ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ମୂର୍ତ୍ତିମାନ ଆପଣ, ଯିଏ ଜନ୍ମ, ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଓ ମୃତ୍ୟୁର ତାପକୁ ଦୂର କରନ୍ତି, ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଚେହେରା ଦ୍ୱାରା ହୃଦୟର ଗାଢ଼ ଅନ୍ଧକାରକୁ ହଟାନ୍ତି, ସେଇ ଦେବୀଙ୍କୁ ବିଜୟ ହୋକ୍। ତିନି ଜଗତଙ୍କର ମାଆ, ମୋତେ ରକ୍ଷା କର; ମୁଁ ଏହି ଦୁଇଟି ଭିକ୍ଷା ମାଗୁଛି, ଦୟାକରି ଦିଅ। ପ୍ରଥମ ଭିକ୍ଷା—ମୋ ଚଳିଯାଇଥିବା ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ଆତ୍ମା ଏଠାରୁ ନିଜ ଅନ୍ତଃପୁର ଛାଡ଼ି ଚାଲି ନଯାଉ। ଦ୍ୱିତୀୟ—ମୋତେ ଯେତେବେଳେ ଭଲ ଦେଖିବାର ଇଚ୍ଛା ହେବ, ସେତେବେଳେ ଆପଣଙ୍କ ଦର୍ଶନ ଦିଅ। ଦେବୀ ସେଇ ଭିକ୍ଷା ଦେଇ, ‘ତଥାସ୍ତୁ’ କହି, ଏକ ତରଙ୍ଗ ପରି ମହାସାଗରରୁ ଉଠି ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ। ରାଜମହିଳା ତାଙ୍କ ଇଷ୍ଟଦେବୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ମନେ ଅତି ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କଲେ, ଯେପରି ଏକ ମୃଗୀ ମଧୁର ସଙ୍ଗୀତ ଶୁଣି ଖୁସି ହୁଏ। ଏହି ମଧ୍ୟରେ କାଳର ଦୃତ ଚକ୍ର—ଦିନ, ବର୍ଷ, ମୁହୂର୍ତ୍ତ—ସବୁକୁ ନିଜ ଗତିରେ ଘୁଞ୍ଚାଇ ନେଉଥିଲା। ଏଠି, ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ଚେତନା ତାଙ୍କ ଶରୀରକୁ ଛାଡ଼ି ତାଙ୍କ ଭିତରେ ପ୍ରବେଶ କଲା, ଯେପରି ଶୁଷ୍କ ପତ୍ରରେ ଅଚାନକ ରସ ଦେଖାଯାଏ। ଯୁଦ୍ଧରେ ଶରୀର ଭାଙ୍ଗି ମୃତ ହୋଇ ଅନ୍ତଃପୁରରେ ପଡ଼ିଥିଲା, ଏଠି ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ଆତ୍ମା ଜଳହୀନ ପଦ୍ମ ପରି ଶୁଷ୍କ ଓ ନିର୍ଜୀବ ହେଉଥିଲା। ତାଙ୍କ ମୃଦୁ ଫୁଲ ମାଳା ପରି ଠୋଠ ଶୁଷ୍କ ଓ କଠିନ ହେଇଗଲା, ଶ୍ୱାସର ତାପ ଓ ବିଷ ଦ୍ୱାରା ତିନି ମୃତ୍ୟୁର ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଯେପରି ମଲୟ ପର୍ବତର ଢାଳ ରୁଦ୍ର ତାପରେ ଶୁଷ୍କ ହୁଏ। ମୃତ୍ୟୁ ଆସିବା ସହିତ ତିନି ଅନ୍ଧକାର ଓ ଅନ୍ଧତାରେ ଆବୃତ ହେଲେ, ଯେପରି ଶୋଭାମୟ ଘର ଦୀପ ନିମିଷେ ନିଶ୍ବାସିତ ହେଲେ ଅନ୍ଧକାର ହୁଏ। କିଛି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ସେ ଦୁବଳ ଓ ଶୋକାକୁଳ ହେଲେ, ଯୁବତୀ ତାଙ୍କ ଚମକ ହାରାଇ, ଯେପରି ଏକ ନଦୀ ଶୁଷ୍କ ହେଇ ଧୂଳି ଓ ଚିରନ୍ତନ ଅଭାବରେ ରହିଯାଏ। ଏହିପରି ସେ ଅତି ଦୁଃଖରେ କେବେ କନ୍ଦି, କେବେ ଚୁପ୍ଚାପ ହେଉଥିଲେ, ଯେପରି ଚକ୍ରବାକୀ ପକ୍ଷୀ ମୃତ୍ୟୁ ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଉଛି। ଏହି ଅତି ଦୁଃଖ ଦେଖି, ଆକାଶଜନିତ ସରସ୍ୱତୀ ମାଆ, ଯେପରି ପ୍ରଥମ ବର୍ଷା ଶୁଷ୍କ ଝିଅ ପୋକାକୁ ଦୟା କରେ, ସେମିତି ଦୟା ଦେଖାଇଲେ। ସେ କହିଲେ, "ଓ ଝିଅ, ତୁମ ଏହି ମୃତ ସ୍ୱାମୀକୁ ଫୁଲ ମାଳା ଦ୍ୱାରା ଢାକି ଏଠାରେ ରଖ; ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ପୁଣି ମିଳିବ। ଫୁଲ ଶୁଷ୍କ ହେବ, କିନ୍ତୁ ସେ ନଷ୍ଟ ହେବେ ନାହିଁ; ଶୀଘ୍ର ତୁମ ସ୍ୱାମୀ ପୁଣି ତୁମ ସାଙ୍ଗରେ ହେବେ। ତାଙ୍କ ଆତ୍ମା ଆକାଶପରି ସ୍ପଷ୍ଟ ଏଠାରୁ ଶୀଘ୍ର ଚାଲିଯିବ ନାହିଁ।" ତାଙ୍କ ପରିବାରବଳୀ ତାଙ୍କର ପଦଚାରଣ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ମଣ୍ଡଳୀ ମଧୁମକ୍ଷୀକୁ ଦେଖି ଯେପରି ଏକ ପଦ୍ମକୁ ଜଳ ଦେଇ ପୁନଃ ଜୀବନ ଦେଇଥାଏ, ସେମିତି ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ଶାନ୍ତି ଦେଲେ। ସେ ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀକୁ ଫୁଲ ଛାଡ଼ର ତଳେ ରଖି, ଏକ ଦରିଦ୍ରା ନିଜ ଧନ ରଖି ଶାନ୍ତି ଅନୁଭବ କରେ, ସେପରି କିଛି ଖ୍ଷଣ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ। ସେଇ ଦିନ ରାତିର ମଧ୍ୟରେ, ଶୁଦ୍ଧ ଅନ୍ତଃପୁରରେ, ସମସ୍ତ ସେବକ ଶୁଇ ପଡ଼ିଥିଲେ, ସେ ଦୁଃଖରେ ଦେବୀ ଜ୍ଞାପ୍ତିଙ୍କୁ ଡାକିଲେ। ଦେବୀ ଆସି, "ମୁଁ ତୁମକୁ ସ୍ମରଣ କରିଛି, ଝିଅ? କାହିଁକି ଦୁଃଖିତ? ଏହି ସଂସାର ମୃଗମରୀଚିକା ପରି ମିଥ୍ୟା, ଦୁଃଖ କରିବା ଅନାବଶ୍ୟକ," ବୋଲି କହିଲେ। "ମାଆ, ମୋ ସ୍ୱାମୀ କେଉଁଠି? ସେ କ’ଣ କରୁଛନ୍ତି? ମୋତେ ସେଠାକୁ ନେଉ, ମୁଁ ଏକା ରହିପାରିବି ନାହିଁ," ରାଜମହିଳା କହିଲେ। ଦେବୀ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, "ମନର ଆକାଶ, ଚେତନାର ଆକାଶ ଓ ଭୌତିକ ଆକାଶ—ଏହି ତିନିଟି ଅଛି; ତାହାରେ ଚେତନାର ଆକାଶ ସବୁଠୁ ସୂକ୍ଷ୍ମ। ଏହି ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ଖାଲି, ଏଠିରେ ‘ମୁଁ’ ଓ ‘ତୁମେ’ ବେଦାଗ୍ଧତା ମାତ୍ର, ଚେତନାର ବିଭିନ୍ନ ରୂପ, ଯାହାର ସତ୍ୟତା ନାହିଁ। ଏହି ସଂସାର କଳ୍ପିତ, ଦୃଶ୍ୟମାନ ମାତ୍ର, ଏହା ଚେତନାର ମାୟା, ଏଠାରେ କୌଣସି ଅସଲି ବସ୍ତୁ ନାହିଁ। ଯେଉଁ ଅଦୃଶ୍ୟ ଚେତନା ଆକାଶ ରୂପ, ଏହାକୁ ଏକତ୍ୱ ଭାବନାରେ ଅନୁଭବ କଲେ, ତାହା ଦୃତ ଦେଖାଯାଏ, ଯଦିଓ ତାହା ସତ୍ୟ ସ୍ଥିତି ନୁହେଁ। ଏକ ସ୍ଥାନରୁ ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନକୁ ଯିବା ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଯେଉଁ ମଧ୍ୟସ୍ଥାନରେ ଚେତନା ଅଛି, ଏହା ହେଉଛି ଚେତନାର ଆକାଶ। ଯେତେବେଳେ ସମସ୍ତ ଭାବନା ଓ ଇଚ୍ଛା ଶୂନ୍ୟ ହୁଏ, ସେହି ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଅବସ୍ଥାକୁ ଅନୁଭବ କରିପାରିବ। ଏହି ସ୍ଥିତିକୁ ଶୂନ୍ୟତା ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ମାତ୍ର ଲାଭ କରାଯାଏ, ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟ ନାହିଁ। ମୋ କୃପାରେ, ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ଏହି ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବ।" ଏପରି କହି, ଦେବୀ ନିଜ ଦିବ୍ୟ ଲୋକକୁ ଚାଲିଗଲେ। ଲୀଳା ଏକ ଚିନ୍ତାଶୂନ୍ୟ, ସ୍ଵଭାବିକ ସମାଧିରେ ଲୀନ ହେଲେ। କିଛି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ, ସେ ନିଜ ଦେହ ଓ ଅନ୍ତଃକରଣ ଛାଡ଼ି, ଏକ ପଖୀ ନିଜ ଘଉଁ ଛାଡ଼ି ଆକାଶକୁ ଉଡ଼ିଯାଏ, ସେପରି ଦେହ ତ୍ୟାଗ କଲେ। ସେଠାରେ ସେ ନିଜ ପତି, ପୃଥିବୀର ରକ୍ଷକଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ସେଇ ରାଜସଭାରେ ଅନେକ ରାଜାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ। ସେ ସିଂହାସନରେ ବସି, ‘ବିଜୟ! ଚିରଞ୍ଜୀବ!’ ଧ୍ୱନିରେ ପ୍ରଶଂସିତ, ବିଭିନ୍ନ ସଭାର କାର୍ଯ୍ୟରେ ନିମଗ୍ନ ଥିଲେ। ରାଜମହଳ ଧ୍ୱଜପତାକାରେ ସୁଶୋଭିତ ଥିଲା, ପୂର୍ବ ଦ୍ୱାରରେ ଅନେକ ଋଷି, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ମୁନି ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଥିଲେ। ଦକ୍ଷିଣ ଦ୍ୱାରରେ ଅନେକ ନାରୀମଣ୍ଡଳୀ, ପଶ୍ଚିମ ଦ୍ୱାରରେ ଅନେକ ରାଜା ଓ ମହାନ ଶାସକ ଥିଲେ। ଉତ୍ତର ଦ୍ୱାରରେ ରଥ, ହାତୀ ଓ ଘୋଡ଼ାର ଭିଡ଼ ଥିଲା, ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗର ଦାୟିତ୍ୱ ଏକ ବିଶ୍ୱସ୍ତ ମନ୍ତ୍ରୀ ଦେଖୁଥିଲେ। ପୂର୍ବ ଦିଗର ଶାସନ କର୍ଣ୍ଣଟର ରାଜା ଦେଖୁଥିଲେ, ଉତ୍ତର ସୀମା ସୌରାଷ୍ଟ୍ରର ଶାସକ ଦ୍ୱାରା ପାଳିତ ହୁଏ। ପଶ୍ଚିମ ଦେଶ ମାଳବର ରାଜା ଦେଖୁଥିଲେ, ଦକ୍ଷିଣ ସମୁଦ୍ର ଲଙ୍କାର ଦୂତମାନେ ଆସି ଚଞ୍ଚଳ କରୁଥିଲେ। ପୂର୍ବ ସମୁଦ୍ର ସୃଷ୍ଟି ମହେନ୍ଦ୍ର ଋଷିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆକାଶକୁ ଛୁଇଁଥିବା ବର୍ଣ୍ଣିତ, ଉତ୍ତର ସମୁଦ୍ର ଦୂତମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅଦ୍ଭୁତ ଭାବେ ଏହି ଦେଶର ବିବରଣୀ ଦେଉଥିଲେ। ଏପରି ଦେଖି, ଲୀଳା ନିଜ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ପୁଣି ପାଇଲେ, ଏବଂ ଏହି ଦିବ୍ୟ ଦୃଶ୍ୟର ମଧ୍ୟରେ ତାଙ୍କ ହୃଦୟ ଶାନ୍ତି ଓ ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା।