ପ୍ରିୟ ଶିଶୁ, ତୁମ ପତିଙ୍କର ଯେଉଁ ଅସତ୍ୟ ସୃଷ୍ଟି ଅଛି, ସେଇ ସୃଷ୍ଟି କିପରି ଦୀପ୍ତିମାନ ଭାବେ ଦେଖାଯାଉଛି, ଏହି ଜଗତ୍ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି ଦେଖାଯାଉଛି—ମୁଁ ଏହାକୁ ଦେଖୁଛି, ଏ ଶିଶୁ। ଯେପରିକି ପତିଙ୍କ ନିରାକାର ସୃଷ୍ଟିରୁ ଅନ୍ୟ ଏକ ମାୟାମୟ ସୃଷ୍ଟି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଏହି ଜଗତ୍ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି ଦେଖାଯାଉଛି। ଏହି ସଂସାର ର ଦେଉଳ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା ଏହି ମାୟା ଦୱାରା ଆମେ ଆବୃତ ହୋଇଯାଉଛୁ—ଏହି ଭ୍ରମ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ ମତେ କୁହ। ପୂର୍ବରୁ ସ୍ମୃତି ମାତ୍ର ଭ୍ରମ ରୂପ ଥିଲା, ଏହିପରି ଭ୍ରମରୁ ଏହି ସୃଷ୍ଟି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି। ଏହା ସ୍ୱପ୍ନ ଭ୍ରମ ପରି ଦେଖାଯାଉଛି—ଏହି କଥାକୁ ଶୁଣ। ଚେତନାର ଆକାଶରେ କେଉଁଠି ଏକ ସଂସାର ମଣ୍ଡପ ଅଛି, ଯାହା ଆବୃତ ଓ ଅନାବୃତ ରୂପ ଧାରଣ କରେ, ଆକାଶରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ପଦ୍ମପତ୍ର ପରି। ସେଠାରେ କେବେ ଏକ ପ୍ରତିମା ପରି ମହାମେରୁ ପାହାଡ଼କୁ ଧାରଣ କରୁଥିବା, କେବେ ଏକ ନଗରପତି, କେବେ ଶୋଭାମୟ ଶଳଭଞ୍ଜିକା, କେବେ ଚୌଦ୍ଦ ଲୋକପାଳମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ, କେବେ ତ୍ରିଗର୍ତ୍ତ ଦେଶର ରାଜା, କେବେ ତ ଏକ ଦୀପ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରୁଛି। କେବେ ପ୍ରାନ୍ତରେ ଏକ ପାହାଡ଼ ଶିଳା ଉପରେ ପିପିଳିକା ଗୁହା ଦ୍ୱାରା ଆବୃତ, ଅନେକ ପୁଅ, ବୃଦ୍ଧ, ଶାସକ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କର ନିବାସସ୍ଥଳୀ। ସେଠାରେ ଏକ ନକ୍ଷତ୍ରମୟ ଧନାଗାର, ଆକାଶର ଶୀର୍ଷରେ ଅନ୍ଧକାର, ସିଦ୍ଧମନ୍ଦଳର ଗୁଞ୍ଜନ, ଏବଂ ମଶାମାନଙ୍କର ମନ୍ଦ ଧ୍ୱନି। ଘନ ମେଘମାଳା ଧୁଆଁରେ ଆବୃତ ଏକ କୋଣା, ବାୟୁ ରାସ୍ତାର ମହାବାଁଶ ଉପରେ ବସିଥିବା ଏକ ଆକାଶୀୟ ପୋକା। ଦେବ, ଦାନବ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଶିଶୁମାନଙ୍କର ଆନନ୍ଦ ଖେଳ ଧ୍ୱନିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ନଗର, ଗ୍ରାମ ଓ ଜଗତର ଉପକରଣ ଓ ପାତ୍ରମାନେ ଭିଡ଼ିଛି। ସେଠାର ଭୂମି ନଦୀ, ସମୁଦ୍ର ତରଙ୍ଗ ଓ ହ୍ରଦର ଧାରାରେ ପରିଷ୍କୃତ, ତଳ, ମଧ୍ୟ ଓ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱ ଲୋକର ଭୋଗରେ ତାହାର ଗୁହାମାନେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ। ଏ ପରି ଏକ ପ୍ରାନ୍ତର ଗଭୀର କୋଣାରେ, ପାହାଡ଼ ଶିଳା ଉପରେ ଏକ ଛୋଟ ଗଡ଼ିଅଛି, ଯାହା ଏକ ପାହାଡ଼ ଗ୍ରାମର ଅଂଶ। ଏହି ସ୍ଥାନଟି ନଦୀ, ପାହାଡ଼ ଓ ଜଙ୍ଗଲରେ ଘିରିଥିଲା। ସେଠାରେ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ନିଜ ସ୍ତ୍ରୀ, ପୁଅମାନେ ସହ ସଦା ବାସ କରୁଥିଲେ—ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟମୟ, ଗାଈ ଓ ଦୁଧ ରଖିଥିବା, ରାଜାଙ୍କ ଭୟରୁ ମୁକ୍ତ, ଅତିଥି ସେବୀ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ। ଧନ, ରୂପ, ବୟସ, କାର୍ଯ୍ୟ, ଶିକ୍ଷା ଓ ବିଭବରେ ଯେଉଁମାନେ ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ପରି ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ବସିଷ୍ଠଙ୍କର ଚେତନା ନାହିଁ। ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ନାମ 'ବସିଷ୍ଠ', ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ନାମ 'ଇନ୍ଦୁସୁନ୍ଦରୀ', କିନ୍ତୁ ପୃଥିବୀ ଓ ସ୍ୱର୍ଗରେ ସେ 'ଅରୁଣ୍ଧତୀ' ଭାବେ ପରିଚିତ। ଧନ, ରୂପ, ବୟସ, କାର୍ଯ୍ୟ, ଶିକ୍ଷା ଓ ବିଭବରେ ସେ ମଧ୍ୟ ଅରୁଣ୍ଧତୀ ସମାନ, କିନ୍ତୁ ଚେତନାର ମୂଳରେ ନୁହେଁ। ସେ ନିର୍ମଳ ପ୍ରେମର ରମ୍ୟ ଚଳନରେ ଚଳିଥିଲେ, ତାଙ୍କର ରୂପ ଦୀପ୍ତିମାନ, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ସମସ୍ତ ସଂସାର, ପଦ୍ମ ମାଳାରେ ବସିଥିଲେ। ଏକ ଦିନ ସେ ଋଷି ପାହାଡ଼ର ଘାସ ତଳେ, ହ୍ରଦ ପାଖରେ ବସିଥିଲେ, ତଳେ ଏକ ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ସେ ରାଜା ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ପରିବାର ସହିତ ଶିକାର ଆନନ୍ଦ ପାଇଁ ଯାଉଥିଲେ, ବଡ଼ ଦଳର ଶବ୍ଦରେ ମହାମେରୁକୁ ଜୟ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିବା ପରି। ଯକ୍ତୃଚାମର, ଚନ୍ଦ୍ରପ୍ରଭା ବ୍ୟାନର ଓ ଲତାମାଳା ଦ୍ୱାରା ଆକାଶ ଧଳା ଛତାର ବୃତ୍ତ ପରି ଶୋଭିତ, ଚାନ୍ଦିର ପଥର ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ଘୋଡ଼ା ଓ ରଥର ଧୂଳି ମେଘ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା; ଉଚ୍ଚ ମହଳ ଓ ଦ୍ୱାର ଦ୍ୱାରା ନଗର ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଯାଉଥିଲା, ହାତୀ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି। ସେଉଁଠି ଅଞ୍ଚଳ ମହାଶବ୍ଦରେ ଘୂର୍ଣ୍ଣିତ, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ବେଗରେ ବହୁଥିଲା, ସୁନା ଓ ମାଣିକ୍ୟ ମାଳା, ବାହୁଲି ଓ କଣଫୁଲ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ। ସେଇ ରାଜାକୁ ଦେଖି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଚିନ୍ତା କଲେ: "ହା, ଏହି ରାଜ୍ୟ କେତେ ଆନନ୍ଦଦାୟକ, ସମସ୍ତ ଶ୍ରେୟସ୍ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ!" "ମୁଁ କେବେ ରାଜା ହେବି, ଦଶ ଦିଗକୁ ପଦାତି, ରଥ, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା, ବ୍ୟାନର, ଛତା, ଚାମର ଦ୍ୱାରା ପୂରିଦେବି?" "ମୁଁ କେବେ ମନ୍ଦାର ମାଳାର ଗନ୍ଧରେ ମେହେକିଥିବା ପବନ ଦ୍ୱାରା ମୋ ଅନ୍ତଃପୁରର ମହିଳାମାନଙ୍କ ଲାଗି ଅଳସ୍ୟର ଘାମ ଅନୁଭବିବି?" "ମୁଁ କେବେ ଚନ୍ଦନ ଲିପ୍ତ ବିଶିଷ୍ଟ ବିଧୁମୁଖୀ ମହିଳାମାନଙ୍କ ମୁହଁକୁ ଉଦୟ ଚନ୍ଦ୍ର ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରିପାରିବି?" ଏପରି ଆକାଂକ୍ଷା ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ମନରେ ଏକ ଦିନରୁ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ସେ ନିଜ କର୍ମରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ଥିଲେ, ସମସ୍ତ ଜୀବନ ଧରି ଚେଷ୍ଟା କରିଥିଲେ। ଯେପରିକି ତୁଷାର ପଦ୍ମକୁ ଶୀଘ୍ର ଶୁଷ୍କ କରିଦିଏ, ସେପରି ବୟୋବୃଦ୍ଧି ତାଙ୍କ ହୃଦୟରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଆସିଗଲା। ମୃତ୍ୟୁ ନିକଟ ଆସିବା ସମୟରେ, ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ ଗ୍ରୀଷ୍ମ ତାପରେ ମାଳତୀ ଲତା ଶୁଷ୍କ ହେଉଥିବା ପରି ମଲିନ ହେଲେ। ସେ ମତେ ପୂଜା କଲେ, ଯେପରିକି ତୁମେ କରିଛ, ଏବଂ ଅମୃତତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତି କେତେ କଠିନ ତାହା ବୁଝି, ମୋ ପାଖରୁ ଏହି ଦାନ ଚାହିଲେ। ତାଙ୍କର ନିଜ ମଣ୍ଡପରୁ ଦେବୀ ଏହି ଅନୁରୋଧ କଲେ—ମୋ ପତିର ଆତ୍ମା ଦେହ ଛାଡ଼ି ଯିବ ନାହିଁ। ମୁଁ ସେହି ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଲି। କାଳର ପ୍ରଭାବରେ ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଦେହ ଛାଡ଼ିଲେ, କିନ୍ତୁ ସେଇ ଘରର ଆକାଶରେ, ଆତ୍ମାର ଆକାଶରେ ଉପସ୍ଥିତ ରହିଲେ। ତାଙ୍କର ପୂର୍ବ ଇଚ୍ଛାର ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା, ସେଇ ଭୂମିପତି ଅପାର ଶକ୍ତି ଧାରଣ କରି, ଆକାଶର ଆକୃତି ନେଇ ପ୍ରକଟ ହେଲେ। ତାଙ୍କ ପ୍ରଭାବରେ ରାଜସିଂହାସନ ଜୟ କଲେ, ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ଏହି ତିନି ଲୋକକୁ ଭରିଦେଲା, ସେ ପାତାଳକୁ କୃପାରେ ରକ୍ଷା କଲେ, ଏବଂ ଏକ ରାଜା ଭାବେ ତିନି ଲୋକ ଜୟ କଲେ। ସେ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ପାଇଁ କାଳାଗ୍ନି, ମହିଳାମାନଙ୍କ ପାଇଁ କାମଦେବ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟପଦାର୍ଥ ପାଇଁ ମହାମେରୁ, ସତୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସୂର୍ଯ୍ୟ। ସେ ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରର ଦର୍ପଣ, ଚାହିଁଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ କଳ୍ପବୃକ୍ଷ, ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପାଦପୀଠା, ଧର୍ମାମୃତର ଚନ୍ଦ୍ରମା। ନିଜ ଘରର ଆନ୍ତରିକ ଆକାଶରେ, ମନୋମୟ ଆତ୍ମାରେ, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ମୃତଦେହ ହୋଇ, ପଞ୍ଚଭୂତମୟ ଦେହରେ ବସିଲେ।