ଏଠି, ମୁଁ ଏହି ଶରୀରକୁ ପଛରେ ଛାଡ଼ି, ମୋର ମନ ପରିଶୁଦ୍ଧ ସ୍ୱଭାବ ସହିତ ଏକତା ପାଇଛି; ଏବେ ମୁଁ ସେଇ ପରମ ଧାମକୁ ଯାଉଛି—ମୋତେ ସେଇ ବିଷୟରେ କୁହ। ଯେପରି, ଆକାଶରେ ଅଛି ଏକ ଆକାଂକ୍ଷା-ସୃଷ୍ଟ ବୃକ୍ଷ, ଯାହା ତଥାପି ଆକାଶର ସ୍ୱଭାବର; ଏହା ଦେଖିବାକୁ ଦେଖାଯାଏ, କିନ୍ତୁ ଏହା କୌଣସି ଦିୱାଲ ନୁହେଁ, ଦିୱାଲ ଦ୍ୱାରା ଅଟକି ନାହିଁ, ଦିୱାଲକୁ ଧ୍ୱଂସ କରେ ନାହିଁ। ଏହିପରି, ଏକ ମନ-ସୃଷ୍ଟ ଶରୀର ଯାହା କେବଳ ଏକ ଶୁଦ୍ଧ ଦ୍ରବ୍ୟରୁ ଗଠିତ, ତାହାର ପ୍ରକାଶ ଏହି ପରମ ସତ୍ୟରୁ କ୍ଷୁଦ୍ର ଭିନ୍ନତା ଦେଖାଏ। ଏହି ଶରୀର ଏପରି ଏକ ସ୍ୱଭାବର; ମୁଁ ଏହାକୁ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟଠାରେ ଯାଉ ନାହିଁ। ଯେପରି ପବନ ଦ୍ୱାରା ସୁଗନ୍ଧ ନିଆଯାଏ, ତେଣୁ ଏହି ଶରୀର ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ସେଠାକୁ ପହଞ୍ଚିଯାଏ। ଯେପରି ଜଳ ଜଳରେ, ଅଗ୍ନି ଅଗ୍ନିରେ, ପବନ ପବନରେ ଏକତ୍ୱ ପାଏ, ଏହି ମନ-ସୃଷ୍ଟ ଶରୀର ଅନ୍ୟ ମନ-ସୃଷ୍ଟ ଶରୀର ସହିତ ଏକତାରେ ଲିନ ହୁଏ। ଯେଉଁ ଜ୍ଞାନ ଏହି ପୃଥିବୀର, ତାହା ଅପୃଥିବୀୟ ଜ୍ଞାନ ସହିତ ଏକତା ପାଏ ନାହିଁ; ଦୁଇଟି କଳ୍ପିତ ପାହାଡ଼ ମଧ୍ୟରେ କେଉଁଠି ଏକତା? ତୁମର ଏହି ମନ-ସୃଷ୍ଟ ଶରୀର ଏକ ଯାନ, କିନ୍ତୁ ଦୀର୍ଘକାଳୀନ ଧାରଣା ଦ୍ୱାରା ବୁଦ୍ଧି ଏହାକୁ ଦୃଢ଼ ଦେହ ଭାବେ ଧରି ରଖିଛି। ଯେପରି ସ୍ୱପ୍ନରେ, ଦୀର୍ଘ ଧ୍ୟାନରେ, ମୋହରେ, ବା ବାସନାରେ, ବା ଗନ୍ଧର୍ବ ନଗରରେ ଏକ ଭ୍ରମ ଦେଖାଯାଏ—ଏହି ମନ ଯେତେବେଳେ ଏହି ସୂକ୍ଷ୍ମ ସଂସ୍କାର ଶିଥିଳ ହୁଏ ଏବଂ ମନ ସ୍ଥିର ହୁଏ, ତେବେ ଦେହୀୟ ଅବସ୍ଥା ପୁନଃ ଶରୀରକୁ ଫେରେ ନାହିଁ। ଯେତେବେଳେ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଦେହ ଉପରେ ଆସ୍ଥା ଦୃଢ଼ ହୁଏ, ଏହି ଶରୀର ଦୃଢ଼ତା ପାଏ; ଯେତେବେଳେ ଏହି ଆସ୍ଥା ଭ୍ରମରେ ହରାଯାଏ, ଏହି ଶରୀର ନଶ୍ୱର ହୁଏ। ଯାହା କେବଳ ନାମରେ ଅଛି, ସେଥିରେ ନଶ୍ୱରତା ଓ ଅବିନାଶିତା ଦୁଇଟି ଦେଖାଯାଏ; କିନ୍ତୁ ଯାହା ପ୍ରକୃତରେ ନାହିଁ, ତାହା କେମିତି ନଶ୍ୱର ହେବ? ଯେପରି ରସିରେ ସାପ ଭ୍ରମ ଦୂର ହେଲେ, ସାପ ନ ନଶ୍ୱର ହୁଏ, ନ ଅନଶ୍ୱର; ସେପରି କଥା ଅର୍ଥହୀନ। ଯେପରି ସତ୍ୟ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଦେହୀୟ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ, ସୂକ୍ଷ୍ମ ଦେହର ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ଦେହୀୟ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ। କୌଣସି କଳ୍ପିତ ବସ୍ତୁ ଯଦି କାହାରୋ ଦ୍ୱାରା ଅପସାରିତ ହୁଏ, ସେଇ କଳ୍ପନା ଦୂର ହୁଏ; ଯେପରି ଗୁଡ଼ିଏ ପଥର ଫିଙ୍କିଦିଆଯାଏ, ସେଠି ରହେ ନାହିଁ। ଏହି ଶରୀର ଓ ତାହାର ଅଙ୍ଗାଭାଗ, ପରସ୍ପରକୁ ପୂରଣ କରି ଅଛି; ଏହା ଏକ ସତ୍ୟ, ପ୍ରିୟେ, ଯାହା ଆମେ ଦେଖୁଛୁ, ଯଦିଓ ତୁମେ ଦେଖୁନାହଁ। ସୃଷ୍ଟିର ଆରମ୍ଭରେ, ଯେତେବେଳେ ମନ କଳ୍ପନା ଦ୍ୱାରା ଗଢ଼ାଯାଏ, ସେଠୁଁଠାରୁ ବ୍ୟକ୍ତିତ୍ୱ ବସ୍ତୁ ଭାବରେ ଦେଖାଯାଏ। ଯେତେବେଳେ ପରମ ସତ୍ୟ ଏକାକି, ଶାନ୍ତ ଏବଂ ଦିଗ, କାଳ ଓ ଭେଦରେ ଅଖଣ୍ଡ ଅଟୁଟ ରହିଯାଏ, ସେଠି କଳ୍ପନା ପାଇଁ କେଉଁଠି ସ୍ଥାନ ରହିଯାଏ? ଯେପରି ଗହଣାର ଗୁଣ ସୁନାରେ, ତରଙ୍ଗର ଗୁଣ ଜଳରେ, ସ୍ୱପ୍ନନଗର ଓ କଳ୍ପିତ ବିଶ୍ୱରେ ସତ୍ୟ ଅଛି—ସେପରି ସତ୍ୟ ଅନୁଭୂତି ଓ ଚେତନାରେ କୌଣସି କଳ୍ପନା ନାହିଁ, କେବଳ ନିଜରେ ଅନ୍ତଃସ୍ଥ ଦୁଃଖ-ଶୂନ୍ୟ ସ୍ୱଭାବ ଅଛି। ଯେପରି ଆକାଶରେ ଧୂଳି ନାହିଁ, ପରମରେ କୌଣସି ଭେଦ ନାହିଁ; ଏହି ଅଖଣ୍ଡ, ଶାନ୍ତ, ଅଜନ୍ମା ସତ୍ୟ ସମସ୍ତ ଧାରଣାରୁ ମୁକ୍ତ। ଯେଉଁ ଜ୍ଞାନ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଏ, ତାହା ଶୁଦ୍ଧ ଏବଂ କେବଳ ସେଉଁଠିର; ଏହା ଗହଣାର ଚମକ ପରି, ଯାହାକୁ ସୁନାର କାହାଣୀ ଦ୍ୱାରା 'ସୁନା' ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏତେ ବର୍ଷ ଧରି, ମା, ଆମେ ଏପରି ଭାବେ ଭ୍ରମଣ କରୁଛୁ; କିଏ ଏହି, ଯେଉଁମାନେ ଦ୍ୱୈତ ଓ ଅଦ୍ୱୈତ ଧାରଣାରେ ଅନ୍ତହୀନ ଭ୍ରମରେ ଅଛନ୍ତି? ତୁମେ ଦୀର୍ଘକାଳ ଅସ୍ଥିର ଓ ଅନୁପରୀକ୍ଷିତ ଚିନ୍ତାରେ ଭ୍ରମିତ ହେଇଥିଲ; ଏହି ଭ୍ରମ ତାହାର ନିଜ ସ୍ୱଭାବରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ଓ ପ୍ରଶ୍ନ ଓ ଅନୁସନ୍ଧାନ ଦ୍ୱାରା ଦୂର ହୁଏ। ଅନୁପରୀକ୍ଷା ବିହୀନ ଚିନ୍ତା ତୁରନ୍ତ ଅନୁସନ୍ଧାନ ଦ୍ୱାରା ନଶ୍ୱର ହୁଏ; ଏହିପରି ଏହା ପ୍ରକୃତରେ ଅସତ୍ୟ, ଏହିପରି ଅଜ୍ଞାନ ମନରେ ଅଛି ନାହିଁ। ଏହିପରି, କୌଣସି