ଏହି ଉପଖ୍ୟାନରେ, ଏକ ଦିନ ଏହି ଭାଗ୍ୟବତୀ ଅରୁନ୍ଧତୀଙ୍କର ପତି, ଏବେ ସମୃଦ୍ଧିରେ ଶୋଭିତ, ଏକ ରାଜା ହେବାକୁ ପାରିଛନ୍ତି; ଏବଂ ଅରୁନ୍ଧତୀ, ଯେଉଁଠିକି ପୂର୍ବରୁ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କର ପତ୍ନୀ ଥିଲେ, ସେ ଏବେ ରାଣୀ ଭାବେ ଅଭିଷିକ୍ତ ହେଲେ। ଏଠି, ଦୁଇଜଣେ ଏହି ରାଜ୍ୟର ଶାସନ କରୁଛନ୍ତି; ସେମାନେ ଏକ ଉତ୍ତମ ଦମ୍ପତି, ପୃଥିବୀରେ ନୂତନ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ଚକ୍ରବାକ ଦମ୍ପତି ଭଳି, କିମ୍ବା ଶିବ ଓ ତାଙ୍କର ସାଙ୍ଗିନୀ ଭଳି। ଏପରି, ତାଙ୍କର ପୂର୍ବ ଜନ୍ମର ଯାତ୍ରା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିବରଣ ଦିଆଯାଇଛି; ଏହା କେବଳ ମାୟା, ଆକାଶ ନିଜେ ଆତ୍ମାର ରୂପରେ ଦେଖାଯାଇଥିଲା। ଏହି ମାୟା ଚିତ୍ତର ଆଇନାରେ ପ୍ରତିବିମ୍ବିତ ହୁଏ; ଏହା ଅସତ୍ୟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଏହି ଅସତ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସଂସାରର ଶେଷ ଘଟେ। ତେଣୁ, କିଏ ମାୟାଗ୍ରସ୍ତ ହେବେ, କିଏ ମାୟାରୁ ମୁକ୍ତ ହେବେ? ସୃଷ୍ଟି କେବଳ ଅବିରୋଧିତ, ସୀମିତ ଜ୍ଞାନ—ଏହା ଛଡା ଆଉ କିଛି ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏନା। ଏହି ଶୁଣି, ଲୀଳା ଚମତ୍କାରରେ ଚଉଡ଼ା ଆଖି ଦେଇ, ହସି ହସି କଥା କହିଲେ—“ଓ ଦେବୀ, କିପରି ଆପଣଙ୍କର କଥା ଏପରି ଅସତ୍ୟ ହେବ? ମୃତ ଆତ୍ମା ନିଜ ଘରେ କେଉଁଠି ଅଛି, ଆମେ କେଉଁଠି ଏଠି ଦଣ୍ଡାଇଛୁ? ସେ ଜଗତ୍, ସେ ଭୂମି, ସେ ପାହାଡ଼, ସେ ଦଶ ଦିଗ—ଏ ସବୁ କିପରି ମୋ ପତିଙ୍କର ଘର ମଧ୍ୟରେ ଅଛି?” “ଏହା ଏପରି ଅଦ୍ଭୁତ, ଯେପରି ଏରାବତ ମସ୍ତର ଗୁଟିକୁ ଭିତରେ ବନ୍ଧାଯାଇଛି; କିମ୍ବା ଏକ ମଶା ଏକ ଅଣୁର ଗୁହାରେ ସିଂହମାନଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଛି। ମେରୁ ପାହାଡ଼ ଏକ ପଦ୍ମ ଆଖିରେ ରଖାଯାଇଛି, ମଧୁପାନୀ ଏହାକୁ ଗଳି ଦେଇଛି; ସ୍୵ପ୍ନ ମେଘର ତଡ଼ିତ ଶୁଣି, ମୟୂର ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ନାଚୁଛି। ଏହା ନିଶ୍ଚୟ ଅଭିନ୍ନ, ଓ ଦେବୀ, ଏପରି ଭୂମି ଓ ପାହାଡ଼ ଏକ ଘର ମଧ୍ୟରେ ଅଭିନ୍ନ। ଦୟାକରି, ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟକୁ ସଠିକ୍ ବୃହତ୍ ଜ୍ଞାନରେ ଖୋଲିବେ; କାରଣ ଦୟା ଓ ଶକ୍ତିରେ ନିଶ୍ଚିତ ଜନମାନେ ବିଚଳିତ ହୁଏନା।” ତାପରେ ଦେବୀ କହିଲେ—“ମୁଁ କେବଳ ସତ୍ୟ କହେ, ଶୁଣ ମୋ ଚରୁଣୀ; ଭାଗ୍ୟ ବିଭାଜନ କେବଳ ମୋ ଦ୍ୱାରା କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ହୁଏନା। ଅନ୍ୟ କିଏ ବିଭାଜନ କଲେ, ମୁଁ ସୀମା ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ କରେ; ଯଦି ମୁଁ ଏହି ସୀମା ଭଙ୍ଗ କରେ, ଆଉ କିଏ ଏହାକୁ ରଖିପାରିବ?” “ଏହି ଦ୍ୱିଜାତ୍ମା, ତାଙ୍କର ଘର ଓ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ର ସହିତ, ଏହି ଭୂମି ଓ ରାଜ୍ୟକୁ ଆକାଶରେ ଅବସ୍ଥିତ ବୋଲି ଦେଖିଥାଏ, ଏବଂ ଏହାକୁ ଆକାଶ ଭଳି ଦେଖିଥାଏ। ପୂର୍ବ ମତି ହରାଯାଏ, ନୂତନ ମତି ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ; ଯେପରି ଏକ ସ୍୵ପ୍ନରେ ଜାଗରଣର ମତି ଭିନ୍ନ ହୁଏ, ସେପରି ମୃତ୍ୟୁ, ଓ ଦେବୀ।" “ଯେପରି ତିନି ଲୋକ ସ୍୵ପ୍ନର କଳ୍ପନାରୁ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ, ଏପରି ତିନି ଲୋକ ଏକ କଳ୍ପନା; ଏକ କଥାର ଯୁଦ୍ଧ ଭଳି, ଏକ ମରୁଭୂମିର ଜଳ ଭଳି। ଏହି ଭୂମି, ପାହାଡ଼, ଅରଣ୍ୟ, ନଗର ସବୁ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଘର ମଧ୍ୟରେ ଅଛି, କଳ୍ପନାର ଆଇନାରେ ଭଳି।" “ଏହା ଅସତ୍ୟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଘନ ଅଭିବ୍ୟକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ସତ୍ୟ ଭାବରେ ଦେଖାଯାଏ; ଚିତ୍ତର ଶୂନ୍ୟତାର ଗୁହାରେ, ଏହି ଅସତ୍ୟ ଦେଖାଯାଏ। ଅସତ୍ୟରୁ ଯାହା ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ, ସେ ମତି ଦ୍ୱାରା ନାମିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଏହା ଅସତ୍ୟ; ଯେପରି ମୃଗତୃଷ୍ଣାର ତରଙ୍ଗ ସତ୍ୟ ନୁହେଁ।" “ଏହି ଘର, ଏହି ଘରର ଶୂନ୍ୟତା, ମୁଁ, ତୁମେ, ଏବଂ ଏହି ସବୁ—ସବୁ କିଛି ଏକା ଆକାଶ। ସ୍୵ପ୍ନ, ସଂଯୋଗ, ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ, ଅନୁଭୂତି—ଏହି ସବୁ ଏଠି ଜ୍ଞାନ ଓ ଦୀପ ଭଳି ପ୍ରକାଶ ଦେଇଥାଏ।" “ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଘର ମଧ୍ୟରେ ଦ୍ୱିଜାତ୍ମା ଅଛି; ଏହି ଦ୍ୱିଜାତ୍ମାର ଭିତରେ, ଭୂମି, ସମୁଦ୍ର, ଅରଣ୍ୟ ଅଛି, ପଦ୍ମର ଭିତରେ ମଧୁମକୁ ଭଳି। ଏହି ଭୂମିର ଏକ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଗୁହାରେ, ଏକ ଅତି ଛୋଟ ସ୍ଥାନରେ, ଏହି ନଗର ଦେଖାଯାଏ, ଆକାଶରେ ଏକ କେଶ ଭଳି।" “ଏହି ନଗରରେ, ଓ ଶୋଭାମୟୀ, ତୁମର ଘର ଅଛି; ଏପରି ଅନେକ, ଏକ ମହା ହାତୀ ଦଳ ଭଳି, ଏତେ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଗୁହାରେ କିପରି ଅଛି? ପ୍ରତି ଅଣୁରେ ଚିତ୍ତ ଅଛି; ପ୍ରତି ଅଣୁର