ବସନ୍ତରେ ଚାହିଁଥିବା କଳ୍ପବୃକ୍ଷ ଯେପରି ଦେଇଦିଏ। "ମୁଁ ଏହି ଜଗତ" ଭ୍ରମ ଦୃଷ୍ଟିର ଆରମ୍ଭରେ ଉଦ୍ଭାବିତ ହେଲାନାହିଁ, ଦୁଇଜଣ ନିଜର ନିଜ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଅବିଧିତାକୁ ବୁଝିଲେ। ଏପରି ଦୃଷ୍ଟିର ଭୂତ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହୋଇଗଲା; ଆମ ପାଇଁ ଏହା ଖରା ପରି ଅସତ୍ୟ। ଆରମ୍ଭରେ ଯାହା ନଥିଲା, ବର୍ତ୍ତମାନ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ; ଯାହା ଦେଖାଯାଏ, ସେ ଅସ୍ପଷ୍ଟ, ଏହି ଜଗତ ମୃଗ ମାୟାର ଜଳପରି। ତାଙ୍କର ନିଜ ସ୍ୱଭାବ ଶାନ୍ତ ହେଲା; ଦୁଇ ମହିଳା ସମସ୍ତ ଦୃଶ୍ୟ ଭିତରୁ ଦୂର ଚାଲିଗଲେ, ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଗ୍ରହ ମନ୍ଦଳରୁ ଦୂର, ଆକାଶ ପରି। ଜ୍ଞାନର ଶରୀର ଦ୍ୱାରା ଦେବୀ ଅନ୍ତର୍ଗତ ହେଲେ; ମାନବୀ ଜ୍ଞାନ ଓ ଅଜ୍ଞାନ ଅନୁସାରେ ନିଜ ଶରୀର ଦ୍ୱାରା ଶୀଘ୍ର ଚାଲିଗଲେ। ଘର ଭିତରେ, ହାତ ଏତିକି ଉଚ୍ଚତାରେ ଉଠି, ସେମାନେ ଆକାଶରେ ଚଳିବା ମୂର୍ତ୍ତି ପରି ଚେତନା ଆକାଶର ଆକୃତି ହେଲେ। ହେ ଖେଳାଳି, ଆନନ୍ଦ ମୟ ଖେଳ, ମନର ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା, ଆକାଶ ଦୂର ଅଟୁଟ ଦେଖିଲେ। ଏଠାରେ ଏକାଗ୍ର ଚିନ୍ତାରେ ଦୃଢ଼ ହୋଇ, ଆକାଶର ବିଶାଳତାରେ ଲାଫ ଦେଲେ, ଅପରିମିତ ଦୂର, ମିଳିୟନ୍ ଯୋଜନା ଦୂର, ଦୂର ଦୂର ଚାଲିଗଲେ। ବସ୍ତୁ ଦୃଷ୍ଟିର ସ୍ୱଭାବ ଦ୍ୱାରା, ଆକାଶ ଶରୀର ରୁପରେ ମଧ୍ୟ, ଏକାଉଁଠାରେ ଏକାଉଁଠାରେ ଦେଖି, ଏକାଉଁଠାରେ ସମ୍ପ୍ରିତି ଓ ପ୍ରେମରେ ନିଶ୍ଚିତ ହେଲେ। ଦୂର ଥିବା ଏକ ସ୍ଥାନରୁ ଅଧିକ ଦୂରକୁ ଲାଫ ଦେଇ, ଧୀରେ ଉପରକୁ ଉଠି, ହାତ ହାତ ମିଶାଇ, ଦୁଇଜଣ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ ଓ ଆକାଶକୁ ଦେଖିଲେ। ଆକାଶ ଏକ ବିଶାଳ ସାଗରପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଗଭୀର, ଭିତରେ ଶୁଦ୍ଧ, ମୃଦୁ, ଏବଂ ନିମ୍ନ ଶ୍ୱାସର ମୃଦୁ ଛୁଆଁକୁ ଦେଇ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଥିଲା। ଶୂନ୍ୟତାର ଜଳରେ ବିଲିନ ହୋଇ, ଏହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦମୟ, ଶାନ୍ତ, ଶୁଦ୍ଧ ଓ ଗଭୀର, ଏକ ଉତ୍ତମ ଲୋକ ପରି ପ୍ରକାଶମାନ।