ଏକ ସମୟର କଥା, ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ତାଙ୍କର ଗୃହରେ ତାଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା ସହିତ ବସୁଥିଲେ। ଏହି ସୃଷ୍ଟି, ସେଇ ପାହାଡ଼ ଗାଁ ଓ ସେଠାର ଜୀବନକୁ ଦେଖିବା ପାଇଁ ମୁଁ ଆଗ୍ରହ କରିଲି। ମୁଁ ଚାହେଁ, ମୋତେ ସେଠାକୁ ନେଇଯିଅ। ଯେଉଁଠି ଶୁଦ୍ଧ ଓ ପରମ ଦୃଷ୍ଟି ଦ୍ୱାରା ଜଡ଼ ଓ ଚେତନ ଦୁଇଟି ଦେହ ଦେଖାଯାଏ, ଏହି ଦୃଶ୍ୟକୁ ଛାଡ଼ି ଏହି ସଂସାରିକ ଅଶୁଦ୍ଧତାକୁ ମୁକ୍ତ କରିବାକୁ କହାଯାଏ। ଏହିପରେ, ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ତୁମେ ଆକାଶସଦୃଶ ଆତ୍ମାକୁ ଅନୁଭବ କରିପାରିବା, ଯେପରି ଏକ ପୃଥିବୀବାସୀର ଚିନ୍ତା ଆକାଶ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ସହର ଭଳି ଅନୁଭୂତି ଦେଉଛି। ଚଳ, ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ ତାଙ୍କୁ ଓ ସେଠାର ସୃଷ୍ଟିକୁ ଦେଖିବାକୁ ଯିବା। ଏଭଳି ଦୃଷ୍ଟି ଦ୍ୱାରା ଦେହ ହିଁ ପରମ ବାଧା ହେବାକୁ ଦେଖାଯାଏ। ଏହି ଦେହ ଦ୍ୱାରା, ମା, ଅନ୍ୟ ଜଗତ୍କୁ ଉପଲବ୍ଧ କରାଯାଏ କି ନାହିଁ। ଏଥିରେ କାହିଁକି ତୁମକୁ ତାର୍କିକ କଥା କହିବି, ଏହା କେବଳ କୃପା ଦ୍ୱାରା ଅନୁଭୂତି ହୁଏ। ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତ୍ ନିରାକାର ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଭ୍ରମ ଦ୍ୱାରା ଆକାର ଦେଖାଯାଏ; ତୁମେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ତରଙ୍ଗ ଭାବରେ ବୁଝିଛ। ସୁବର୍ଣ୍ଣ ତରଙ୍ଗ ଦେଖିଲେ ଯେପରି ତରଙ୍ଗ ନିଜେ ନାହିଁ, ସେପରି ଏହି ଜଗତର ଆକାର ମଧ୍ୟ ଚେତନାରେ ଏହାର ସ୍ୱରୂପ ନାହିଁ। ଏହି ଜଗତ୍ କେବଳ ଆକାଶ, ଏହା ବ୍ରହ୍ମ ଅଟୁଟ୍; ଯାହା ଦେଖାଯାଏ, ସେ କେବଳ ସାଗର ମଧ୍ୟରେ ଧୂଳିର ଏକ କଣିକା ଭଳି। ବ୍ରହ୍ମ ନିଜେ ବ୍ରହ୍ମକୁ ଦେଖେ, ଅବ୍ରହ୍ମକୁ ନୁହେଁ; ବ୍ରହ୍ମ ନିଜରେ ବ୍ରହ୍ମକୁ ଅନୁଭବ କରେ। ଏହାର ସ୍ୱରୂପକୁ ସୃଷ୍ଟି ଓ ଅନ୍ୟ ନାମରେ ଜଣାଯାଏ। ବ୍ରହ୍ମ ଓ ଜଗତ୍ ମଧ୍ୟରେ କାରଣ ଓ କାର୍ଯ୍ୟର ଉତ୍ପତ୍ତି ନାହିଁ, କାରଣ ଓ ସାହାୟକ କିଛି ଥାଏନି। ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୁମର ମନ ଯୋଗ ଅଭ୍ୟାସ ଦ୍ୱାରା ଶାନ୍ତ ଓ ଏକତାରେ ନ ହୁଏ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୁମେ ବ୍ରହ୍ମକୁ ଏହାର ନିଜ ସ୍ୱରୂପରେ ଦେଖିପାରିବ ନାହିଁ। ଯେଉଁମାନେ ଯଥାମୂଳ୍ୟ ଅଭ୍ୟାସ ଓ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ସେଠାରେ ଅବିଚଳ ରହିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ସେଉଁଠି ଅବସ୍ଥାକୁ ଦେଖନ୍ତି। ମୋ ଶରୀର ଆକାଶ ଭଳି କଳ୍ପନା ଦେହ, ଏହି ପ୍ରାଣ ବ୍ରହ୍ମ ଏବଂ ଏହି ଦେହ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ସେ ପରମ ଅବସ୍ଥାକୁ ଦେଖୁଛି। ମୁଁ ଶୁଦ୍ଧ ଜ୍ଞାନର ଦେହ, ପଦ୍ମ ଓ ଅନ୍ୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ସମସ୍ତ; ବ୍ରହ୍ମ, ଆତ୍ମା, ଜଗତ୍ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଏହି ଆମ ସ୍ୱରୂପର ଅଂଶ। ତୁମେ ଅଭ୍ୟାସ ନ କଲେ, ଏହି ଆକାର ବ୍ରହ୍ମ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏନି; ଏହା ମନୋମୟ ଆତ୍ମା ଭାବରେ ରହିଯାଏ, ତେଣୁ ତୁମେ ସେହି ସ୍ୱରୂପକୁ ଦେଖିପାର ନାହିଁ। ଯେଉଁଠି ତୁମ ନିଜର କଳ୍ପିତ ସହର ନାହିଁ, ସେଉଁଠି ଅନ୍ୟର କଳ୍ପିତ ସହର ମଧ୍ୟ ନାହିଁ। ଏହି ଦେହ, ଯାହା ଚିଦାକାଶ ସ୍ୱରୂପ, ଛାଡ଼ି ତୁମେ ସେଉଁଠିକୁ ଦେଖିପାରିବ; ଏହା ଶୀଘ୍ର କର, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କର୍ତ୍ତବ୍ୟଜ୍ଞ। କଳ୍ପନାର ସହର କେବଳ ତାହାକୁ କଳ୍ପନା କରେ ସେଠି ପ୍ରକୃତ; ଦେହ ସହିତ କିମ୍ବା ବିନା ଦେହ, ଅନ୍ୟ ପାଇଁ ଏହା କିଛି ନୁହେଁ। ସୃଷ୍ଟିର ଆରମ୍ଭରେ, ଜଗତ୍ ମୋହ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇ ଏହି ଅବସ୍ଥାକୁ ଆସିଲା; ସେଠାଠାରୁ ନିୟତିର ପ୍ରଭାବ ବଢ଼ିଗଲା। ତୁମେ କହିଥିଲ, "ଚଳ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ତାଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟାଙ୍କ ଘରକୁ ଯିବା।" ଏହିପରି, ମୁଁ ପ୍ରଶ୍ନ କରେ—ମା, କିପରି ଯିବୁ? ଏଠାରେ, ଏହି ଦେହକୁ ଛାଡ଼ି ଶୁଦ୍ଧ ସ୍ୱରୂପରେ ମନକୁ ଏକତା କରି, ସେଉଁଠି ପରମ ପଦକୁ ଯିଏ—ତାହା ବିଷୟରେ କହ। ଯେପରି ଆକାଶରେ ଇଚ୍ଛାର ଗଛ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଏହା ଆକାଶ ଗୁଣର, ଏହା ଦେଉଳ ନୁହେଁ, ଦେଉଳ ଦ୍ୱାରା ବାଧା ହୁଏନାହିଁ, ବା ଦେଉଳକୁ ଧ୍ଵଂସ କରେନାହିଁ। ଏହା ମନ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ମିତ ଶୁଦ୍ଧ ଏକ ଦ୍ରବ୍ୟର ଦେହର ସ୍ୱରୂପ; ଏହାର ପ୍ରକାଶ ପରମରୁ ଅଲ୍ପ ଭିନ୍ନ। ଏହି ଦେହ ଏହିପରି, ମୁଁ ଏହାକୁ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟଠାରେ ଯାଏନି; ଏହି ଦେହ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ସେଠି ପହଁଚେ, ଯେପରି ସୁଗନ୍ଧ ବାୟୁ ଦ୍ୱାରା ଯାଏ। ଯେପରି ପାଣି ପାଣି ସହିତ, ଅଗ୍ନି ଅଗ୍ନି ସହିତ, ବାୟୁ ବାୟୁ ସହିତ ମିଶିଯାଏ, ସେପରି ମନ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ମିତ ଦେହ ଅନ୍ୟ ମନ ଦେହ ସହିତ ଏକତା ହୁଏ। ପୃଥିବୀ ଜ୍ଞାନ ଅପୃଥିବୀ ଜ୍ଞାନ ସହିତ ଏକତା ହୁଏନି; ଦୁଇ କଳ୍ପିତ ପାହାଡ଼ ମଧ୍ୟରେ କେଉଁଠି ଏକତା? ଏହି ତୁମର ମନ ଦେହ ପରିଚାଳନା ଯାନ; କିନ୍ତୁ ଦୀର୍ଘକାଳର ଧାରଣା ଦ୍ୱାରା ଏହାକୁ ବୁଦ୍ଧି ଦ୍ୱାରା ଦୃଢ଼ ଦେହ ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଏ। ସ୍୵ପ୍ନରେ, ଦୀର୍ଘ ଧ୍ୟାନରେ, ମୃଗିମରୀଚିକାରେ, ବା ଗନ୍ଧର୍ବ ନଗର ଭଳି ଭ୍ରମରେ ଯେପରି ଦେଖାଯାଏ— ଯେତେବେଳେ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଭାବନା କ୍ଷୀଣ ହୁଏ ଓ ମନ ନିଶ୍ଚଳ ହୁଏ, ଦେହ ତାହାର ପୂର୍ବ ଅବସ୍ଥାକୁ ଫେରେନାହିଁ। ସୂକ୍ଷ୍ମ ଦେହର ଧାରଣା ଦୃଢ଼ ହେଲେ, ଏହି ଦେହ ଦୃଢ଼ ହୁଏ; ଭ୍ରମରେ ଏହି ଧାରଣା ହରାଇଯିବାରେ, ଏହି ଦେହ ନଶ୍ୱର ହୁଏ। ଯାହା ନାମ ଦ୍ୱାରା ଅଛି, ତାହା ବିନାଶ ଓ ଅବିନାଶ ଅନୁଭବ କରେ; କିନ୍ତୁ ଯାହା ପ୍ରକୃତରେ ନାହିଁ, ତାହାର ବିନାଶ କଣ? ସପରି ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତ ରହିପାରେନି। ଯେପରି ଦୃଢ଼ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ରସିରେ ସାପ ଭ୍ରମ ଦୂର ହେଉଥିବାବେଳେ, ସାପ ବିନାଶ ହେଉନାହିଁ, ବା ଅବିନାଶ ହେଉନାହିଁ—ଏହି କଥା ଅର୍ଥହୀନ। ଯେପରି ସତ୍ୟ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଦେହ ଦେଖାଯାଏନି, ତେଣୁ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଦେହ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ଦେହ ଦେଖାଯାଏନି। ଯଦି କୌଣସି କଳ୍ପିତ ବସ୍ତୁକୁ କେହି ଦୂର କରିଦିଏ, ତେବେ ସେଇ କଳ୍ପନା ଶେଷ ହୁଏ; ଯେପରି ଫେଙ୍କିଦିଆ ପାଥର ଏଠାରେ ନାହିଁ। ଏହି ଦେହ ଓ ତାହାର ଅଂଶ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଏକାପରେ ଏକା ନିର୍ଭର କରି ଅଛି; ଏହି ହେଉଛି ସତ୍ୟ, ପ୍ରିୟ, ଯାହା ଆମେ ଦେଖୁଛୁ, ଯଦିଓ ତୁମେ ଦେଖିପାର ନାହିଁ। ସୃଷ୍ଟିର ଆରମ୍ଭରେ, ମନ କଳ୍ପନା ଦ୍ୱାରା ଗଢ଼ାଯିବା ସହିତ, ସେହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରୁ ବ୍ୟକ୍ତିତ୍ୱ ବସ୍ତୁ ଭଳି ଦେଖାଯାଏ। ଯେତେବେଳେ ପରମ ତତ୍ତ୍ୱ ଏକାକୀ ଅବିଭକ୍ତ ଓ ଶାନ୍ତ ଅବସ୍ଥାରେ ରହିଥାଏ, ସେଠି ଦିଗ, କାଳ ଓ ଅନ୍ୟ ଭେଦ ନଥାଏ; ତେବେ କଳ୍ପନା ପାଇଁ କେଉଁଠି ସ୍ଥାନ ରହିବ?