ଏହି କଥାରେ ଗୁରୁ ଶିଷ୍ୟଙ୍କୁ କହୁଛନ୍ତି—"ବାଳକ, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୁମ ମନ ଯୋଗ ଅଭ୍ୟାସ ଦ୍ୱାରା ଶାନ୍ତ ଏବଂ ଏକତାରେ ପ୍ରବେଶ କରିନାହିଁ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୁମେ ବ୍ରହ୍ମକୁ ଏହାର ସତ୍ୟ ସ୍ୱରୂପରେ ଦେଖିପାରିବ ନାହିଁ। ଯେଉଁମାନେ ଆମଭଳି ଅଭ୍ୟାସ ଓ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ସ୍ଥିରତା ଅଧିଗମ କରିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ସେଇ ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରକୃତରେ ଦେଖନ୍ତି। ଯେପରି ବିମାନାଳି ନଗର କଳ୍ପନାରେ ତିଆରି, ଏହି ଦେହ ମଧ୍ୟ ଆକାଶର ତତ୍ତ୍ୱରୁ ଗଠିତ; ଏହି ପ୍ରାଣକୁ ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମ ଭାବେ ଦେଖୁଛି, ଏବଂ ଏହି ଦେହ ସହିତ ସେଇ ପରମ ଅବସ୍ଥାକୁ ଅନୁଭବ କରୁଛି। ମୁଁ ଶୁଦ୍ଧ ଜ୍ଞାନର ଦେହ, ଯେପରି ଏହି ଦେବତାମାନେ ପଦ୍ମଯୋନି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ; ବ୍ରହ୍ମ, ଆତ୍ମା, ସଂସାର ଓ ସମସ୍ତ ଏହି ଆପଣ ମଧ୍ୟରେ ଅଂଶ ଭାବେ ବିଦ୍ୟମାନ। ତୁମେ ଯେପରି ଅଭ୍ୟାସ କରୁନାହିଁ, ଏହି ଦେହ ବ୍ରହ୍ମପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇନାହିଁ; ଏହା ମନର ତିଆରି ଦେହ ଭାବେ ରହିଯାଏ, ତେଣୁ ତୁମେ ସେଉଁଠାରେ ବ୍ରହ୍ମକୁ ଦେଖିପାରୁନାହିଁ। ଯେଉଁଠି ତୁମର କଳ୍ପନାର ନଗର ଦେହ ଭିତରେ ନାହିଁ, ସେଠି ଅନ୍ୟର କଳ୍ପନା ନଗର ମଧ୍ୟ ତୁମ ଦେହରେ ନାହିଁ। ଏହି ଦେହ ଚେତନା ଆକାଶର ସ୍ୱରୂପ ଥିବାକୁ ଛାଡ଼, ସେଠି ତୁମେ ସେଇ ପରମ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଦେଖିପାରିବ; ଏହାକୁ ଶୀଘ୍ର କର, କାର୍ଯ୍ୟବିଦ୍ୟମାନ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। କଳ୍ପନାର ନଗର କେବଳ ଯେଉଁଠି ଏହାକୁ କଳ୍ପନା କରାଯାଏ, ସେଠି ପ୍ରକୃତ; ଦେହ ସହିତ କିମ୍ବା ଦେହ ବିନା, ଅନ୍ୟମାନେ ପାଇଁ ଏହା କିଛି ନୁହେଁ। ସୃଷ୍ଟିର ଆରମ୍ଭରେ ମୋହ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇ ଏହି ଅବସ୍ଥାକୁ ଆସିଥିଲା; ସେଠାରୁ ଭାଗ୍ୟବାନୀ ବଳବତୀ ହୋଇଛି। ଦେବୀ, ତୁମେ କହିଥିଲ, ‘ଚଳ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟାଙ୍କ ଘରକୁ ଯିବା।’ ଏହି କଥା ପରେ, ମୁଁ ପଚାରେ—ମା, କିପରି ଯିବୁ? ଏଠାରେ, ଏହି ଦେହକୁ ଛାଡ଼ି, ମନକୁ ଶୁଦ୍ଧ ଭାବରେ ଏକତାରେ ରଖି, ମୁଁ ସେଇ ପରମ ଧାମକୁ ଯିଏ—ତାହା ବିଷୟରେ ମୋତେ କୁହ। ଯେପରି ଆକାଶରେ ଇଚ୍ଛାରୂପ ଗଛ ଅଛି, କିନ୍ତୁ ଏହା ଦେଖାଯାଏ ଆକାଶର ତତ୍ତ୍ୱରେ; ଏହା ଦେଖାଯାଏ ଦେଉଲ ଭିତରେ ନୁହେଁ, ଦେଉଲ ଦ୍ୱାରା ଅଟକାଯାଏ ନାହିଁ, ଦେଉଲକୁ ଧ୍ୱଂସ କରେ ନାହିଁ। ଏହିପରି, ମନର ତିଆରି ଦେହ ଶୁଦ୍ଧ ଏକ ତତ୍ତ୍ୱରୁ ଗଠିତ; ତେଣୁ ଏହାର ପ୍ରକାଟିତି ପରମ ସ୍ଥିତିଠାରୁ କିଛି ଅଲଗା ନୁହେଁ। ଏହି ଦେହ ଏପରି ଧରଣର; ମୁଁ ଏହାକୁ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟଠାରେ ଯାଏ ନାହିଁ। ଏହି ଦେହ ସହିତ, ମୁଁ ସେଠାକୁ ପହଞ୍ଚେ, ଯେପରି ଗନ୍ଧ ପବନ ଦ୍ୱାରା ବହିଯାଏ। ଯେପରି ପାଣି ପାଣିରେ, ଅଗ୍ନି ଅଗ୍ନିରେ, ଓ ପବନ ପବନରେ ଲୀନ ହୁଏ, ସେପରି ମନର ତିଆରି ଦେହ ଅନ୍ୟ ମନ-ଦେହ ସହ ଏକତ୍ୱ ପାଏ। ପୃଥିବୀ ତତ୍ତ୍ୱର ଚେତନା ଅପୃଥିବୀ ଚେତନା ସହ ଏକତ୍ୱ ପାଏ ନାହିଁ; ଦୁଇ କଳ୍ପିତ ପାହାଡ଼ ମଧ୍ୟରେ କେଉଁଠି ଏକତ୍ୱ? ତୁମର ଏହି ମନ-ଦେହ ପ୍ରବେଶ ପାଇଁ ଏକ ଯାନ; କିନ୍ତୁ ଦୀର୍ଘକାଳ ଧାରଣା ଦ୍ୱାରା ଏହାକୁ ବୁଦ୍ଧି ଦ୍ୱାରା ଦ୍ରବ୍ୟ ଭାବେ ଧରାଯାଏ। ସ୍ୱପ୍ନରେ, ଦୀର୍ଘ ଧ୍ୟାନରେ, ମୃଗତୃଷ୍ଣାରେ, ବା ଗାନ୍ଧର୍ବ ନଗରରେ ଯେପରି ଦେଖାଯାଏ— ଯେତେବେଳେ ସୁକ୍ଷ୍ମ ସଂସ୍କାର ସତ୍ୟରୂପେ କ୍ଷୟ ପାଇଯାଏ ଓ ମନ ନିଶ୍ଚଳ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ଦେହର ଦୈହିକ ଅବସ୍ଥା ପୁଣି ଫେରେ ନାହିଁ। ସୁକ୍ଷ୍ମ ଦେହର ଧାରଣା ଦୃଢ଼ ହେଲେ, ଏହି ଦେହ ଦୃଢ଼ତା ପାଏ; ଯେତେବେଳେ ଏହି ଧାରଣା ମୃଗମାୟାରେ ହରାଯାଏ, ଏହି ଦେହ ନଶ୍ୱର ହୁଏ। ଯାହା ନାମ ଦ୍ୱାରା ଅଛି, ସେ ନଶ୍ୱର ଓ ଅବିନଶ୍ୱର ହୋଇପାରେ; କିନ୍ତୁ ଯାହା ପ୍ରକୃତରେ ନାହିଁ, ତାହା ନଶ୍ୱର ହେବାର କଥା କେଉଁଠି? ଯେପରି ରସିରେ ସାପ ଭ୍ରମ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଦୂର ହୁଏ, ସାପ ନ ନଶ୍ୱର ହୁଏ, ନ ଅନଶ୍ୱର; ଏପରି କଥା ଅର୍ଥହୀନ। ସତ୍ୟ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଦୈହିକ ଦେହ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ, ସୁକ୍ଷ୍ମ ଦେହ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଦୈହିକ ଦେହ ଅଦୃଶ୍ୟ। କଳ୍ପିତ ବସ୍ତୁ କାହାରୋ ଦ୍ୱାରା ଦୂର କରାଯିବାରେ, ସେ କଳ୍ପନା ନଶ୍ୱର ହୁଏ; ଯେପରି ପଥର ଫିଙ୍ଗିଦେଲେ, ସେଠାରେ ରହେ ନାହିଁ। ଏହି ଦେହ ଓ ଏହାର ଅଙ୍ଗାଂଶ ଏକାଉଁଠି ଅନ୍ୟକୁ ପୂରଣ କରେ; ଏହି ହେଉଛି ସତ୍ୟ, ବାଳକ, ଯାହାକି ଆମେ ଦେଖୁଛୁ, କିନ୍ତୁ ତୁମେ ଦେଖିପାରୁନାହିଁ। ସୃଷ୍ଟି ଆରମ୍ଭରେ, ମନ କଳ୍ପନା ଦ୍ୱାରା ଗଠିତ ହେବାରୁ, ତାହାଠାରୁ ବ୍ୟକ୍ତିତ୍ୱ ଦୃଶ୍ୟ ଭାବେ ଦେଖାଯାଏ। ଯେତେବେଳେ ପରମ ତତ୍ତ୍ୱ ଏକାକୀ, ଶାନ୍ତ, ଦିଗ୍, କାଳ ଓ ଅନ୍ୟ ଭେଦରେ ଅଖଣ୍ଡ ଥାଏ, ସେଠି କଳ୍ପନାର କେଉଁଠି ସ୍ଥାନ? ଯେପରି ଗହଣାର ଗୁଣ ସୁନାରେ, ତରଙ୍ଗର ଗୁଣ ପାଣିରେ, ସ୍ୱପ୍ନ ନଗର ଓ କଳ୍ପିତ ବିଶ୍ୱରେ ସତ୍ୟତା ଅଛି— ସେପରି ସତ୍ୟ ଅନୁଭୂତି ଓ ଚେତନା ରଂଗରେ, ଆତ୍ମା ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ କୌଣସି କଳ୍ପନା ନାହିଁ, ଯାହାକି କ୍ଳେଶରହିତ ସ୍ୱରୂପ। ଯେପରି ଆକାଶରେ ଧୂଳି ନାହିଁ, ଏହିପରି ପରମେ କୌଣସି ଭେଦ ନାହିଁ; ଏହି ଅଖଣ୍ଡ, ଶାନ୍ତ, ଅଜନ୍ମା ସତ୍ୟ ସମସ୍ତ ଧାରଣାରୁ ମୁକ୍ତ। ଯେଉଁ ଜ୍ଞାନ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଏ, ଏହା ଶୁଦ୍ଧ ଓ କେବଳ ତାହାର; ଯେପରି ମଣିର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା, ଯାହାକୁ ସୁନା କଥାରେ ସୁନା କୁହାଯାଏ। ଦେବୀ, ଏତେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଆମେ ଘୁଞ୍ଚିଘୁଞ୍ଚି ଘୁରୁଛୁ; କିଏ ଏହିମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଦ୍ୱୈତ ଓ ଅଦ୍ୱୈତ ଧାରଣାରେ ଅନ୍ତର୍ମୁଖୀ ଭାବେ ଭ୍ରମିତ? ତୁମେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଅଶାନ୍ତ ଓ ଭ୍ରମିତ ହୋଇଥିଲ; ଏହି ଭ୍ରମ ତାହାର ନିଜ ସ୍ୱଭାବରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ଏବଂ ଅନ୍ତର୍ଦ୍ରଷ୍ଟି ଦ୍ୱାରା ଶାନ୍ତି ଲାଭ କରେ। ଅନ୍ତର୍ଦ୍ରଷ୍ଟି ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ବିଷଣ ହେଲେ, ଅବିଚାର ମନ ତୁରନ୍ତ ନଶ୍ୱର ହୁଏ; ତେଣୁ ଏହା ପ୍ରକୃତରେ ଅସତ୍ୟ, ତେଣୁ ଅଜ୍ଞାନ ଭିତରେ ନାହିଁ। ଏହିପରି, ପ୍ରକୃତରେ କୌଣସି ଅନ୍ବିଷଣର ଅଭାବ ନାହିଁ, ନ ଅଜ୍ଞାନ, ନ ବନ୍ଧନ; ମୁକ୍ତି ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ। ଏହି ସଂସାର ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନା, ଅକ୍ଷୁବ୍ଧ। ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତନ କରୁନଥିଲ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୁମ ଜାଗୃତି ଆସିନଥିଲ—ତୁମେ ଅଶାନ୍ତ ଓ ଭ୍ରମିତ ଥିଲ, ଯେପରି ଚଞ୍ଚଳ ସମୁଦ୍ର। ଆଜିଠାରୁ ତୁମେ ଜାଗୃତ, ମୁକ୍ତ ଓ ବିବେକଶୀଳ; ସଂସ୍କାରର ବୀଜ ତୁମ ମନରୁ ଖସିଯାଇଛି।