ଏଠି, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ସ୍ମୃତି ହିଁ ସବୁ କାରଣ; ତାଙ୍କର ସ୍ମୃତି ଭି ଏଉଁ କାରଣ। କିନ୍ତୁ, ପୂର୍ବ ଜନ୍ମ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରିଥିବାରୁ, ପୂର୍ବରୁ ସ୍ମୃତି ରହିପାରିବ ନାହିଁ। ପୂର୍ବରୁ କେବେ ମଧ୍ୟ ସ୍ମୃତି ଥିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ, ତଥାପି ଚେତନାର ସ୍ୱଭାବ ଦ୍ୱାରା ପଦ୍ମରୁ ଜନ୍ମ ନେବାର ଅବସ୍ଥା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ଏଉଁ ଭାବରେ ଅନ୍ୟ ଏକ ପ୍ରଜାପତି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଭାବେ କହେ—“ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ଥିଲି ନାହିଁ”; ଏଉଁ ଭାବରେ, ଅନୁପସ୍ଥିତିରେ, କେହି ଜଣେ ଚେତନାର ଏକ ଝଲକ ଦ୍ୱାରା ଉପସ୍ଥିତ ହୁଏ। ଏପରି, ଯେତେବେଳେ ଜଗତ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, କିଛି ମଧ୍ୟ ସତ୍ୟରେ କେବେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ନାହିଁ; ‘ଉତ୍ପନ୍ନ’ ଭଳି ଯାହା କୁହାଯାଏ, ସେ କେବଳ ଚେତନା ଆକାଶରେ ବିସ୍ଥାପିତ ହୁଏ। ଏହି ସ୍ମୃତିର ଦ୍ୱିତୀୟ କାରଣ ହେଉଛି ପରମ ଅବସ୍ଥା; କାରଣ-ଫଳ ର ସମ୍ପର୍କ କେବଳ ଏକ ଚେତନା ଆକାଶ। କାରଣ ଓ ଫଳର ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଶାକ୍ତି ଦ୍ୱାରା, ଏହି କାରଣ ଗୁଡିକ ଅନୁପସ୍ଥିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ କାରଣ-ଫଳର ଏକତା ରହିଯାଏ। ଏହା ମହାଚେତନାର ରୂପ; ସ୍ମୃତି ଦ୍ୱାରା ଚେତନା ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ। ଏଠି କାରଣ ଓ ଫଳର ସମ୍ପର୍କ ମାନ୍ୟତା ଅନୁସାରେ, ଏହି ଶବ୍ଦ ଏକ ମୂଳ ତଥ୍ୟ ନୁହେଁ। ଏଉଁ ଭାବରେ, କିଛି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇନାହିଁ, ଦୃଶ୍ୟ ଜଗତ କିମ୍ବା ତିନି ଭାଗ ଯୁକ୍ତ ବିଶ୍ୱ ମଧ୍ୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇନାହିଁ; ଚେତନା ଆକାଶ କେବଳ ନିଜ ଚେତନା ଆକାଶରେ ବିସ୍ଥାପିତ ଅଛି। “ଅହଁ, ଦେବୀ, ତୁମେ ମୋତେ ପରମ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଖାଇଛ; ଜଗତର ରୂପର ଶୋଭା ଦୃଷ୍ଟିର ଆଲୋକରେ ପ୍ରଭାତର ଅଭା ଭଳି ଚମକୁଛି।” ଏବେ, ଯେତେଯାଏ ମୁଁ ଏହି ଦୃଷ୍ଟିରେ ପକ୍କା ହୋଇଛି, ଦେବୀ, ଆବୃତ୍ତି ଅଭ୍ୟାସ ଛଡ଼ି, ଏହି ଜିଜ୍ଞାସାକୁ ଦୂର କର। ଯେଉଁଠାରେ ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ତାଙ୍କ ଘରେ ସ୍ତ୍ରୀ ସହିତ ବସିଥିଲେ, ମୋତେ ସେଇ ସୃଷ୍ଟି, ସେଇ ପାହାଡ଼ ଗ୍ରାମ ଦେଖାଇବାକୁ ନେ। ପରମ ଶୁଧ୍ଧ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଅନ୍ୟ ଓ ଚେତନ ଦ୍ୱୟ ରୂପକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି, ଏହି ଦୃଶ୍ୟତାକୁ ବିସ୍ତାର କର ଓ ଅସ୍ତିତ୍ୱର ଅପବିତ୍ରତାକୁ ମୁକ୍ତ କର। ତାପରେ, ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ, ତୁମେ ଆକାଶ ସ୍ୱରୂପ ସ୍ୱକୁ ଉପଲବ୍ଧ କରିପାରିବ; ଭୂମିରେ ଜଣେ ମନୁଷ୍ୟର ଚିନ୍ତା ଯେପରି ଆକାଶରେ ଏକ ନଗର। ଆମେ ଏହିପରି ଭାବରେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବା, ଏବଂ ଏହି ସୃଷ୍ଟିକୁ ଦେଖିବା; ଏହି ଦୃଷ୍ଟିର ଦ୍ୱାର ଦ୍ୱାରା ଦେହ ଏକ ପରମ ବାଧା ହେଉଛି। ଏହି ଦେହ ସହିତ, ଦେବୀ, ଅନ୍ୟ ଏକ ଜଗତ ଉପଲବ୍ଧ ହୁଏ; କିମ୍ବା ହୁଏ ନାହିଁ। ଏଠି କାରଣ ବିସ୍ତାର କରିବାକୁ ମୁଁ କାହିଁକି କହିବି, କାରଣ ଏହା କେବଳ କୃପା ଦ୍ୱାରା ଧରାଯାଏ। ଏହି ଜଗତଗୁଡିକ ନିରାକାର ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ତୁମେ ସେଗୁଡିକୁ ରୂପ ଭଳି ଦେଖୁଛ; ଏହି ଭ୍ରାନ୍ତି ଦ୍ୱାରା, ତୁମେ ସେଗୁଡିକୁ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ତରଙ୍ଗର ଭାବନା ଦ୍ୱାରା ବୁଝିଛ। ସୁବର୍ଣ୍ଣ ରେ ତରଙ୍ଗ ଦେଖାଯାଏ, ତଥାପି ତରଙ୍ଗର ନିଜ ସ୍ୱଭାବ ନାହିଁ; ଏହିପରି, ଜଗତର ରୂପ ମଧ୍ୟ ଚେତନାରେ ଜଗତତ୍ୱ ଅନୁପସ୍ଥିତ। ଏହି ଜଗତ କେବଳ ଆକାଶ, ଏହା ବ୍ରହ୍ମ ମାତ୍ର, ଦୃଶ୍ୟତା ନୁହେଁ; ଯାହା ଦେଖାଯାଏ, ସେ କେବଳ ସାଗରରେ ଏକ ଧୂଳିକଣା। ବ୍ରହ୍ମ ମାତ୍ର ବ୍ରହ୍ମକୁ ଦେଖୁଛି, ଅବ୍ରହ୍ମ ନୁହେଁ; ବ୍ରହ୍ମ ବ୍ରହ୍ମକୁ ଦେଖୁଛି। ଏହାର ସ୍ୱଭାବ ଏପରି, ସୃଷ୍ଟି ଓ ଅନ୍ୟ ନାମ ଦ୍ୱାରା ସେ ଜଣାଯାଏ। ବ୍ରହ୍ମ ଓ ଜଗତ ମଧ୍ୟରେ କାରଣ-ଫଳ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ନାହିଁ, କାରଣ ଏବଂ ଶାକ୍ତି ଅନୁପସ୍ଥିତ। ଯେତେବେଳେ ତୁମର ମନ ଯୋଗ ଅଭ୍ୟାସ ଦ୍ୱାରା ଶାନ୍ତ ଓ ଅଦ୍ୱୈତ ହୋଇନାହିଁ, ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ବ୍ରହ୍ମକୁ ତୁମେ ତଥା ଦେଖିପାରିବ ନାହିଁ। ଯେଉଁମାନେ ଆମ ପରି ସେଠି ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୋଇଛନ୍ତି, ଅଭ୍ୟାସ ଓ ବ୍ରହ୍ମ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା, ସେମାନେ ସତ୍ୟରେ ସେ ଅବସ୍ଥାକୁ ଦେଖୁଛନ୍ତି। ଭାବନାର ନଗର ଭଳି, ମୋର ଦେହ ଆକାଶରୁ ଗଠିତ; ମୁଁ ଦେଖୁଛି ଏହି ଶ୍ୱାସ ବ୍ରହ୍ମ, ଏହି ଦେହ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ସେ ପରମ ଅବସ୍ଥାକୁ ଦେଖୁଛି। ମୁଁ ଶୁଦ୍ଧ ଜ୍ଞାନ ଦେହ, ଏହି—ପଦ୍ମଜ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଭଳି; ବ୍ରହ୍ମ, ସ୍ୱ, ଜଗତ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଏହି—ସବୁ ଆମ ନିଜ ଅଙ୍ଗ ଭଳି। ତୁମର ଅଭ୍ୟାସ ଛଡ଼ି, ଶିଶୁ, ଏହି ରୂପ ବ୍ରହ୍ମ ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇନାହିଁ; ଏହା ମନ ଦ୍ୱାରା ଗଠିତ ସ୍ୱରୂପ ଭଳି ଅଛି, ତୁମେ ଏହାକୁ ଦେଖିପାରିବ ନାହିଁ। ଯେଉଁଠାରେ ନିଜ ଭାବନାର ନଗର ତୁମ ଦେହରେ ମିଳିନାହିଁ, ସେଠି ଅନ୍ୟର ଭାବନା ନଗର ମଧ୍ୟ ତୁମ ଦେହରେ ମିଳିନାହିଁ। ଏହିପରି, ଏହି ଚେତନା-ଆକାଶ ଦେହକୁ ତ୍ୟାଗ କର, ତୁମେ ତାହାକୁ ଦେଖିପାରିବ; ଶୀଘ୍ର କର, କାରଣ ଏହା କରିବା ଯୋଗ୍ୟ ଜ୍ଞାନୀ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଭାବନାର ନଗର କେବଳ ଭାବନା କରୁଥିବା ପାଇଁ ସତ୍ୟ; ଦେହ ସହିତ କିମ୍ବା ଦେହ ବିନା, ଅନ୍ୟ ପାଇଁ ଏହା କିଛି ନୁହେଁ। ସୃଷ୍ଟିର ଆରମ୍ଭରେ, ଜଗତ ମୋହ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇ ଏହି ଅବସ୍ଥାକୁ ଆସିଥିଲା; ସେଇ ସମୟରୁ ଭାଗ୍ୟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇଛି। ଦେବୀ, ତୁମେ କହିଥିଲା—“ଆମେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ଘରକୁ ଯିବା”; ଏଥିରେ, ମୁଁ ପ୍ରଶ୍ନ କରେ—ମା, କିପରି ଯିବା? ଏଠି, ଏହି ଦେହକୁ ଛାଡ଼ି ସୁଦ୍ଧ ସ୍ୱରୂପରେ ମନକୁ ଏକତା କରି, ମୁଁ ସେ ପରମ ଅବସ୍ଥାକୁ ଯାଉଛି—ତୁମେ ଏହା ବିଷୟରେ କହ।