ଅନୁସନ୍ଧାନ ଅଭାବ, ଅଜ୍ଞାନ, ବନ୍ଧନ ନାହିଁ; ମୁକ୍ତି ମଧ୍ୟ ନାହିଁ। ଏହି ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ଅକ୍ଷୁବ୍ଧ ଚେତନା ମାତ୍ର। ଯେତେବେଳେ ତୁମେ ଏହି ବିଷୟ ଉପରେ ଚିନ୍ତନ କରିନଥିଲ, ତୁମେ ଏକଦମ ଜାଗୃତ ହେଉନଥିଲ; ଅସ୍ଥିର ସାଗର ପରି ଭ୍ରମିତ ଓ ଅଶାନ୍ତ ଥିଲ। ଆଜିଠାରୁ ତୁମେ ଜାଗୃତ, ମୁକ୍ତ ଓ ବିବେକଶୀଳ; ସଂସ୍କାରର ବୀଜ ତୁମର ମନରୁ ଖସି ପଡ଼ିଛି। ଆରମ୍ଭରେ, ସଂସାର ନାଟକ କେବେ ଉଦ୍ଭବ ହୋଇନଥିଲା; ତେଣୁ କେବେ, କିପରି, କିଏ ଏହି ସଂସ୍କାରକୁ ଅନୁଭବ କରିପାରିବ? ଯେତେବେଳେ ଦ୍ରଷ୍ଟା, ଦୃଶ୍ୟ ଓ ଦର୍ଶନର ଅଭାବ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ, ଏକାଗ୍ରତାରେ ପରମ ଅବସ୍ଥାରେ ଅବସ୍ଥିତ ହେବା ସମୟରେ ଅକଳ୍ପିତ ସମାଧି ଲଭ୍ୟ ହୁଏ। ଯଦି ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ, ଯେଉଁଠି ସଂସ୍କାରର ବୀଜ ଶେଷ ହୋଇଯାଏ, ହୃଦୟରେ କିଛି ଅଲ୍ପ ଅଂକୁର ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ, ତେବେ ଆକର୍ଷଣ-ବିକ୍ଷୋଭ ଭଳି ଧାରଣା ଉଦ୍ଭବିତ ହେବ। ଏହି ସଂସାର ଉଦ୍ଭବ ପୁନଃ ଉପଟା ହେବ, ଏବଂ ଅକଳ୍ପିତ ସମାଧିରେ ଦୃଢ଼ତା ଆସିବ। ଧାରଣାର ଦୂଷଣରୁ ମୁକ୍ତ, ନିର୍ମଳ ଆକାଶ ପରି, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ତାହାର କାରଣର କିଛି ଅବଶିଷ୍ଟ କ୍ରିୟା ଦ୍ୱାରା ଏହି ଶରୀର ଅଳ୍ପ ସମୟ ଚାଲିବ। ଯେପରି ସ୍ୱପ୍ନର ସ୍ୱଭାବ ବୁଝିଲେ ସ୍ୱପ୍ନ ଶରୀର ସତ୍ୟ ନୁହେଁ, ସେପରି ଏହି ଜାଗ୍ରତ ଶରୀର ଅନୁଭବ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସତ୍ୟ ନୁହେଁ। ସ୍ୱପ୍ନ ବୁଝିଲେ ଓ ସଂସ୍କାର ଶିଥିଳ ହେଲେ ସ୍ୱପ୍ନ ଶରୀର ନଶ୍ୱର ହୁଏ; ସେପରି, ଜାଗ୍ରତ ଶରୀର ମଧ୍ୟ ସଂସ୍କାର ଶିଥିଳ ହେଲେ ନଶ୍ୱର ହୁଏ। ସ୍ୱପ୍ନ ଦେହର ଶେଷରେ, ଯାହା କଳ୍ପନା ଦ୍ୱାରା ଗଢ଼ା, ଏହି ଶରୀରକୁ ଏପରି ମନାଯାଏ; ଏହିପରି, ଜାଗ୍ରତ କଳ୍ପନାର ଶେଷରେ ଅନ୍ୟ ଏକ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଶରୀର ଉପସ୍ଥିତ ହୁଏ। ସ୍ୱପ୍ନରେ, ସଂସ୍କାର ବୀଜ ନ ଥିଲେ, ସୁଷୁପ୍ତି ଆସେ; ଜାଗ୍ରତରେ, ସଂସ୍କାର ବୀଜ ନ ଥିଲେ, ମୁକ୍ତି ଆସେ।