ପଶ୍ଚିମ ତଟରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତମିତ ହେବା ସ୍ଥଳୀରେ ଏକ ପୁରାତନ ରାଜପ୍ରାସାଦ ଥିଲା, ଯେଉଁଠାରେ ଅନେକ ରାଜା ଏବଂ ତାଙ୍କର ସମ୍ବଳିତ ସମୂହ ଭିତରେ ଭିଡ଼ ଲାଗିଥିଲା। ଯଜ୍ଞସ୍ଥଳକୁ ଯାଉଥିବା ପଥଗୁଡ଼ିକୁ ବିଜୟୀ ସଙ୍ଗୀତ ଓ ବାଦ୍ୟ୍ୟଯନ୍ତ୍ରର ଗମ୍ଭୀର ଧ୍ୱନି ରଙ୍ଗାଇ ଦେଇଥିଲା, ଏବଂ ଗୁହାଗୁଡ଼ିକୁ କବି ଓ ଗାୟକମାନଙ୍କର ଉଲ୍ଲାସିତ ଶବ୍ଦ ଆଳୁଡ଼ାଇଥିଲା। ଆକାଶରେ ଗୀତ ଓ ବାଦ୍ୟ୍ୟର ଉତ୍ତୋଳିତ ଶବ୍ଦ ଭରି ଥିଲା, ଘୋଡ଼ା, ହାତୀ ଓ ରଥମାନେ ଉଡ଼ାଇଥିବା ଧୂଳି ମେଘମାନଙ୍କ ପରି ଗାଢ଼ ହୋଇ ରହିଥିଲା। ପାହାଡ଼ମାନେ ଫୁଲ, କାପୁର ଏବଂ ଧୂପର ଗନ୍ଧରେ ଖୁସି ହୋଇଥିଲେ; ସମସ୍ତ ରାଜ୍ୟର ଶୃଙ୍ଗାର ଏବଂ ଶାସନ ପାଇଁ ବିଭିନ୍ନ ନିର୍ଦେଶ ଓ ଆଦେଶ ନିର୍ମିତ ହୋଇଥିଲା। ସଭାରେ ଚାମ୍ପା ଓ ସମୁଦ୍ର ଫେଣା ପରି ଧଳା ପୋଶାକ ପିନ୍ଧିଥିବା ସେବକମାନେ ଶୋଭା ପାଉଥିଲେ, ଏହି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ଭୂମି ଓ ଆକାଶ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଦୀପ୍ତିମୟ ଦ୍ୱାର ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାକୁ ମଧ୍ୟ ଅତିକ୍ରମ କରିଥିଲା। ରାଜା ମହାନ କାର୍ଯ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଲିନ ଥିଲେ, ନିର୍ମାଣ କାରିଗରମାନେ ନିଜ ନିର୍ମାଣ କାର୍ଯ୍ୟରେ ବ୍ୟସ୍ତ ଥିଲେ। ଏହି ମହାନ ଦିବ୍ୟ ସଭା, ଆକାଶ ତଳରେ ଏକ କୁହୁଡ଼ ପରି ଉତ୍ତରେ ଉତ୍ତରେ ଅବତରିତ ହୋଇଥିଲା। ସେଠାକୁ ଚାଲିବା ସମୟରେ, କେହି ମଧ୍ୟ ଏହି ସଭାକୁ ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ, କାରଣ ଏହା ଅନ୍ୟ ଜଣଙ୍କର କଳ୍ପନାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିଲା, ସ୍୵ପ୍ନରେ ଦେଖାଯାଉଥିବା ଜନାନୀ ପରି। ଏହିପରି, ସେ ଆଗକୁ ଚାଲିବାକୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ, କାରଣ ଏହି ରୂପ ଅନ୍ୟ ଜଣଙ୍କର କଳ୍ପନାରୁ ହୋଇଥିଲା, ଯେପରି ଜଣେ ନିଜ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ସହର ମଧ୍ୟରେ ଥିଲେ ତାହାକୁ ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ। ତଥାପି, ସେ ଏହି ସଭାରେ ଆଗକୁ ଯାଇଥିବା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ରାଜା ଅନ୍ୟ ସହରକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ ଯେପରି ତାଙ୍କ ସହଯାତ୍ରୀମାନେ ଦେଖିବାକୁ ପାରିଥିଲେ। ସେ ଏହିପରି ଦେଖିଲେ—ସେଇ ପିଲାମାନେ, ସେଇ ଦେଖା ଓ ଚରିତ୍ର, ସେଇ ଯୁବତୀମାନେ, ସେଇ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ; ସେଇ ଭୂମିର ରାଜାମାନେ, ସେଇ ବିଦ୍ୱାନମାନେ, ସେଇ ନିକଟ ସାଥୀ, ସେଇ ସେବକ, ଓ ଅନ୍ୟ ଏହିପରି। ଏହା ପରେ ସେ ନୂତନ ବିଦ୍ୱାନ, ମିତ୍ର, ବିଭିନ୍ନ ଅଧିକାରୀ ଓ ନାଗରିକମାନେ ଦେଖିଲେ। ସେ ଦେଖିଲେ ଦିନ ମଧ୍ୟାନ୍ହ, ଦିନ, ଦିଗ୍ବିନ୍ନ ତାପରେ ଭରିଥିବା, ଆକାଶରେ ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ମେଘ, ଜଳ ଓ ପବନର ଶବ୍ଦ। ସେ ଦେଖିଲେ ଭୂମି ହୃଦୟରେ ହ୍ରଦ, ନଦୀ, ପାହାଡ଼, ସହର, ଗ୍ରାମ ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ଅଞ୍ଚଳରେ ଭିଡ଼। ସେ ଦେଖିଲେ ରାଜା, ଯିଏ ଦୁଇ ଏଠି ଅଠ ବର୍ଷର, ଆଗରୁ ଦିଆଯାଇଥିବା ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାରୁ ମୁକ୍ତ, ପୂର୍ବ ଜନମାନେ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଗ୍ରାମବାସୀ, ପୂର୍ବର ପରି। ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଦେଖି, ଲୀଳା ଅତି ଏକାନ୍ତ ଭୟରେ ପଡ଼ିଗଲେ, ଚିନ୍ତା କଲେ—"ଏହି ସହରର ସମସ୍ତ ବାସିନ୍ଦା ବହୁ ଦୁଃଖ ଭୋଗ କରି ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି।" ପରେ, ଚେତନା ଫେରି, ସେ ନିଜ ପୂର୍ବ ଅନ୍ତଃପୁରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଏବଂ ମଧ୍ୟରାତିରେ ସମସ୍ତ ଆଗରୁ ପରି ଦେଖିଲେ। ସେ ଦେଖିଲେ ନିଜ ପତି, ଏକ ମୃତଦେହର ରୂପରେ, ଫୁଲ ରାଶି ଦ୍ୱାରା ଆବୃତ, ଏବଂ ସେବକମାନେ ଶୟନ କରୁଥିବା, ନିଦ୍ରାରେ ବିଆପ୍ତ। ତାପରେ, ନିଦ୍ରାରେ ବିଆପ୍ତ ସହଯୋଗୀମାନେ ଉଠାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, ଏବଂ କହିଲେ—"ମୁଁ ଅତି ଦୁଃଖିତ, ମୋତେ ରାଜସଭାକୁ ନେଇଯିବେ।" "ମୁଁ ମୋ ପତିର ସିଂହାସନ ଉପରେ ଦଣ୍ଡାଇ, ସଭାରେ ନାୟକମାନେ ଦେଖିଲେ, ତେବେ ମୁଁ ବଞ୍ଚିପାରିବି; ନହେଲେ ମୁଁ ବଞ୍ଚିପାରିବି ନାହିଁ।" ଏହିପରି କହିବା ସମୟରେ, ରାଜସେବକମାନେ ନିଜ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଉତ୍ସାହିତ ହୋଇ, ନିଦ୍ରା ବିହୀନ ହୋଇ, ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟରେ ବ୍ୟସ୍ତ ହୋଇଗଲେ। ଦ୍ୱାରପାଳମାନେ ନାଗରିକ ଓ କୋର୍ଟିୟରମାନେ ଡାକିବାକୁ ଯାଇଲେ, ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣ ପୃଥିବୀକୁ ବିସ୍ତାର କରିଥିବା ପରି। ଭକ୍ତ ସେବକମାନେ ସଭାକୁ ପରିଷ୍କାର କଲେ, ଶରଦ ଋତୁ ମେଘର ଦୂଷିତ ଆକାଶକୁ ସଫା କରିଦେଇଥିବା ପରି। ଦୀପମାନେ ତମସା ଦୂର କରି ଜଳର ଦୀପ୍ତିରେ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ଯେପରି ତାରାମାନେ ଦିବ୍ୟ ଦେଖା ପାଇଁ ଭୂମିକୁ ଉତ୍ତରିଆସିଛନ୍ତି। ଲୋକମାନେ ଭିଡ଼ ହୋଇ ଗୃହ ଅଞ୍ଚଳକୁ ପୂରି ଦେଉଥିଲେ, ବିଶ୍ୱ ପ୍ରଳୟରେ ଶୁଷ୍କ ହୋଇଥିବା ସମୁଦ୍ର ଏବଂ ଉତ୍ପତ୍ତିରେ ଜଳରେ ପୂରି ଯିବା ପରି। ମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ଉଚ୍ଚ ବିଶିଷ୍ଟମାନେ ନିଜ ନିଜ ଅସ୍ଥାନକୁ ଫେରିଗଲେ, ତିନି ଲୋକ ଉପରେ ରକ୍ଷକମାନେ ତାଙ୍କ ସ୍ଥାନକୁ ଫେରିବା ପରି। ମାଲୟା ପାହାଡ଼ରୁ ଠଣ୍ଡା ବାତାସ, ବିକିରିତ କାପୁର ଗନ୍ଧରେ ଭରି, ଫୁଲର ମାଧୁର୍ୟ ଆଣି, ଶିତଳ ହୋଇ ଆସୁଥିଲା। ପ୍ରବେଶଦ୍ୱାରରେ ଦ୍ୱାରପାଳମାନେ ଧଳା ପୋଶାକରେ ଦଣ୍ଡାଇଥିଲେ, ପାହାଡ଼ ଶିଖରରେ ମେଘର ଶ୍ରେଣୀ ପରି, ସୂର୍ଯ୍ୟର ତାପ ଓ ବୃଷ୍ଟିର ଗର୍ଜନ ଶମିତ କରି। ଫୁଲମାନେ ଦୀପ୍ତିରେ ତାମସା ଦୂର କରି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିଲେ, ତାରାମାନେ ବାତାସ ଓ ମେଘରେ ବିକିରିତ ହୋଇଥିବା ପରି। ରାଜାଙ୍କ ଅନୁଯାୟୀମାନେ ସଭାକୁ ପୂରି ଦେଉଥିଲେ, ଜଳପ୍ରସ୍ତର ହ୍ରଦରେ ପଦ୍ମ ଫୁଲିଥିବା ସାରସ ପରି। ଲୀଳା, ସିଂହାସନର ସୁନା ଦଣ୍ଡା ନିକଟେ ବସି, ଯେପରି ଲୀଳା ଏକାନ୍ତ ଭାବରେ ପ୍ରେମର ମନରେ ବସିଥାଏ। ସେ ସମସ୍ତ ରାଜା, ଦାସ, ବୃଦ୍ଧ, ଉଚ୍ଚ ବିଶିଷ୍ଟ, ମିତ୍ର, ଏତେବେଳେ ସମସ୍ତ ଉପକାରୀ, ଆତ୍ମୀୟ, ବନ୍ଧୁମାନେ ଦେଖିଲେ। ପୂର୍ବର ପରି ସମସ୍ତ ଦେଖି, ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଗଲେ; ଏବଂ ଯେପରି ରାଜା ଓ ରାଜ୍ୟବାସୀମାନେ ଜୀବନ୍ତ, ଏହି କଥା ଶୁଣି ସେ ଚନ୍ଦ୍ର ପରି ଶୋଭା ପାଇଲେ। ଏହିପରି ଚିନ୍ତା କରି, "ମୋ ଦୁଃଖିତ ମନକୁ ମୁଁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇବି," ଏବଂ ରାଜାମାନେଙ୍କୁ ନିର୍ଦେଶ ଦେଇ, ସେ ସଭାରୁ ଉଠିଲେ। ଅନ୍ତଃପୁରକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ପତିଙ୍କ ନିକଟେ ଅନ୍ତଃମଣ୍ଡପରେ ଗଲେ, ଏବଂ ପୁଷ୍ପଗୁପ୍ତର କମରେ ପ୍ରବେଶ କରି ଚିନ୍ତା କଲେ। "ଅଦ୍ଭୁତ ଏହି ମାୟା! ଏହି ସହରର ଲୋକମାନେ ଚେତନାର ଦର୍ପଣ ଭିତରେ ଓ ବାହାରେ ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି, ଏଠି ଓ ସେଠି ଉପସ୍ଥିତ। ଏହି ପାହାଡ଼—ତାଳ, ତମାଳ, ହିନ୍ତାଳ—ଏଠି ଓ ସେଠି ଏକେ ପରି ଶୋଭା ପାଉଛନ୍ତି; ଏହି ମାୟା ଦୁଇଠି ସ୍ଥାନରେ ବିସ୍ତୃତ।