ଏକ ରାଜନୀ ଥିଲେ, ସେ ତାଙ୍କର ପତି ପ୍ରତି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭକ୍ତି ଓ ସ୍ନେହ ରଖୁଥିଲେ। ସେ ଚିନ୍ତା କଲେ, "ଯଦି ହଜାର ବର୍ଷ ପରେ ମୋ ପତି ପ୍ରଥମେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରନ୍ତି, ତେବେ ମୁଁ ଏଭଳି କିଛି କରିବି ଯାହାରେ ତାଙ୍କର ଆତ୍ମା ଏ ଘର ଛାଡ଼ି ଯିବେ ନାହିଁ।" ସେ ଆଉ କହିଲେ, "ଯେତେବେଳେ ମୋ ପତିଙ୍କର ଆତ୍ମା ଦେହ ଛାଡ଼ି ମୋର ଶୁଦ୍ଧ ଅନ୍ତଃପୁରରେ ବସିବ, ମୁଁ ସେଠାରେ ସ୍ଥିର ରହିବି, ସଦା ମୋ ପତିଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଥିବି, ଏବଂ ମୋ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ସେଠାରେ ବସିବି।" ଏହି ଦୃଢ଼ ସଂକଳ୍ପ ନେଇ ସେ ଏହି ଦିନରୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ—ସେ ଜ୍ଞାନର ଦେବୀ ସରସ୍ୱତୀଙ୍କୁ ଉପବାସ, ଜପ ଓ ନିୟମରେ ପୂଜା କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ, ତାଙ୍କର କୃପା ଲାଗି। ଏହି ସଂକଳ୍ପ ନେଇ, ସେ ଅପରିଚିତ ଭାବେ, ତାଙ୍କର ପତିଙ୍କୁ କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁଯାୟୀ କଠିନ ତପସ୍ୟା ଓ ନିୟମ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ପ୍ରତି ତିନି ରାତି ପରେ, ଉପବାସ ସମାପ୍ତ କରି, ଦେବତା, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଗୁରୁ, ଜ୍ଞାନୀ ଓ ପଣ୍ଡିତମାନଙ୍କୁ ପୂଜା କରିଥିଲେ। ସେ ସଦା ସ୍ନାନ, ଦାନ, ତପସ୍ୟା ଓ ଅଧ୍ୟୟନରେ ଲିନ ରହିଥିଲେ; ଦେହ ଦ୍ୱାରା ନିତ୍ୟ ପ୍ରୟାସ ଓ ଧର୍ମ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିଲେ, ଅନେକ କଷ୍ଟ ସହି ତଥାପି ନିୟମରେ ଅଟୁଟ ରହିଥିଲେ। ଶାସ୍ତ୍ର ଓ କ୍ରମ ଅନୁଯାୟୀ, ସମୟ ଓ ଚେଷ୍ଟାକୁ ମାନି, ସେ ତାଙ୍କର ପତିଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିଥିଲେ, ଯଦିଓ ସେ ତାଙ୍କର ଆସଲ ଅବସ୍ଥା ଜାଣିନଥିଲେ। ଏଭଳି ଶତ ତିନି ରାତି ସମୟ ଧରି, ସେ ଯୁବତୀ ନିୟମରେ ଦୃଢ଼ ରହି, ଅନବରତ ତପସ୍ୟା କରୁଥିଲେ। ଏକ ଶତ ତିନି ରାତି ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବା ପରେ, ମୂର୍ତ୍ତି ପୂଜା ସମାପ୍ତିରେ, ସେ ଭାଗ୍ୟଶାଳି ଦେବୀ ଗୌରୀ, ଯିଏ ମଧୁର ଭାଷାର ମାଲିକା, ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ବାକ୍ୟ କହିଲେ। ଦେବୀ କହିଲେ, "ତୁମ ଅନବରତ ତପସ୍ୟା ଓ ପତିପ୍ରତି ଅଦ୍ଭୁତ ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇଛି, ଜନନୀ; ତୁମେ ଯାହା ଚାହଁ, ତାହା ଆଶୀର୍ବାଦ ଭାବରେ ମାଗ।" ଦେବୀଙ୍କ ଚାନ୍ଦ୍ରମା ପ୍ରଭା ଭଳି ଶିତଳ ତେଜ ଜନ୍ମ, ଜରା, ଓ ମୃତ୍ୟୁର ତାପକୁ ଦୂର କରେ; ସୂର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରଭା ଭଳି ଅନ୍ଧକାରକୁ ଦୂର କରେ—ଏପରି ଅଶୀର୍ବାଦ ଦେଇ ଦେବୀ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ। ସେ ଭକ୍ତ ରାଜନୀ ନମ୍ର ହୋଇ କହିଲେ, "ମା, ତିନି ଲୋକର ମା, ଏ ଦୁଃଖିନୀକୁ ରକ୍ଷା କର; ଦୁଇଟି ଆଶୀର୍ବାଦ ମୁଁ ଚାହଁଉଛି। ପ୍ରଥମେ, ମୋ ପତିଙ୍କ ଆତ୍ମା ଏଠାରୁ ତାଙ୍କ ଅନ୍ତଃପୁର ଛାଡ଼ି ଯିବେ ନାହିଁ। ଦ୍ୱିତୀୟ, ମା, ଯେତେବେଳେ ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରିବି, ସେତେବେଳେ ଆପଣ ମୋ ସମ୍ମୁଖରେ ପ୍ରକଟ ହେଉନ୍ତୁ।" ଦେବୀ ସେ ଶୁଣି କହିଲେ, "ତଥାସ୍ତୁ," ଏବଂ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ସାଗର ତରଙ୍ଗ ଭଳି ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଗଲେ। ଏହାପରେ ରାଜନୀ ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଦେବତାଙ୍କର ଦୟାରେ ଖୁସିରେ ପ୍ରଫୁଲ୍ଲିତ ହେଲେ, ଯେପରି ଏକ ହରିଣୀ ଗୀତ ଶୁଣି ଆନନ୍ଦିତ ହୁଏ। କିନ୍ତୁ ସମୟର ଚକ୍ର ତାର ତୀକ୍ଷ୍ଣ ପ୍ରାଣ୍ତରେ ଦିନ, ବର୍ଷ ଓ ମୁହୂର୍ତ୍ତଗୁଡ଼ିକୁ ଘୁରାଇ ନେଇଯାଏ, ସେଠାରେ ସବୁ କିଛି ଏହି ଚକ୍ରରେ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ଅଟୁଟ ଅବସ୍ଥାରେ ରହେ। ତାପରେ ତାଙ୍କ ପତିଙ୍କ ଚେତନା ତାଙ୍କ ଅନ୍ତଃପୁରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲା, ଏମିତି ଦେଖା ଦେଲା ଯେପରି ଶୁଷ୍କ ପତ୍ରରେ ରସ ପ୍ରକଟ ହୁଏ। ଯେତେବେଳେ ଯୁଦ୍ଧରେ ତାଙ୍କର ଦେହ ଭାଙ୍ଗି ମୃତ୍ୟୁ ଅନ୍ତଃପୁରରେ ପଡ଼ି ରହିଲା, ଏହି ଅନ୍ତଃପୁରର ଅତିଥି ଜଳହୀନ ପଦ୍ମ ଭଳି ଶୁଷ୍କ ଓ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ। ତାଙ୍କ ଅଧର ଯେଉଁଠି ଫୁଲର ପାତି ଭଳି କମଳିତ ଥିଲା, ସେଠାରେ ଶ୍ୱାସର ତାପ ଓ ବିଷ ଦ୍ୱାରା ଓଠ ଶୁଷ୍କ ହେଲା; ସେ ମୃତ୍ୟୁ ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଯେପରି ମଲୟ ପାହାଡ଼ର ଶୃଙ୍ଗ ତାପରେ ଶୁଷ୍କ ହୋଇଯାଏ। ମୃତ୍ୟୁ ଆସି ଯିବାରେ, ତାଙ୍କୁ ଅନ୍ଧକାର ଓ ଅନ୍ଧତା ଘେରି ନେଲା, ଯେପରି ଗୃହ ଶୋଭା ଦୀପ ନିବିଲେ ଅନ୍ଧକାରରେ ଡୁବିଯାଏ। କିଛି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ସେ ଦୁର୍ବଳ ହେଲେ, ଯୁବତୀ ତାଙ୍କର ତେଜ ହରାଇଲେ, ଯେପରି ନଦୀ ଶୁଷ୍କ ହୋଇ ତାଳ ଓ ଧୂଳିରେ ଢାକିଯାଏ। ସେ ଦ୍ରୁତ ହେଉଥିଲେ କ୍ରନ୍ଦନରେ, ପୁନି ଶୀଘ୍ର ନିରବତାରେ ବିଲୀନ ହେଲେ, ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ଓ ଅଭିମାନିନୀ ଚକ୍ରବାକୀ ପଖାଳି ମୃତ୍ୟୁ ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଉଥିବା ପରି। ଏପରି ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ ଡୁବି ଯିବାବେଳେ, ଆକାଶ ଜନିତ ସରସ୍ୱତୀ ଦୟାରେ ଆନ୍ଦୋଳିତ ହୋଇ, ଯେପରି ପ୍ରଥମ ବର୍ଷା ଶୁଷ୍କ ହୋଇଯାଇଥିବା ଝିଅ ମାଛକୁ ଦୟା କରେ, ସେ ଦୟା ଦେଖାଇଲେ। ଦେବୀ କହିଲେ, "ଏ ଶିଶୁ, ଏହି ପତିକୁ ଫୁଲ ଦ୍ୱାରା ଢାକି ଏଠି ରଖ, ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ପୁଣି ପାଇବ। ଫୁଲ ଶୁଷ୍କ ହେବ, କିନ୍ତୁ ତୁମର ପତି ନଷ୍ଟ ହେବେ ନାହିଁ; ଶୀଘ୍ର ତୁମ ପତି ପୁଣି ତୁମର ହେବେ। ତାଙ୍କର ଆତ୍ମା ପ୍ରକାଶମାନ ଆକାଶ ଭଳି ଏ ଅନ୍ତଃପୁର ଛାଡ଼ି ଯିବେ ନାହିଁ।" ତାଙ୍କର ଆତ୍ମୀୟମାନେ ତାଙ୍କର ପଦଧ୍୵ନି ଶୁଣି, ମଧୁମକ୍ଷିକାର ଶାରି ଭଳି, ତାଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଲେ, ଯେପରି ପଦ୍ମକୁ ଜଳ ଦେଲେ ସେ ଆବାରେ ପ୍ରଫୁଲ୍ଲିତ ହୁଏ। ସେ ତାଙ୍କ ପତିକୁ ଫୁଲ ଦ୍ୱାରା ଢାକି ଏଠି ରଖି, କିଛି ସମୟ ପାଇଁ ଏକ ଦୁଃଖିନୀ ଧନହୀନା ଝିଅ ତାଙ୍କର ଧନ ରଖି ଦୃଢ଼ ହୋଇ ଦାଉଁଥିବା ପରି, ଅଳ୍ପ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଅନୁଭବ କଲେ। ସେହି ଦିନ ରାତିରେ, ଶୁଦ୍ଧ ଅନ୍ତଃପୁରରେ, ସମସ୍ତ ପରିଚାରିକା ଘୁମ ହୋଇଥିବା ସମୟରେ, ସେ ଦେବୀ ଜ୍ଞାପ୍ତିଙ୍କୁ ଦୁଃଖରେ ଡାକିଲେ। ଦେବୀ ପ୍ରକଟ ହେଲେ, ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, "ତୁମେ ମୋତେ ସ୍ମରଣ କରିଛ? କାହିଁକି ଏତେ ଦୁଃଖିତ? ଏହି ସଂସାରରେ ମୃଗମରିଚିକା ଭଳି ମାୟା ବିଫଳ ଭାବେ ଦେଖାଯାଏ।" ରାଜନୀ କହିଲେ, "ମା, ମୋ ପତି କେଉଁଠି? ସେ କଣ କରୁଛନ୍ତି, କେମିତି ଅଛନ୍ତି? ମୋତେ ତାଙ୍କଠାରେ ନେଇଯାଅ, ମୁଁ ଏକା ରହିପାରିବି ନାହିଁ।" ଦେବୀ କହିଲେ, "ମନର ଆକାଶ, ଚେତନାର ଆକାଶ ଓ ଦେହର ଆକାଶ—ଏ ତିନିଟି ଅଛି; ତାହାରେ ଚେତନାର ଆକାଶ ସବୁଠାରୁ ସୂକ୍ଷ୍ମ। ଏହି ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ପ୍ରକୃତରେ ଶୂନ୍ୟ, ଏଠାରେ 'ମୁଁ' ଓ 'ତୁ' ଭିନ୍ନତା ଦେଖାଯାଏ, କିନ୍ତୁ ଏସବୁ ଚେତନାର ଆପ୍ୟାନ୍ତ ମାତ୍ର, ରୂପମାତ୍ର ଅଛି, ଆସଲ ତତ୍ତ୍ୱ ନାହିଁ।" "ଏହି ସଂସାର କଳ୍ପିତ ଓ ଦୃଶ୍ୟମାନ, ଏହା ଜ୍ଞାନର ଦ୍ୱାରା ପ୍ରକାଶିତ, କିନ୍ତୁ କୌଣସି ଅସଲ ଆକାର ବା ବସ୍ତୁ ନାହିଁ।