ଏକ ଦିନ ବିଶ୍ରାନ୍ତ ଦେବୀଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦେଉଥିବା ଋଷି କହିଲେ, “ଯେଉଁ ଜ୍ଞାନ ଆଲୋକ ଭଳି ଚମକେ, ସେଠାରେ କେବଳ ଶୁଦ୍ଧତା ଅଛି; ଏହା ଏକ ମଣିର ଚମକ ଭଳି, ଯାହାକୁ ସୁନାର ଗଳ୍ପରେ ସୁନା ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଦେବୀ, ଏହି ଦୁଇତା ଓ ଅଦ୍ୱୈତ ଭାବନାରେ ଅନେକ ଦିନ ଆମେ ଭ୍ରମଣ କରିଛୁ—ଏହି ଭ୍ରମ ଏବଂ ଅସ୍ଥିର ଚିନ୍ତାରେ ଜଣା ଅଜଣା କିଏ? ତୁମେ ଅନେକ ଦିନ ଧରି ଅସ୍ଥିର ଚିନ୍ତାରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଭ୍ରମରେ ଅଟକି ରହିଛ; ଏହି ଭ୍ରମ ଏହାର ନିଜ ଶକ୍ତିରୁ ଉଦ୍ଭବ ହୋଇଥାଏ, ଏବଂ ନିରୀକ୍ଷା ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହୋଇଯାଏ। ଅନ୍ତର୍ଗତ ଚିନ୍ତାର ନିରୀକ୍ଷା କଲେ, ଏହା ତୁରନ୍ତ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ; ତେଣୁ ଅଜ୍ଞାନ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ନାହିଁ, ଏହି ଭ୍ରମ ମଧ୍ୟ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ନାହିଁ। ଏହି ଦେହରେ, ଏହି ଜଗତରେ, କୌଣସି ନିରୀକ୍ଷାର ଅଭାବ ନାହିଁ, ଅଜ୍ଞାନ ନାହିଁ, ବନ୍ଧନ ନାହିଁ, ମୋକ୍ଷ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ। ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତ ଏକ ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନା, ଅପରିବାହିତ ଏବଂ ଅନ୍ଦୋଳିତ ନୁହେଁ। ଯେଉଁ ଦିନ ତୁମେ ଏହା ଉପରେ ଚିନ୍ତନ କରିନଥିଲ, ତୁମେ ଜଗତର ତରଙ୍ଗ ଭଳି ଅସ୍ଥିର ଏବଂ ଭ୍ରମିତ ଥିଲ। କିନ୍ତୁ ଆଜିଠୁ ତୁମେ ଜାଗୃତ, ମୁକ୍ତ ଏବଂ ବିବେକଶୀଳ; ମନର ଅବଶେଷ ଭାବନାର ମୂଳ ଖସିଯାଇଛି। ଏହି ଜଗତର ନାଟକ ଆରମ୍ଭରୁ କେବେ ଉଦ୍ଭବ ହୋଇନଥିଲା; ତେଣୁ କେଉଁ ଦିନ, କିପରି, କିଏ ଏହି ଅନୁଭୂତି କରିପାରିବ? ଯେତେବେଳେ ଦ୍ରଷ୍ଟା, ଦ୍ରଶ୍ୟ ଏବଂ ଦ୍ରଷ୍ଟିର ଅଭାବ ଉପଲବ୍ଧି ହୁଏ, ତେବେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏକାଗ୍ରତାରେ ଅବସ୍ଥିତ ହୋଇ, ଅଭିଧାରଣା-ଶୂନ୍ୟ ସମାଧିରେ ବସି ପାରିବ। ଯଦି ଅବଶେଷ ଭାବନାର ମୂଳ ଖସିଯାଇଥିଲା ଅବସ୍ଥାରେ ମନରେ ଅଳ୍ପ ଅଙ୍କୁର ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ, ତେବେ ଦୀର୍ଘ ଚିନ୍ତାରେ ଆକର୍ଷଣ ଓ ଦ୍ୱେଷ ଆସିପାରେ। ଏହି ଭାବନା ଉଦ୍ଭବ ନଷ୍ଟ ହେବା ପରେ, ଅଭିଧାରଣା-ଶୂନ୍ୟ ସମାଧିରେ ଦୃଢ଼ ନିବାସ ହେବ। ଅଭିଧାରଣାର ଦାଗରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ନିର୍ମଳ ଆକାଶ ଭଳି ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ, ମନ ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରିୟର କିଛି କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଏଠାରେ କିଛି ଦିନ ଚାଲିପାରିବ। ଯେପରିକି ଜଣେ ଜଣେ ସ୍୵ପ୍ନର ନିଜ ନିଜ ସ୍୵ପ୍ନ ଶକ୍ତି ବୁଝିଲେ, ସ୍୵ପ୍ନ ଶରୀର ଏବଂ ଏହି ଜାଗୃତ ଶରୀର ଅସ୍ତିତ୍ୱ ନାହିଁ। ସ୍୵ପ୍ନ ଅନୁଭୂତି ଶୁନ୍ୟ ହେଲେ, ସ୍୵ପ୍ନ ଶରୀର ନଷ୍ଟ ହୁଏ; ଏହି ଜାଗୃତ ଶରୀର ମଧ୍ୟ ଭାବନା ଶୁନ୍ୟ ହେଲେ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ। ସ୍୵ପ୍ନ ଶରୀର ଅନ୍ତରେ ଏହି ଦେହକୁ ସ୍୵ପ୍ନ ଭଳି ଦେଖାଯାଏ; ଏଭଳି ଜାଗୃତ ଭାବନା ଶୁନ୍ୟ ହେଲେ ଏକ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଶରୀର ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ। ସ୍୵ପ୍ନରେ ଅନୁଭୂତି ନାହିଁ ହେଲେ, ଗଭୀର ନିଦ୍ରା ଆସେ; ଜାଗୃତ ଅବସ୍ଥାରେ ଅନୁଭୂତି ନାହିଁ ହେଲେ, ମୁକ୍ତି ଆସେ। ମୁକ୍ତ ଜୀବନରେ ଅନୁଭୂତି ଅସ୍ତିତ୍ୱ ନାହିଁ; ଏହାକୁ ଶୁଦ୍ଧ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ନିଦ୍ରାରେ ଅନୁଭୂତି ଅଛି, ଏହା ଗଭୀର ନିଦ୍ରା; ଜାଗୃତ ଅବସ୍ଥାରେ ଅନୁଭୂତି ଅଛି, ଏହା ଗଢ଼ି ଭ୍ରମ। ଅନୁଭୂତି ଶୁନ୍ୟ ନିଦ୍ରାକୁ ‘ଚତୁର୍ଥ’ ଭାବେ କୁହାଯାଏ; ଏହି ଅବସ୍ଥା ଜାଗୃତ ଅବସ୍ଥାରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅବସ୍ଥା ଉପଲବ୍ଧି ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଆସେ। ଏଠାରେ ଅନୁଭୂତି ଶୁନ୍ୟ ଜୀବନ ଅମୁକ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଚିହ୍ନଟ ହୁଏ ନାହିଁ; ଏହାକୁ ଜୀବନ ମୁକ୍ତି ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ମନ ଅପବିତ୍ରତା ଓ ଅନୁଭୂତିରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲେ, ସୂକ୍ଷ୍ମ ଶରୀରର ଅବସ୍ଥା ଉପଲବ୍ଧି ହୁଏ; ଏହା ଅଗ୍ନିରେ ଉତ୍ତପ୍ତ ଜଳ ଭଳି ବାସ୍ପ ହୋଇଯାଏ। ମନ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଶରୀରର ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ, ଅନ୍ତର୍ଜାଗୃତି ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ୟ ଲୋକ ଏବଂ ଏହି ସୃଷ୍ଟିର ଅନ୍ୟ ମହାପୁରୁଷଙ୍କ ସହିତ ମିଳିପାରିବ, ଅନ୍ୟ ସହିତ ନୁହେଁ। ଏହି ‘ମୁଁ’ ଭାବନା ଅନୁବୃତି ଦ୍ୱାରା ଶାନ୍ତ ହେଲେ, ତୁମେ ନିଜ ଚକ୍ଷୁ ସାମ୍ନାରେ ଅନନ୍ତ ଚେତନା ଉଦ୍ଭବ ଦେଖିପାରିବ। ସୂକ୍ଷ୍ମ ଶରୀରର ଅବସ୍ଥା ଉପଲବ୍ଧି ହେଲେ, ତୁମେ ନିତ୍ୟ ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରିବ; ଅନ୍ୟ ଚିନ୍ତାର ଆଲୋକ ଦ୍ୱାରା ତୁମର ସ୍୵ଭାବ ଶୁଦ୍ଧ ହେବ। ତେଣୁ, ଏ ନିର୍ମଳ ଦେବୀ, ଅନୁଭୂତିର ଶକ୍ତିକୁ ଶୁନ୍ୟ କରିବା ପାଇଁ ଉଦ୍ୟମ କର; ଏହା ଦୃଢ଼ ହେଲେ, ତୁମେ ଜୀବନ ମୁକ୍ତ ହେବ। ଏହି ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନାର ଚନ୍ଦ୍ର ଉଦୟ ହେଉଁ ଯାଏଁ, ଦେହକୁ ଏଠାରେ ରଖି ଅନ୍ୟ ଲୋକଙ୍କୁ ଦେଖ। ମାଂସ ଦେହ କେବଳ ଅନ୍ୟ ମାଂସ ଦେହ ସହିତ ଏକତ୍ୱ ହୋଇପାରିବ, ମନ ଶରୀର ସହିତ ନୁହେଁ। ଏହି ଅନୁଭୂତି ସାକ୍ଷାତ ଅନୁଭବ ଏବଂ ଏହା ଯଥାର୍ଥ; ଏହା ଶିଶୁ କାଳରୁ ସଫଳ ହୁଏ, ଏହା ଏକ ଦାନ ବା ଶାପ ଭଳି ନୁହେଁ। ଗଭୀର ଚେତନାର ଅଭ୍ୟାସ ଦ୍ୱାରା, ଏହି ଦେହ ଜଗତର ଭାବନା ପ୍ରତି ଅସ୍ବାଦ ପାଇଯାଏ, ଏବଂ ମନ ନିଜେ ଦେହ ହୋଇଯାଏ। ଏହି ଅବସ୍ଥା ଉଦ୍ଭବ ହେଲେ, ଏହା କେହି ଦେଖିପାରିବେ ନାହିଁ; ଲୋକ କେବଳ ଦେହକୁ ମୃତ ଭାବେ ଦେଖନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ଏହି ଦେହ ନ ମରେ, ନ ଜୀବନ ରହେ; କିଏ ମୃତ୍ୟୁ ବା ଜୀବନ ଅନୁଭୂତି କରିପାରିବ, ଯେଉଁ ଦୁଇଟି କେବଳ ସ୍୵ପ୍ନ ଏବଂ ଭାବନାର ଭ୍ରମ? ଏହି ଭାବନା ଦେହରେ ଜୀବନ ଓ ମୃତ୍ୟୁ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ନାହିଁ; ଏହି ଦେହରେ ଏହା ଦେଖାଯାଏ କିନ୍ତୁ ଏହା ଏକ ଭ୍ରମ। ଦେବୀ, ତୁମେ ମୋତେ ଏହି ଶୁଦ୍ଧ ଜ୍ଞାନ ଦାନ କରିଛ; ଏହାକୁ ଶୁଣିଲେ, ଜଗତର ଉତ୍ତାପ ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଏ। ଏଠାରେ, କିଏ କିପରି ସାହାଯ୍ୟ କରିପାରିବ, କିପରି ଅଭ୍ୟାସ ଅଛି, କିପରି ଏହା ଘଟିଏ? କିପରି ଏହା ଶକ୍ତି ଉପଲବ୍ଧି କରିଏ, ଏବଂ କିପରି ଏହା ସଫଳ ହୋଇଯାଏ? ଯେଉଁ କାମ କରାଯାଏ, ଯେଉଁ କିଏ, ଯେଉଁ ସମୟରେ, ଯେଉଁ ପ୍ରକାରରେ—ଅଭ୍ୟାସ ଛାଡ଼ି ଏଠାରେ କେବେ ସଫଳତା ମିଳେନାହିଁ। ଏହି ଚେତନାକୁ ଚିନ୍ତନ କରିବା, ଏହାକୁ କଥା କହିବା, ଏହା ଉପରେ ଏକାଉଁଠି ଜାଗୃତ କରିବା, ଏବଂ ଶ୍୵ାସକୁ ଏହି ଚେତନାରେ ଲୀନ କରି ଧ୍ୟାନ କରିବା—ଏହି ମହାନ ବ୍ରହ୍ମା ଅଭ୍ୟାସ ଅଟୁଟ ରହିଛି। ଯେଉଁ ଲୋକଙ୍କର ପାପ ଶେଷ ହୋଇଛି, ଯେଉଁ ନିତ୍ୟ ନିୟମ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି, ଦ୍ୱୈତ ଭ୍ରମରୁ ମୁକ୍ତ, ସେମାନେ ବ୍ରହ୍ମାର ଦାସ। ଯେଉଁ ଲୋକ ରାତି ଶାସ୍ତ୍ର ଚିନ୍ତନରେ କାଟନ୍ତି, ଅନୁଭୂତି ଶୁନ୍ୟ କରିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ବ୍ରହ୍ମା ଅଭ୍ୟାସରେ ଦୃଢ଼।