ଏହି ଉପଦେଶରେ ଏକ ଦୀପ୍ତିମାନ ଜ୍ଞାନର ଗାଥା ଖୋଲିଯାଉଛି। ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ଜିନିଷ ନାମରେ ଅଛି, ସେଗୁଡିକୁ ନଶ୍ୱରତା ଓ ଅବିନଶ୍ୱରତାର ଚକ୍ରରେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ; କିନ୍ତୁ ଯେଉଁ ଜିନିଷ ଏକ ଥିବା ନୁହେଁ, ସେ ନଶ୍ୱର ହେବାର କିଛି ଅବସର ନାହିଁ। ରଶିରେ ସାପ ଭାବିବା ଭ୍ରମ ଯେତେବେଳେ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଦୂର ହୋଇଯାଏ, ସାପ ନ ନଶ୍ୱର ହୁଏ, ନ ଅନଶ୍ୱର ହୁଏ—ଏହି ପ୍ରସଙ୍ଗ କିଛି ଅର୍ଥପୂର୍ଣ୍ଣ ନୁହେଁ। ଯେପରିକି ଦୃଢ଼ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଦେଖିବାରେ ଅସମ୍ଭବ ହୁଏ, ସେପରି ଶୂକ୍ଷ୍ମ ଶରୀରର ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ମୂଳ ଶରୀରକୁ ଦେଖିବାରେ ଅସମ୍ଭବ ହୁଏ। ଯଦି କୌଣସି କଳ୍ପିତ ଜିନିଷ କାହାରି ଦ୍ୱାରା ଦୂର ହୋଇଯାଏ, ତାହା ଅନ୍ୟଥା ନ ଦେଖାଯାଏ, ଏକ ପଥରକୁ ଫେଙ୍ଗି ଦେଇ ଦୂର କରିବା ପରି। ଏହି ଶରୀର ଓ ତାହାର ଅଂଶଗୁଡିକ ଅଛି, ଏକ ଅନ୍ୟକୁ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ କରିବାରେ ଲାଗିଥାଏ; ଏହି ଏକ ସତ୍ୟ, ବନ୍ଧୁ, ଯାହା ଆମେ ଦେଖୁଛୁ, ତୁମେ ଦେଖୁନାହାଁ। ସୃଷ୍ଟିର ଆରମ୍ଭରେ, ମନ କଳ୍ପନାରେ ଆକୃତି ନେଇଥିଲା, ସେ ମୁହୂର୍ତ୍ତରୁ ବ୍ୟକ୍ତିତ୍ୱ ଏକ ଦୃଶ୍ୟ ଭଳି ପ୍ରକଟ ହେଉଛି। ଯେତେବେଳେ ପରମ ସତ୍ୟ ଏକାକି ଅଛି, ଶାନ୍ତ ଓ ଦିଗ, କାଳ ଓ ଅନ୍ୟ ବିଭେଦରେ ଅଖଣ୍ଡ, ତେବେ କଳ୍ପନା କିପରି ହୋଇପାରିବ? ଯେପରିକି ଗହଣାର ଗୁଣ ସୁନାରେ, ତରଙ୍ଗ ଜଳରେ, ଦ୍ରୋହ ଓ ଅନ୍ୟ କଳ୍ପିତ ଜଗତରେ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଅଛି, ଏହିପରି ସତ୍ୟର ଅନୁଭୂତି ଓ ଚେତନାର ରାଜ୍ୟରେ କଳ୍ପନା ଆତ୍ମା ଠାରୁ ଅଲଗା ନୁହେଁ—ଏହା ସ୍୵ଭାବରେ ଦୁଃଖ ହୀନ। ଯେପରିକି ଆକାଶରେ ଧୂଳି ନାହିଁ, ସେପରି ପରମରେ କୌଣସି ବିଭେଦ ନାହିଁ; ଏହି ଅଖଣ୍ଡ, ଶାନ୍ତ, ଅଜନ୍ମ ସତ୍ୟ ସମସ୍ତ ଧାରଣାରୁ ମୁକ୍ତ। ଯେଉଁ ଜ୍ଞାନ ଚମକିଉଠି, ସେ ଶୁଦ୍ଧ ଓ ଏହି ସତ୍ୟର; ଏହା ଏକ ମଣିର ଚମକର ପରି, ଯାହା ସୁନାର ଗଳା ପରି ଗଣାଯାଏ। ବହୁ ଦିନ ହେଲା, ଦେବୀ, ଆମେ ଏହି ଜଗତରେ ଭ୍ରମଣ କରୁଛୁ; କିଏ ଏହି ସମସ୍ତ, ଦ୍ୱିତ୍ୱ ଓ ଅଦ୍ୱିତ୍ୱର ଧାରଣାରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଭ୍ରମ ଦେଖୁଛି? ତୁମେ ବହୁ ଦିନ ଅସ୍ଥିର ଓ ଭ୍ରମିତ ଚିନ୍ତାରେ ଅସ୍ଥିର ହେଇ ଥିଲା; ଏହି ଭ୍ରମ ସ୍୵ଭାବରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ଓ ଅନ୍ୱେଷଣ ଦ୍ୱାରା ଦୂର ହୁଏ। ଅନ୍ୱେଷଣ ନ ହେଲେ ଅସ୍ଥିର ଚିନ୍ତା ତୁରନ୍ତ ନଶ୍ୱର ହୁଏ; ଏହିପରି ଏହା ସତ୍ୟରେ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ନାହିଁ, ଏଇ ଅଜ୍ଞାନ ମନ ଭିତରେ ନାହିଁ। ଏହିପରି, ଏଠାରେ କୌଣସି ଅନ୍ୱେଷଣର ଅଭାବ ନାହିଁ, ଅଜ୍ଞାନ ନାହିଁ, ବନ୍ଧନ ନାହିଁ, ମୁକ୍ତି ନାହିଁ; ଏହି ଜଗତ ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନା, ଅବିଚଳିତ। ଯେତେବେଳେ ଏହି ଉପଦେଶରେ ଚିନ୍ତା ନ କଲା, ତୁମେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜାଗୃତ ହେଇନଥିଲା—ଭ୍ରମିତ ଓ ଅସ୍ଥିର, ତରଙ୍ଗିତ ସାଗର ପରି। ଆଜିଠୁ ତୁମେ ଜାଗୃତ, ମୁକ୍ତ ଓ ବିବେକୀ; ମନର ଅନୁଶିଷ୍ଟ ଅନୁଭୂତିର ମୂଳ ମାଟିଯାଇଛି। ଆରମ୍ଭରୁ ଏହି ଦୃଶ୍ୟ, ଏହି ଜଗତ ରଙ୍ଗମଞ୍ଚ, କେବେ ଏକାଠି ଉପସ୍ଥିତ ହୋଇନଥିଲା; ତେବେ, କେତେବେଳେ, କିପରି, କିଏ ଏହି ଅନୁଭୂତି ଅନୁଭବ କରିପାରିବ? ଯେତେବେଳେ ଦ୍ରଷ୍ଟା, ଦୃଶ୍ୟ ଓ ଦର୍ଶନର ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଭାବ ହୋଇଯାଏ, ତେବେ ପରମ ଏକାଗ୍ରତାରେ ଅବିଧାତ୍ମକ ସମାଧିରେ ବ୍ୟସ୍ତ ହେବାଯାଏ। ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ, ଅନୁଭୂତିର ମୂଳ ଶୁଷ୍କ ହେଲେ, ମନରେ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱର ଅଳ୍ପ ଅଙ୍କୁର ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ, ଦୀର୍ଘ ହେଇ ଆକର୍ଷଣ ଓ ଦ୍ୱେଷ ପ୍ରକଟ ହେବାର ସମ୍ଭାବନା ରହିଥାଏ। ଏହି ଜଗତ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା ପରେ ମୂଳରୁ ଉପଟିଯାଏ, ଏବଂ ଅବିଧାତ୍ମକ ସମାଧିରେ ନିଶ୍ଚିତ ଅବସ୍ଥା ହୋଇଯାଏ। ଧାରଣାର ଦୂଷଣରୁ ମୁକ୍ତ, ନିର୍ମଳ ଆକାଶ ପରି, ଅନ୍ୟ ଅନ୍ୟ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ କାରଣର କୌଣସି କ୍ଷୁଦ୍ର କ୍ରିୟା ଦ୍ୱାରା ଏକ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚାଲିଥିବା ଦେଖାଯାଏ। ଏହିପରି, ଜଣେ ଜଣେ ସ୍୵ପ୍ନର ସ୍୵ଭାବ ବୁଝିଲେ, ସ୍୵ପ୍ନ ଶରୀର ଏକ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ନୁହେଁ; ଏହି ଜାଗୃତ ଶରୀର ମଧ୍ୟ, ଅନୁଭୂତି ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଏକ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ନୁହେଁ। ଯେପରିକି ସ୍୵ପ୍ନ ତଥା ତାହାର ଶରୀର ଅନୁଭୂତି ଶୁଷ୍କ ହେଲେ, ଏହି ଜାଗୃତ ଶରୀର ମଧ୍ୟ ଅନୁଭୂତି ଶୁଷ୍କ ହେଲେ ଦୂର ହୋଇଯାଏ। ସ୍୵ପ୍ନ ଶରୀର ଶୁଷ୍କ ହେଲେ, ଏହି ଶରୀରକୁ ଏହିପରି ଗଣାଯାଏ; ଏହି ଜାଗୃତ ଅନୁଭୂତି ଶୁଷ୍କ ହେଲେ, ଅନ୍ୟ ଏକ ଶୂକ୍ଷ୍ମ ଶରୀର ଉପସ୍ଥିତ ହୋଇଯାଏ। ସ୍୵ପ୍ନରେ ଅନୁଭୂତିର ମୂଳ ନାହିଁ, ଗଭୀର ନିଦ୍ରା ଆସେ; ଜାଗୃତରେ ଅନୁଭୂତିର ମୂଳ ନାହିଁ, ମୁକ୍ତି ଆସେ। ଯେଉଁ ଅନୁଭୂତି ଜୀବନ୍ତ ମୁକ୍ତରେ ଅଛି, ସେ ଏକ ଅନୁଭୂତି ନୁହେଁ; ଏହା ଶୁଦ୍ଧ ଅସ୍ତିତ୍ୱ, ସମସ୍ତର ଏକାଧାର। ନିଦ୍ରାରେ ଅନୁଭୂତି ଅଛି, ଏହା ଗଭୀର ନିଦ୍ରା; ଜାଗୃତରେ ଅଛି, ଏହା ଘନ ମୋହ। ନିଦ୍ରାରେ ଅନୁଭୂତି ଶୁଷ୍କ ହେଲେ, ଏହାକୁ 'ଚତୁର୍ଥ' ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଏ; ଏହି ଜାଗୃତ ଅବସ୍ଥାରେ ମଧ୍ୟ, ପରମ ଅବସ୍ଥା ଉପସ୍ଥିତ ହୁଏ। ଏଠାରେ, ଅନୁଭୂତି ଶୁଷ୍କ ହୋଇ ଜୀବନ୍ତ ମୁକ୍ତ ଅବସ୍ଥା ଅନ୍ୟ ଅନ୍ୟ ଜଣେ ଜାଣିପାରିବେ ନାହିଁ; ଏହାକୁ 'ଜୀବନ୍ତ ମୁକ୍ତି' କୁହାଯାଏ। ମନ ଜେତେବେଳେ ଦୂଷଣ ଓ ଅନୁଶିଷ୍ଟ ଦୂର କରି ଶୂକ୍ଷ୍ମ ଶରୀର ଅବସ୍ଥାକୁ ପାଇଯାଏ, ଏହା ଅଗ୍ନିରେ ଉତ୍ସାହିତ ଜଳର ପରି ବାଷ୍ପ ହୁଏ। ମନ ଶୂକ୍ଷ୍ମ ଶରୀର ଅବସ୍ଥାକୁ ପାଇଥିଲେ, ଅନ୍ତର୍ଗତ ଜାଗୃତି ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ୟ ଜଗତ ଓ ସୃଷ୍ଟିର ଆବୃତିରେ ଅଚ୍ଚାର୍ଯ୍ୟ ଜଣେ ଜଣେ ସହିତ ମିଳିପାରିବେ, ଅନ୍ୟ ସହିତ ନୁହେଁ। ଏହି 'ମୁଁ' ଭାବ ଜେତେବେଳେ ପ୍ରତି ଅଭ୍ୟାସରେ ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଏ, ତୁମର ଆଗରେ ଚେତନାର ବିଶାଳତା ଆପଣାପେ ଉପସ୍ଥିତ ହେବାକୁ ଲାଗିଯାଏ। ଶୂକ୍ଷ୍ମ ଶରୀର ଅବସ୍ଥା ଅନୁଭୂତି ହେଲେ, ତୁମେ ଏକ ଶାଶ୍ୱତ ଅବସ୍ଥାକୁ ପାଇଯିବା; ତାପରେ ଅନ୍ୟ ଚିନ୍ତାର ଆଲୋକରେ ତୁମର ସ୍୵ଭାବ ପରିଶୁଧ୍ଧ ହେବାକୁ ଲାଗିଯିବ। ଏହିପରି, ଏହି ଅନୁଶିଷ୍ଟ ଅନୁଭୂତିକୁ କ୍ଷୀଣ କରିବାକୁ ପ୍ରୟାସ କର; ଏହା ଦୃଢ଼ ହେଲେ, ତୁମେ ଜୀବନ୍ତ ମୁକ୍ତ ହେବା। ଏହି ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନାର ଚାନ୍ଦ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଉଦୟ ନ ହେଉଅଯ୍ଯନ୍ତ, ଶରୀରକୁ ଏଠାରେ ରଖି ଅନ୍ୟ ଜଗତକୁ ଦେଖ।