ଏହି ଦିବ୍ୟ କଥାରେ, ମନ ଯେତେବେଳେ ଏହାର ସମସ୍ତ ମଳିନତା ଓ ସଂସ୍କାର ଛାଡ଼ି, ସୂକ୍ଷ୍ମ ଦେହର ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ, ସେତେବେଳେ ଏହା ଏକ ପାଣି ପରି ହୁଏ—ଯେଉଁଥିରେ ଅଗ୍ନିର ତାପରେ ବାଷ୍ପ ହୋଇଯାଏ। ଏହି ସୂକ୍ଷ୍ମ ଦେହର ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ମନ, ଅନ୍ତର୍ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା, ଅନ୍ୟ ଲୋକ ଓ ଅନ୍ୟ ଯୁଗର ସିଦ୍ଧ ପୁରୁଷମାନଙ୍କୁ ଦେଖିପାରେ, କିନ୍ତୁ ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କୁ ନୁହେଁ। ଏହି ‘ମୁଁ’ ଭାବ ଯେତେବେଳେ ପୁନଃପୁନ ଅଭ୍ୟାସ ଦ୍ୱାରା ଶାନ୍ତ ହୁଏ, ତୁମ ନଜର ଆଗରେ ଅପାର ଚେତନା ସ୍୵ତଃସ୍ଫୁର୍ତ୍ତି ହୋଇ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ସୂକ୍ଷ୍ମ ଦେହ ପ୍ରାପ୍ତି ସହିତ ଜନ୍ମ-ମୃତ୍ୟୁର ଚକ୍ର ଚିରକାଳ ପାଇଁ ଅତିକ୍ରମ କରାଯାଏ, ଏବଂ ଅନ୍ୟର ଚିନ୍ତାର ଆଲୋକରେ ନିଜର ସ୍ୱଭାବ ପବିତ୍ର ହୁଏ। ଏହିପରି, ଓ ନିର୍ଦୋଷେ, ସଂସ୍କାରଗୁଡ଼ିକୁ କ୍ଷୀଣ କରିବା ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କର; ଏହା ଦୃଢ଼ ହେଲେ, ତୁମେ ଜୀବନ୍ତ ଦେହରେ ମୁକ୍ତି ଅନୁଭବ କରିପାରିବ। ଏହି ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନାର ଚନ୍ଦ୍ର ଉଦୟ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଉଅବଧି, ଦେହକୁ ଏଠାରେ ରଖି ଅନ୍ୟ ଲୋକମାନେ କେମିତି ଅଛନ୍ତି ଦେଖ। ମାଂସପିଣ୍ଡ ଦେହ କେବଳ ଅନ୍ୟ ମାଂସପିଣ୍ଡ ସହିତ ଯୋଗ ହେବାରେ ସମର୍ଥ, ମନୋଦେହ ସହିତ ନୁହେଁ। ଏହା ସାକ୍ଷାତ୍ ଅନୁଭୂତି ଓ ସତ୍ୟ ଅନୁସାରେ କୁହାଯାଇଛି, ଏହା ଛୁଆଁବେଳୁ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ, କୌଣସି ଆଶୀର୍ବାଦ କିମ୍ବା ଶାପ ଭଳି ନୁହେଁ। ଗଭୀର ଚେତନାର ପୁନଃପୁନ ଅଭ୍ୟାସ ଦ୍ୱାରା, ଏହି ଦେହ ଏହି ଲୋକୀୟ ଆସକ୍ତିରୁ ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଏ, ଏବଂ ମନ ନିଜେ ଦେହର ରୂପ ନେଇଯାଏ। ଏହା ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ, କେହି ଏହାକୁ ଦେଖିପାରେ ନାହିଁ; ଲୋକମାନେ କେବଳ ଦେହକୁ ମୃତ୍ୟୁ ହେଉଛି ବୋଲି ଭାବନ୍ତି। ଏହି ଦେହ ନ ମରେ, ନ ଜୀବନ୍ତ ରହେ; କିଏ ମୃତ୍ୟୁ କିମ୍ବା ଜୀବନ ଅନୁଭବ କରେ? ଏଗୁଡ଼ିକ ଦ୍ରୁଷ୍ଟିଭ୍ରମ ଓ କଳ୍ପନା ମାତ୍ର। ଏହି କଳ୍ପନାର ମଧ୍ୟରେ ଜୀବନ ଓ ମୃତ୍ୟୁ ଅସତ୍ୟ; ଏହି ଦେହରେ ଏହା କେବଳ ଦେଖାଯାଏ, ପ୍ରକୃତରେ ନୁହେଁ। ଏହି ଶୁଦ୍ଧ ଜ୍ଞାନ ତୁମ ଦ୍ୱାରା ମୋତେ ଦିଆଯାଇଛି, ମା ଦେବୀ; ଏହା ଶୁଣିଲେ, ସଂସାର ତାପ ଶାନ୍ତ ହୁଏ। ଏଠି, କିଏ କାହାକୁ ସାହାଯ୍ୟ କରେ, କିଏ କଣ ଅଭ୍ୟାସ କରେ, ଏବଂ କେମିତି ଏହା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୁଏ, କି ହୁଏ ଏହା ସିଦ୍ଧ ହେଲେ? ଯେଉଁଠି କିଏ, କେବେ, କେମିତି କରେ—ଅଭ୍ୟାସ ବିନା କେବେ ଏଠି ସଫଳତା ମିଳେ ନାହିଁ। ଏହି ଉପରେ ଚିନ୍ତନ, କଥାବାର୍ତ୍ତା, ପରସ୍ପର ଜାଗୃତି, ଏବଂ ପ୍ରାଣ ଏହାରେ ଲୀନ କରି ଧ୍ୟାନ କରିବା—ଏହି ହେଉଛି ବ୍ରହ୍ମାଭ୍ୟାସ, ଏହି ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଜାଣନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ପାପର ଶେଷ କରିଛନ୍ତି, ପୁଣ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି, ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ମୋହ ଛାଡ଼ିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ବ୍ରହ୍ମର ଦାସ। ଯେଉଁମାନେ ରାତି ସଂସ୍କୃତି ଶାସ୍ତ୍ର ଚିନ୍ତନରେ କାଟନ୍ତି, ସଂସ୍କାର କ୍ଷୀଣ କରିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଭ୍ୟାସରେ ନିଷ୍ଠିତ। ଯେଉଁ ମହାପୁରୁଷମାନେ ନିରାସକ୍ତ, ଭୋଗ ରୁଚି କ୍ଷୀଣ, ଓ ଅଭୂତ ଅବସ୍ଥା ଚିନ୍ତନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଭୂମିରେ ଧନ୍ୟ ଓ ବିଜୟୀ। ଯେଉଁମାନେ ମନକୁ ଦାନଶୀଳତା, ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ଏବଂ ବିରାକ୍ତିର ରଙ୍ଗରେ ଶୋଭିତ କରନ୍ତି, ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ସେମାନେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅଭ୍ୟାସୀ। ଯେଉଁମାନେ ତର୍କ ଓ ଶାସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା, ଜ୍ଞେୟ ଅଭାବକୁ ଜାଣିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଭ୍ୟାସରେ ନିଷ୍ଠିତ। ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଜାଣନ୍ତି—‘ଦୃଶ୍ୟ ଜଗତ ସୃଷ୍ଟିର ଆରମ୍ଭରେ ଥିଲା ନାହିଁ, ଏବଂ କେବେ ଥାଏ ନାହିଁ; ଏହି ଜଗତ ଓ “ମୁଁ” କେବଳ ଧାରଣା।’ ଦୃଶ୍ୟ ଅସତ୍ତାର ଜ୍ଞାନ ଓ ଆସକ୍ତି-ଦ୍ୱେଷ ଆଦିର କ୍ଷୟରୁ ଉପଜିଥିବା ଆନନ୍ଦ—ଏହାକୁ ବ୍ରହ୍ମାଭ୍ୟାସ କୁହାଯାଏ। ଦୃଶ୍ୟ ଅସତ୍ତାର ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଆସକ୍ତି-ଦ୍ୱେଷ ଆଦିର କ୍ଷୟ—ଏହି ହେଉଛି ଲୋକରେ ତପସ୍ୟା; କିନ୍ତୁ ଦୃଶ୍ୟକୁ ପ୍ରକୃତି ବୋଲି ଦେଖିବା ଦୁଃଖର କାରଣ। ଯେତେବେଳେ ଦୃଶ୍ୟର ଅସମ୍ଭବତା ଜ୍ଞାନ ହୁଏ, ତେବେ ଜ୍ଞେୟର ଜ୍ଞାନ ଉପଜାଏ; ଏହି ଅଭ୍ୟାସ ଦ୍ୱାରା ମୁକ୍ତି ମିଳେ—ଏହି ଅଭ୍ୟାସ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମହତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ। ଦୀର୍ଘ ସଂସାର ରାତି, ମୋହର ନିଦ୍ରାରେ ଘନ, ବିବେକର ଶୀତଳ ବର୍ଷାରେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳୁଥିବା ଶରତ୍କାଳୀନ ପାଳି ଭଳି ଗଳିଯାଏ। ଏପରି କହି ସନ୍ତ ଦିନକୁ ସାନ୍ଧ୍ୟାକୁ ଆଣିଲେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତମିତ ହେଲା; ସଭାସଦ୍ୟମାନେ ପ୍ରଣାମ କରି, ସ୍ନାନ ପାଇଁ ଚାଲିଗଲେ, ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣ ଅନ୍ଧାର ଆକାଶରେ ଲୁଚିଗଲା। ଏହି ଉପଦେଶ ପରେ, ସେ ରାତିରେ, ରାଜମହଳର ଭିତରକୁ ଯେଉଁଠାରେ ମହିଳା ଶୟନ କରୁଥିଲେ, ସମସ୍ତ ସେବାକ ଘୁମିଥିଲେ, ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ମହଳର ମଧ୍ୟଭାଗରେ—ସମସ୍ତ ଦ୍ୱାର, ଦାଣ୍ଡା, ଜାନେଲା ଭଲ ଭାବରେ ବନ୍ଦ, ଏକ ଜାଗୃତ ଓ ଧୃଢ଼ ମନ, ଏବଂ ପୁଷ୍ପମାଳାର ଶୁଭ୍ର ଗନ୍ଧରେ ଭରିଥିବା ହାଲରେ— ଅକ୍ଷୟ ମାଳାରେ ଶୋଭିତ ଶଯ୍ୟା ପାଖରେ ବସି, ଚନ୍ଦ୍ରପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଭଳି ମୁଖମଣ୍ଡଳର ଆଲୋକରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଏହି ସ୍ଥାନରେ, ସେମାନେ ଧ୍ୟାନର ସ୍ଥାନକୁ ଗଲେ ଓ ଅଞ୍ଜଳିରେ ତିଆରି ମୂର୍ତ୍ତି ଭଳି ନିଷ୍ପନ୍ନ ହେଲେ, କିମ୍ବା ଶୋଭାମୟ ଦିୱାଲରେ ଚିତ୍ରିତ ଭଳି ଅଚଳ ହେଲେ। ସମସ୍ତେ ଚିନ୍ତା ଓ ସଂଯମ ଛାଡ଼ି ଶାନ୍ତିରେ ଲୀନ ହେଲେ, ସନ୍ଧ୍ୟା ବେଳିରେ ଖୋଲିଥିବା ପଦ୍ମକୁସୁମର ଶୁଭ୍ର ଗନ୍ଧ ଭଳି। ସେମାନେ ଏତେ ଶାନ୍ତ ଓ ଶୁଦ୍ଧ ହେଲେ, ଏକ ଶରତ୍କାଳୀନ ପାହାଡ଼ ଭଳି, ବାୟୁ ଅସ୍ପୃଶ୍ୟ ଓ ବର୍ଷା ପରେ ମେଘରେ ଶୋଭିତ। ଅଦ୍ୱାଇତ ସମାଧିରେ ଲୀନ ହୋଇ, ଆକାଶରେ ଚେତନା ଛାଡ଼ିଦେଲେ, ବସନ୍ତ ଋତୁରେ କାମଧେନୁ ଲତା ନିଜ ସାର ଛାଡ଼ିଦିଏ ଭଳି। ଯେତେବେଳେ ‘ମୁଁ ଏହି ଜଗତ’ ଭାବ ଆରମ୍ଭରେ ଉପଜେ ନାହିଁ, ଏବଂ ଦୁଇଜଣ ନିଜ ଅସତ୍ତା ଜାଣିଲେ, ତେବେ ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଭ୍ରମ ସେମାନେ ପାଇଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅପସାରି ଯାଏ; ଆମ ପାଇଁ ଏହା କୁନ୍ଦୁକର ଶିଙ୍ଗ ଭଳି ଅସତ୍ୟ। ଯାହା ଆରମ୍ଭରେ ଥିଲା ନାହିଁ, ବର୍ତ୍ତମାନରେ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ; ଯାହା ଦେଖାଯାଏ, ତାହା ପ୍ରକୃତରେ ଅପ୍ରକଟ—ଏହି ଜଗତ ମୃଗମରୀଚିକାର ପାଣି ଭଳି। ସେମାନଙ୍କର ସ୍ୱଭାବ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶାନ୍ତ ହେଲା; ଦୁଇ ଜଣୀ ମହିଳା ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଗ୍ରହ ଆଦିର ଅନେକ ପଦାର୍ଥରୁ ଦୂରେ, ଆକାଶ ଭଳି ମୁକ୍ତ ହେଲେ।