ଲୀଳା ତାଙ୍କ ଆଗରୁ ଦେଖିଥିବା ସେଇ ସମସ୍ତ ଶିଶୁମାନେ, ସେମାନଙ୍କର ଦେହ ଓ ଚରିତ୍ର, ସେଇ ଯୁବତୀମାନେ, ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ—ସବୁ କିଛି ପୁନିଥରେ ଦେଖିଲେ। ସେଠାରେ ଥିବା ରାଜାମାନେ, ପୃଥିବୀର ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଶାସକମାନେ, ପଣ୍ଡିତମାନେ, ନିକଟ ବନ୍ଧୁମାନେ, ଦାସମାନେ ଓ ଅନ୍ୟ ଅନେକ ପରିଚିତମାନେ—ସେମାନେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଆଉଥରେ ଦେଖିଲେ। ଏହା ପରେ, ନୂତନ କିଛି ପଣ୍ଡିତ, ବନ୍ଧୁ, ଅନେକ ଅଧିକାରୀ ଓ ନଗରବାସୀ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଆସିଲେ। ସେ ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟାହ୍ନ ସମୟ, ଦିନ, ଦିଗବଳୟ ତିବ୍ର ତାପରେ ଆବୃତ, ଆକାଶରେ ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ମେଘ, ଜଳ ଓ ପବନର ଶବ୍ଦ। ଭୂମି ହ୍ରଦ, ନଦୀ, ପାହାଡ଼, ନଗର, ଗ୍ରାମ, ଅନେକ ଜଙ୍ଗଲ ଓ ଗାଁ-ଗଞ୍ଜରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ଶୋଭିତ ଥିଲା। ସେ ଦେଖିଲେ ରାଜା, ଯିଏ ପୂର୍ବରୁ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇଛନ୍ତି, ସେଇ ପୁରୁଣା ଲୋକମାନେ ଓ ଗ୍ରାମବାସୀମାନେ ପୁନି ତାଙ୍କ ପୂର୍ବବତ୍ ଅବସ୍ଥାରେ ଅଛନ୍ତି। ଏପରି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ଲୀଳାଙ୍କ ମନ ଉତ୍କଣ୍ଠାରେ ଭରିଯାଇଲା—ସେ ଭାବିଲେ, "ଏହି ନଗରର ସମସ୍ତ ନିବାସୀ ଦୁଃଖ ପାଇ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛନ୍ତି।" ତାପରେ, ଅବସ୍ଥା ଅନୁଭବ କରି, ଲୀଳା ତାଙ୍କ ପୂର୍ବତନ ଅନ୍ତଃପୁରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଏବଂ ମଧ୍ୟରାତ୍ରିରେ ସେଠାରେ ସବୁକିଛି ପୂର୍ବବତ୍ ଅବସ୍ଥାରେ ଦେଖିଲେ। ସେ ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଏକ ନିର୍ଜୀବ ଦେହ ଭାବେ ଦେଖିଲେ, ଫୁଲର ଢେର ଦ୍ୱାରା ଢାକାଯାଇଛି, ଏବଂ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଥିବା ସେବକମାନେ ଘୁମେ ଅଭିଭୂତ ହୋଇ ଶୁଇଥିଲେ। ତାପରେ, ଲୀଳା ତାଙ୍କ ସହଚରୀମାନେ ଯେଉଁମାନେ ଘୁମରେ ଲୀନ ଥିଲେ, ସେମାନୋଁକୁ ଜଗାଇଲେ ଏବଂ କହିଲେ, "ମୁଁ ଏତେ ଦୁଃଖିତ, ମୋତେ ରାଜସଭାକୁ ନେଇଯିଅ।" ସେ କହିଲେ, "ମୁଁ ମୋ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ସିଂହାସନ ପାଖରେ ଦଢ଼ିଥିଲେ ଏବଂ ସଭାରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ମୁଁ ବଞ୍ଚିପାରିବି, ନହେଲେ ନୁହେଁ।" ତାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ବିଭିନ୍ନ କାର୍ଯ୍ୟରେ ନିୟୁକ୍ତ ରାଜସଭାର ସେବକମାନେ ତତ୍ପର ଓ ଜାଗ୍ରତ ହୋଇ ନିଜ-ନିଜ କାମରେ ଲାଗିଗଲେ। ଦ୍ୱାରପାଳମାନେ ନଗରବାସୀ, ସଭାସଦ୍ୟମାନୋଁକୁ ଡାକିବାକୁ ବାହାରିଲେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ କିରଣ ଭଳି ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ବିସ୍ତାରିତ ହେଲେ। ଭକ୍ତ ସେବକମାନେ ରାଜସଭାକୁ ପରିଷ୍କାର କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ, ମଣ୍ଡପ ଆଶ୍ରୟରେ ଆକାଶର ତାରାମାଳା ଭଳି ଦୀପମାଳା ଦୀପ୍ତିମାନ ହୋଇ ଉଭୟ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ରହିଲା। ସଭାଙ୍ଗଣ ଲୋକମାନେ ଭରିଦେଲେ, ଯେପରି ଜଳ ଶୃଷ୍ଟିର ଆରମ୍ଭରେ ଶୂନ୍ୟ ସମୁଦ୍ରକୁ ପୂରିଦେଇଥାଏ। ମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ଉଚ୍ଚବର୍ଗୀୟମାନେ ତାଙ୍କ ନିଜ-ନିଜ ସ୍ଥାନକୁ ଯାଇ ପୁନଃ ବସିଲେ, ଯେପରି ତ୍ରିଲୋକ ପୁନଃସ୍ଥାପିତ ହେଲେ ଦେବଗଣ ତାଙ୍କ ଅଞ୍ଚଳକୁ ଫେରନ୍ତି। ମଲୟ ପବନ ଛିଟିଆ କର୍ପୂର ଗନ୍ଧ ଓ ଫୁଲର ସୁଗନ୍ଧ ବୋଉଥିଲା, ମଧୁର ସ୍ନିଗ୍ଧ ହବା ଚାରିପାଖ ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ଦ୍ୱାରପାଳମାନେ ଧଳା ପୋଷାକ ପିନ୍ଧି ଦ୍ୱାରରେ ଦଢ଼ିଥିଲେ, ପର୍ବତ ଶୃଙ୍ଗ ଉପରେ ମେଘମାଳା ଭଳି, ସୂର୍ଯ୍ୟର ତାପ ଓ ବର୍ଷାର ଶବ୍ଦ ଶାନ୍ତ କରିଥିଲେ। ଫୁଲର ଗୁଚ୍ଛଗୁଡ଼ିକ ତାରାମାଳା ଭଳି ଭୂମିରେ ପଡ଼ି ଶୋଭା ଦେଉଥିଲା। ରାଜାଙ୍କ ଅନୁଗାମୀମାନେ ରାଜସଭାକୁ ମାନ୍ଦାର ହାଉଁସା ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହ୍ରଦ ଭଳି ପୂରିଦେଲେ। ଲୀଳା ସୁନାର ଦଣ୍ଡ ନିକଟେ ରାଜସିଂହାସନ ପାଖରେ ବସିଥିଲେ, ଯେପରି ଚେତନାର ମନରେ ଲୀଳା ନିଜେ ବସିଥାଏ। ସେ ସମସ୍ତ ରାଜା, ପାରିଷଦ, ବୃଦ୍ଧ, ଉତ୍ତମ, ବନ୍ଧୁ, ସେବକ, ମିତ୍ର, ପ୍ରତିବେଶୀ, ଆତ୍ମୀୟ ଓ ନିଜଜନମାନୋଁକୁ ପୂର୍ବବତ୍ ଅବସ୍ଥାରେ ଦେଖିଲେ। ସବୁ କିଛି ପୂର୍ବବତ୍ ଦେଖି ତାଙ୍କ ମନ ଅତି ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲା; ଏବଂ ଯେପରି ରାଜା ଓ ପ୍ରଜାମାନେ ଜୀବିତ, ଏହା ଜଣାପଡ଼ିଲା, ତାଙ୍କ ଶୋଭା ଚନ୍ଦ୍ରମା ଭଳି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଲା। ଏପରି ଭାବି, "ମୋ ଦୁଃଖିତ ମନକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଅ," ବୋଲି ରାଜାଙ୍କୁ ଇଙ୍ଗিত ଦେଇ ଲୀଳା ସଭାରୁ ଉଠିଲେ। ଅନ୍ତଃପୁରକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ସେ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ପାଖରେ ଗଲେ ଏବଂ ପୁଷ୍ପଗୁପ୍ତଙ୍କ ଚମ୍ବରକୁ ଯାଇ ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ବସିଲେ। "ହା, କେତେ ଅଦ୍ଭୁତ ଏହି ମାୟା! ଆମ ନଗରର ଏହି ଲୋକମାନେ ମନର ଦର୍ପଣ ଭିତରେ ଓ ବାହାରେ ଏକାକାର ଭାବେ ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି। ଏହି ପାହାଡ଼—ତାଳ, ତମାଳ, ହିନ୍ତାଳ—ଏଠାରେ ଯେପରି ଶୋଭିତ, ସେଉଁପରି ସେଠି ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି; ନିଶ୍ଚୟ ଏହି ମାୟା ଦୁଇଠି ସ୍ଥାନରେ ବିସ୍ତାରିତ।" "ଯେପରି ପାହାଡ଼ ବାହାରେ ଓ ଦର୍ପଣ ଭିତରେ ଦୁଇଠି ସ୍ଥାନରେ ଅନୁଭୂତ ହୁଏ, ସେପରି ଏହି ସୃଷ୍ଟି ବାହାରେ ଓ ଚେତନାର ଦର୍ପଣ ଭିତରେ ଅନୁଭୂତ।" "ଏଠାରେ କେଉଁ ସୃଷ୍ଟି ମିଥ୍ୟା, କେଉଁଟି ସତ୍ୟ? ଏହି ପରମ ସନ୍ଦେହ ବିଷୟରେ ମୁଁ ଭାଗ୍ୟଦେବୀଙ୍କୁ ପୂଜି ପ୍ରଶ୍ନ କରିବି।" ଏଭଳି ଧ୍ୟାନ କରି, ଲୀଳା ତା ସମୟରେ ଦେବୀଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ ଏବଂ ଦେବୀ ଏକ କନ୍ୟାର ରୂପରେ ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ। ଶୁଭ ମୁଦ୍ରାରେ ବସି, ଭୂମିରେ ନିଶ୍ଚଳ ଥିବା ଲୀଳା ଦେବୀଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ— "ହେ ଦେବୀ, ଉତ୍ତମମାନେ କାହା ପାଇଁ ଚିନ୍ତିତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ; ଏହି ସୃଷ୍ଟିର ଆରମ୍ଭରେ ଆପଣ ଏହି ପୁରାତନ ବ୍ୟବସ୍ଥା ସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ। ସେହିପାଇଁ, ହେ ପରାଶକ୍ତି, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ପୂର୍ବ ଥିବା ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରୁଛି, ଦୟାକରି ମୋତେ କହନ୍ତୁ—ନିଶ୍ଚୟ ଆପଣଙ୍କ ଦୟାରେ ମୋ ଅନୁରୋଧ ସାର୍ଥକ ହେବ।" "ଏକ ଦର୍ପଣ ଅଛି, ଯାହାକୁ ଜଗତ୍ଦର୍ପଣ ବୋଲାଯାଏ, ଆକାଶଠାରୁ ଅଧିକ ଶୁଦ୍ଧ, ଯାହାର ଅନେକ କୋଟି ଯୋଜନ ଆକାର ଅଛି। ଏହା ଅଖଣ୍ଡ, ଦୃଢ଼, ମୃଦୁ, ସ୍ଲିପ୍ସ୍ନ, ଶୀତଳ, ଜଡ଼ଚେତନ ନାମରେ ପରିଚିତ, ଏହା ଅଭିନ୍ନ ଓ ଅସ୍ପୃଶ୍ୟ।" "ଏଠାରେ ସେମାନେ ଅନୁପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ଦିଗ, କାଳ, ଗଣନା, ଦେଶ, ଆଲୋକ, ଓ ନିୟତିକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଛନ୍ତି।" "ହେ ମା, ତିନି ଲୋକର ଚିତ୍ରର ମହିମା ବାହାରେ ଓ ଭିତରେ ଅଛି; ଏଠାରେ କ'ଣ କୃତ୍ରିମ ଏବଂ କ'ଣ ସ୍ୱାଭାବିକ?" "ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ଏହି ଅକୃତ୍ରିମ ସୃଷ୍ଟିର ଓ କୃତ୍ରିମ ସୃଷ୍ଟିର ସ୍ୱରୂପ କ'ଣ, ମୋତେ ସତ୍ୟ ସତ୍ୟ କହିବେ।" "ମୁଁ ଯେପରି ଏଠାରେ ଦଢ଼ିଛି, ଆପଣ ହେ ଦେବୀ ଅମ୍ବିକା, ଏଠାରେ ଅଛନ୍ତି, ସେପରି ଅକୃତ୍ରିମ ସୃଷ୍ଟି ମଧ୍ୟ ଅଛି—ଏହି ମୁଁ ଜାଣେ।