ଏକ ସୁନ୍ଦର ଉଦ୍ୟାନ, ନଦୀ କୂଳ, ଗଛ ତଳ, ଜଙ୍ଗଲ ପଥ, ଏବଂ ଅନ୍ତଃପୁର ଗୃହମାନେ—ଏହି ସମସ୍ତ ସ୍ଥାନରେ, ବିଭିନ୍ନ ଭାବେ, ଏକ ଯୁବତୀ ନିଜ ଜୀବନର ଶୃଙ୍ଗାର ଓ ସମୃଦ୍ଧି ଭିତରେ ବଢିଥିଲେ। ସେ ତାଙ୍କ ପତିଙ୍କୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭଲ ପାଉଥିଲେ, ଦେଖିଲେ—ତାଙ୍କ ପତି, ସମସ୍ତ ଜଗତର ନାୟକ, ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଜୀବନରୁ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ। ସେ ଚିନ୍ତା କରିଲେ, “ମୋ ପତି ଯୁବା ଶକ୍ତିର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ପ୍ରଦର୍ଶନ କରୁନ୍ତି, କିପରି ସେ ଅଜର ଓ ଅମର ହେବେ?” ସେ ଆଉ ଚିନ୍ତା କଲେ—“ମୋ ପତିଙ୍କ ଆଲିଙ୍ଗନରେ ମୋ ଉତ୍ତଳ ଉରୁ ଉତ୍ସାହ ପାଇଥାଏ, ଏହି ଫୁଲ ଘରରେ ଶତାବ୍ଦୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେଙ୍ଗ ପାଖରେ ମୁଁ କିପରି ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରିପାରିବି?” ଏହି ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ପାଇଁ, ସେ ମନେ କଲେ—“ଯଥା ଧୀରେ ଧୀରେ ତପ, ଜପ, ଅନୁଷ୍ଠାନ ଦ୍ୱାରା ଚେଷ୍ଟା କରିଲେ, ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଚନ୍ଦ୍ର ଭଳି ଅଜର ଓ ଅମର ହେବାଯାଏ।” ଏହି ଚିନ୍ତା ନେଇ, ସେ ଦ୍ବିଜମାନେ—ଯେଉଁମାନେ ତପ, ଜ୍ଞାନ ଓ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ପ୍ରଗତି—ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ମାନବମାନେ କିପରି ମୃତ୍ୟୁକୁ ଟାଳିପାରିବେ?” ଦ୍ବିଜମାନେ ଯଥାବଧି ସମ୍ମାନ ପାଇଲେ ପରେ, ସେ ପୁନି ପୁନି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଅମରତ୍ୱ କିପରି ଲାଭ ହେବ?” ଦ୍ବିଜମାନେ କହିଲେ, “ଓ ଦେବୀ, ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ତପ ଓ ଜପ ଦ୍ୱାରା, ସାଧିତ ଓ ଅସାଧିତ ମାନେ ବିଭିନ୍ନ ଫଳ ପାଇଥାଏ, କିନ୍ତୁ ଅମରତ୍ୱ କେବେ ଲାଭ ହେଇନାହିଁ।” ଏହି ଉତ୍ତର ଶୁଣି, ସେ ଆଉ ଚିନ୍ତା କଲେ, ତ୍ୱରିତ ଏବଂ ନିଜ ବିବେକ ଦ୍ୱାରା, ପ୍ରିୟ ପତିଠାରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହେବାର ଭୟରେ। ସେ ଭାବିଲେ, “ଯଦି ଭାଗ୍ୟକ୍ରମେ ମୋ ପତି ମୋଠାରୁ ପୂର୍ବେ ମୃତ୍ୟୁ ହେବେ, ତେବେ ମୁଁ ସମସ୍ତ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ନିଜ ଆତ୍ମାରେ ସ୍ଥିର ରହିବି। ଯଦି ଏକ ହଜାର ବର୍ଷ ପରେ ମୋ ପତି ପ୍ରଥମେ ମୃତ୍ୟୁ ହେବେ, ତେବେ ମୁଁ ଏମିତି କିଛି କରିବି, ଯେ ଆତ୍ମା ଗୃହରୁ ବିଦା ହେବ ନାହିଁ। ମୋ ପତିଙ୍କ ଆତ୍ମା ତାଙ୍କର ଶୁଦ୍ଧ ଅନ୍ତଃପୁରରେ ଥିଲେ, ସେ ମୋ ପାଖରେ ଦେଖିବେ, ମୁଁ ଇଚ୍ଛାମତା ରହିବି।” ଏହି ଦିନ ଠାରୁ, ସେ ନିଶ୍ଚୟ କଲେ—ମୁଁ ଜ୍ଞାନର ଦେବୀ ସରସ୍ବତୀଙ୍କୁ ଉପାସନା କରିବି, ଜପ, ଉପବାସ, ନିୟମ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିବି। ଏହି ନିଶ୍ଚୟ ନେଇ, ସେ ପତିଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ ନାହିଁ, ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ ଦୃଢ ତପସ୍ୟା ଓ ନିୟମ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ପ୍ରତି ତିନି ରାତି ପରେ ଉପବାସ ସମାପ୍ତ କରି, ସେ ଦେବତା, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଗୁରୁ, ବୁଦ୍ଧିଜୀବୀ ଓ ପଣ୍ଡିତମାନେଙ୍କୁ ଉପାସନା କରିଥିଲେ। ସେ ସ୍ନାନ, ଦାନ, ତପ, ଅଧ୍ୟୟନରେ ତତ୍ପର ଥିଲେ, ଶରୀର ଦ୍ୱାରା ସଦା ଶ୍ରମ କରି, ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ସଦାଚାରର ଦାୟିତ୍ୱ ନିବାହ କରି, ଅନେକ ବିପଦ ଭୋଗ କରିