ଏଠି ମୁଁ ତୁମକୁ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ କଥା କହିବି, ଯେଉଁଥିରେ ଆମେ ଦେଖିବାକୁ ପାଉଛୁ ଯେ ସୃଷ୍ଟି କେମିତି ଏକ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ କଳ୍ପିତ ଅନୁଭବ ଅଟୁଟ ରହିଛି। ଯେଉଁଠାରେ ମୋର ପତି ବସବାସ କରୁଛନ୍ତି, ସେଇ ସୃଷ୍ଟିଟି ମୋତେ ଏକ କଳ୍ପିତ ଜଗତ ଲାଗେ; ଏଠି ସ୍ଥାନ, କାଳ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଉପାଦାନ ନାହିଁ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶୂନ୍ୟ ଅଟୁଟ ରହିଛି। କଳ୍ପିତ ସୃଷ୍ଟି କେବେ ଅକଳ୍ପିତ ଆଧାରରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏନାହିଁ, କାରଣ ଏକ ପ୍ରଭାବ କେବଳ ସମାନ ସ୍ୱଭାବ ଥିବା କାରଣରୁ ମାତ୍ର ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ଯେପରି ମାଟିରୁ ପାଣି ଆସିପାରେନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ମାଟି ଦ୍ୱାରା ମାଟିର ଘଡ଼ା ତିଆରି ହୁଏ ଏବଂ ଏହି ଘଡ଼ା ମାଟିକୁ ଧାରଣ କରିଥାଏ, ଏହିପରି ଏକ ପ୍ରଭାବ ତାହାର କାରଣରୁ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଭାବେ ଦେଖାଯାଏ। ଯେଉଁ କୌଣସି ପ୍ରଭାବ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ସେଠାରେ କିଛି ସାହାୟକ କାରଣ ଥାଏ; ତଥାପି ପ୍ରଧାନ କାରଣର ଏକ ବିଶେଷତା ସେଠି ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ। ତୁମ ପତିଙ୍କ ସୃଷ୍ଟିରେ, ହେ ସୁନ୍ଦରାନନେ, ପୃଥିବୀ ଓ ଏହାଦି ଯେପରି ଦୃଶ୍ୟ କାରଣ ନାହିଁ। ଏଠିରେ ପୃଥିବୀ ଏହି ପୃଥିବୀ ଗ୍ଲୋବରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇନାହିଁ। ଚେତନା ଏଠାରୁ ବିଦାୟ ନେଇ ଅନ୍ୟଠାରେ ଚାଲିଯାଇଛି—ତେବେ ଏଠି କିପରି ପୃଥିବୀ ରହିପାରିବ? କିଏ ସେଠାରେ କାରଣ ଅଛି, କିଏ ସାହାୟକ କାରଣ ଅଛି? ଯେତେବେଳେ କାରଣ ନଥାଏ, ତଥାପି ଯେଉଁଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ସେହିଟି ପୂର୍ବବର୍ତ୍ତୀ କାରଣର ପ୍ରଭାବ ଭିନ୍ନ କିଛି ନୁହେଁ—ଏହି ଅନୁଭବ ସମସ୍ତଙ୍କର। ମୋ ପତିଙ୍କ ସେଇ ସ୍ମୃତି ଏପରି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି; ଏବଂ ମୁଁ ଜାଣେ, ସ୍ମୃତିର କାରଣ କ’ଣ—ଏହି ସୃଷ୍ଟି ଏହାର ନିଶ୍ଚିତ ଫଳ। ସ୍ମୃତି ଅକାଶ ସ୍ୱଭାବର; ଯେପରି ସେଉଁଠି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ତୁମ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଏପରି। ପତିଙ୍କ ସୃଷ୍ଟି ଅନୁଭବ ହୋଇଛି, ଏବଂ ଏହା ଅକାଶ ଭଳି ସମର୍ଥ। ସ୍ମୃତି ଓ ଅକାଶରେ ଗଠିତ ଏହି ସୃଷ୍ଟି, ଯେପରି ମୋ ପତି କହିଛନ୍ତି, ମୁଁ ଏହି ସୃଷ୍ଟିକୁ ଏକ ଉଦାହରଣ ଭାବେ ମନେ କରେ। ଏହିପରି ତୁମ ପତିଙ୍କ ଅସତ୍ୟ ସୃଷ୍ଟି ଦୀପ୍ତିମାନ ଭାବେ ଚମକେ; ଏହିଠାରେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ଦେଖାଯାଏ—ମୁଁ ଏହାକୁ ଦେଖୁଛି, ହେ ଶିଶୁ। ଯେପରି ନିରାକାର ସୃଷ୍ଟିରୁ ଅନ୍ୟ ଏକ ମାୟାମୟ ସୃଷ୍ଟି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଏଠି ମଧ୍ୟ ଏହିପରି; ଏହି ସାଂସାରିକ ପ୍ରଚ୍ଛେଦ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ ମୋତେ କୁହ। ପୂର୍ବରୁ, ସ୍ମୃତି ମାୟାର ସ୍ୱଭାବ ଥିଲା, ଏହିପରି ସୃଷ୍ଟି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିଲା; ଏହି ସୃଷ୍ଟି ସ୍ୱପ୍ନମୟ ମାୟା ଭଳି ପ୍ରତୀତି ହୁଏ, ଏହିପରି କୁହାଯାଏ। ଚେତନାର ଅକାଶର ଏକ ସ୍ଥାନରେ, ଏକ ସାଂସାରିକ ମଣ୍ଡପ ଅଛି, ଯାହା ଆବରଣ ଓ ଅନାବରଣର ରୂପ ଧାରଣ କରିଛି, ଏକ ଆକାଶପୁଷ୍ପର ପତ୍ର ଭଳି। ସେଠି ସେ ବିଶାଳ ପର୍ବତ ଧରିଥିବା ମୂର୍ତ୍ତି, ଏକ ନଗରପତି, ଚମକୁଥିବା ଶାଳଭଞ୍ଜିକା, ଚୌଦ ଦିଗପାଳମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ, ଟ୍ରିଗର୍ତ୍ତ ଦେଶର ରାଜା, ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଆଲୋକିତ କରୁଥିବା ଦୀପ ଭଳି। ସେ ଏକ ପାହାଡ଼ ପାଖରେ ଜାଁ ଧେରି ତଳେ ଅଛି, ଅନେକ ପୁଅ, ବୃଦ୍ଧ, ରାଜା ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଆଶ୍ରୟସ୍ଥଳ ଭଳି। ସେ ଏକ ତାରାମୟ ଧନାଗାର ଭଳି, ଉପର ଆକାଶରେ ଅନ୍ଧକାର, ଦେବତାମାନେ ଓ ସିଦ୍ଧମାନେ ଏଠି ଝୁମୁଚନ୍ତି, ଏବଂ ମାଛିର ଗୁଞ୍ଜଣ ଭଳି ଧ୍ୱନି ହୁଏ। ସେ ଏକ କୋଣା ଭଳି, ଯେଉଁଠି ମେଘମାଳିକାର ଧୂଆଁ ଘେରି ରହିଛି, ପବନର ପଥରେ ବଡ଼ ବାଁଶରେ ବସିଥିବା ଏକ ପକ୍ଷୀ ଭଳି। ଦେବ, ଦାନବ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଶିଶୁମାନଙ୍କର ଖେଳ ଆଲାପରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଏବଂ ନଗର, ପଟ୍ଟଣ, ଜଗତର ଭାଣ୍ଡପାତ୍ରରେ ଭିଡ଼ ହୋଇଅଛି। ସେଠି ପୃଥିବୀ ନଦୀ, ସାଗର ତରଙ୍ଗ, ହ୍ରଦର ଜଳରେ ଧୋଇଯାଏ, ଏବଂ ତଳଲୋକ, ପୃଥିବୀ ଓ ସ୍ୱର୍ଗର ଭୋଗ୍ୟବସ୍ତୁ ଦ୍ୱାରା ଗୁହାମାନେ ଚମକୁଛି। ସେଠି ଏକ କୋଣାର ଗହ୍ବରେ, ପାହାଡ଼ ପାଖରେ ଏକ ଛୋଟ ଗଡ଼ିକୁ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ, ଯାହା ପାହାଡ଼ ଗ୍ରାମର ଅଂଶ। ଏହି ସ୍ଥାନରେ, ନଦୀ, ପାହାଡ଼ ଓ ଜଙ୍ଗଲରେ ଘେରାଯାଇଥିବା, ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ନିବାସ କରୁଥିଲେ। ସେ ସଦା ତାଙ୍କ ମହିଳା ଓ ପୁଅମାନଙ୍କ ସହିତ ରହୁଥିଲେ, ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟବାନ, ଗାଁ ଓ ଦୁଧ ଥିଲା, ରାଜାଙ୍କ ଭୟରୁ ମୁକ୍ତ, ଅତିଥିସେବୀ ଓ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ। ଧନ, ରୂପ, ବୟସ, କାର୍ଯ୍ୟ, ଶିକ୍ଷା ଓ ଶ୍ରୀରେ, କେହି ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ସମାନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଚେତନା ଥିବା ନୁହେଁ। ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ନାମ ବସିଷ୍ଠ ଥିଲା; ତାଙ୍କ ଜୀବନସଙ୍ଗିନୀଙ୍କ ନାମ ଇନ୍ଦୁସୁନ୍ଦରୀ, କିନ୍ତୁ ପୃଥିବୀ ଓ ସ୍ୱର୍ଗରେ ତାଙ୍କୁ ଅରୁନ୍ଧତୀ ଭାବେ ଜଣାଯାଏ। ଧନ, ରୂପ, ବୟସ, କାର୍ଯ୍ୟ, ଶିକ୍ଷା ଓ ଶ୍ରୀରେ, ସେ ଅରୁନ୍ଧତୀ ସମାନ ଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଚେତନାର ସାରରେ ନୁହେଁ। ସେ ଅନାଭିନୟ ଭାବରେ ପ୍ରେମରେ ଚଳନ କରୁଥିଲେ, ତାଙ୍କ ରୂପ ଦୀପ୍ତିମାନ; ସେ ତାଙ୍କ ପତିଙ୍କ ସମସ୍ତ ସଂସାର, ପଦ୍ମ ଭଳି ବସିଥାନ୍ତି। ଏକ ଦିନ, ସେ ସେଜ୍ୟ ପାହାଡ଼ର ଘାସ ତଳେ ଏକ ହ୍ରଦ ପାଖରେ ବସିଥିଲେ, ତଳେ ଏକ ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ସେଇ ରାଜା ସମସ୍ତ ସାଥୀମାନଙ୍କ ସହିତ ଶିକାର କରିବାକୁ ଯାଉଥିଲେ, ସେନାର ଶବ୍ଦ ଏପରି ଉଚ୍ଚ ଥିଲା, ଯେହେଁତୁ ମେରୁ ପର୍ବତକୁ ଜୟ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି ଭାବିପଡ଼ୁଥିଲେ। ଯକ-ପୁଛ ପଙ୍ଖା, ଚନ୍ଦ୍ରପ୍ରଭା ପତାକା ଓ ଲତାମାଳା ଦ୍ୱାରା ଆକାଶ ଧଳା ଛତାର ମଣ୍ଡଳ ଭଳି ଶୋଭିତ ହେଉଥିଲା, ଏକ ରୌପ୍ୟ ମଞ୍ଚ ଭଳି। ଘୋଡ଼ା ଓ ରଥର ଧୂଳି ମେଘ ଭଳି ମିଶିଯାଉଥିଲା; ଉଚ୍ଚ ମହଳ ଓ ଦ୍ୱାର ଦ୍ୱାରା ନଗର ଢାକାଯାଉଥିଲା, ହାତୀମାନେ ଉଠାଇଥିଲେ। ସେଇ ଅଞ୍ଚଳ, ବିପୁଳ କ୍ଷୋଭରେ ଘୂର୍ଣ୍ଣିତ ହେଉଥିଲା, ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଦ୍ରୁତ ହେଉଥିଲା, ସୁନା ଓ ମାଣିକ୍ୟ ମାଳା, କଙ୍କଣ ଓ କଣ୍ଠା ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ହେଉଥିଲା। ସେଇ ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖି, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭାବିଲେ: "ଆହା, ରାଜ୍ୟ କେତେ ଆନନ୍ଦମୟ, ସମସ୍ତ ଶ୍ରୀରେ ଦୀପ୍ତିମାନ!" "ମୁଁ କେବେ ଏପରି ରାଜା ହେବି, ଦଶ ଦିଗ ପଦାତି, ରଥ, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା, ପତାକା, ଛତା, ପଙ୍ଖା ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିବି?" "କେବେ ଜାସ୍ମିନ ଗନ୍ଧର ପବନ ମୋ ପାଖକୁ ନିଜ ଅନ୍ତଃପୁର ନାରୀମାନଙ୍କ ଆଲିଙ୍ଗନର ଘମ ଆଣିଦେବ?" "କେବେ ମୁଁ ସେଇ ମହିଳାମାନଙ୍କ ମୁହଁକୁ, କଫୁର ଛିଟା ଦ୍ୱାରା ଦୀପ୍ତିମାନ, ଉଦୟ ଚନ୍ଦ୍ର ଭଳି ଚମକାଇଦେବି?