ଭିତରେ ଜଗତ୍ ଅଛି—ତେଣୁ କିଏ ଏହାକୁ ଗଣନା କରିପାରିବ?” “ଏଠି ଅଷ୍ଟମୀ ଦିନରେ, ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠା, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ; ଆମ ପାଖରେ ବହୁ ବର୍ଷ ବିତିଗଲା—ଏହା କିପରି ହେଲା?” “ଯେପରି ଆକାଶର ଏକ ବିସ୍ତାର ନାହିଁ, ସେପରି କାଳର ଏକ ବିସ୍ତାର ନାହିଁ; ଏହାକୁ ମୁଁ ସଠିକ୍ ଭାବରେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି, ଯେପରି ଏହା ଅଛି।" “ଏହି ଜଗତ୍ ସୃଷ୍ଟି କେବଳ ଚିତ୍ତର ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଭଳି ଦେଖାଯାଏ, ସେପରି କ୍ଷଣ ଓ କାଳଚକ୍ର ମଧ୍ୟ ଚିତ୍ତର ପ୍ରତିବିମ୍ବ।" “କାରଣ ଜଗତ୍ ସୃଷ୍ଟି, କ୍ଷଣ, କାଳଚକ୍ର, ଏବଂ ଜୀବ ଜନ୍ମ ସବୁ ଚିତ୍ତରୁ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ, ଶୁଣ, ମୋ ଚରୁଣୀ, ଏହି ଉଦ୍ଭବର କ୍ରମ ଯେପରି ଅଛି।" “ଏକ କ୍ଷଣ ଅନୁଭବ କରି, ଜୀବ ମୃତ୍ୟୁ ଓ ଉତ୍ଥାନର ମାୟା ଅନୁଭବ କରେ; ଏହି ଜାଗୃତିରେ, ଆକାଶରେ ମଧ୍ୟ, ଏହା ଆକାଶ ଭଳି ରୂପ ନେଇଥାଏ।" “ଏହା ଭାବେ—‘ମୁଁ ଏଠି ଏହି ଆଧାରରେ ଅଛି; ମୁଁ ଏଠି ଅଛି’ ଏବଂ ଦେଖେ—‘ଏହି ହାତ ଓ ପାଉଁ ଦେହ ମୋର।’" “ଏହି ଦେହ ଭାବିଲେ, ଏହି ମନେ କରେ—‘ମୁଁ ଏହି ପିତାର ପୁତ୍ର; ଏହି ମୋ ଜୀବନର ବର୍ଷ।’" “‘ଏହି ମୋ ଆତ୍ମୀୟ, ଏହି ମୋ ମନୋହର ଘର। ମୁଁ ଜନ୍ମ ନେଲି, ଶିଶୁ ଥିଲି, ଏବଂ ଏପରି ବଡ଼ ହେଲି।’" “ସେମାନଙ୍କର ଆତ୍ମୀୟ ମଧ୍ୟ ପୂର୍ବ ଭଳି ଚଳାଯାଏ; ଚିତ୍ତର ଘନ ଏକତା ଦ୍ୱାରା, ସେମାନେ ତାଙ୍କର ଆତ୍ମାରେ ଅଛନ୍ତି।" “ଏପରି, ଏହି ନାମଗୁଡ଼ିକ ସଂସାର ଜଙ୍ଗଲରେ ଉଦ୍ଭବ ହେବା ପୂର୍ବରୁ, କିଛି ଦେଖାଯାଏନା—କେବଳ ଶୁଦ୍ଧ ଆକାଶ ଅଛି।" “ଏକ ସ୍୵ପ୍ନରେ, ଚିତ୍ତ ଦେଖୁଥିବା ଓ ଦେଖାଯାଉଥିବା—ଦୁଇଟି ଏକ; ଏପରି ଜାଗୃତ ଜଗତରେ, କେବଳ ଚିତ୍ତ ଅଛି, ସଦା ଏକତାରେ। ତେଣୁ, ସ୍୵ପ୍ନର ଦେଖୁଥିବା ଓ ଦେଖାଯାଉଥିବା ଅନୁଭୂତି କେବଳ ଚିତ୍ତ।" “ସ୍୵ପ୍ନରେ ଯେପରି, ତେପରି ଚିତ୍ତ ଅନ୍ୟ ଜଗତର ଦୃଷ୍ଟି ସହ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ; ଏବଂ ଏହି ଜଗତରେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ।" “ସ୍୵ପ୍ନ, ଅନ୍ୟ ଜଗତ, ଏହି ଜଗତ—ସତ୍ୟ କିମ୍ବା ଅସତ୍ୟ—ମଧ୍ୟରେ କିଛି ତଫାତ୍ ନାହିଁ, ଯେପରି ତରଙ୍ଗ ଜଳରୁ ଭିନ୍ନ ନୁହେଁ।" “ତେଣୁ, ଏହି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଅଜନ୍ମ, କାରଣ ଏହା ଅଜନ୍ମ ଓ ଅବିନାଶୀ; ଏବଂ ଏହା ଆକାଶ ଭଳି, ପ୍ରକୃତରେ ଅଛି ନାହିଁ।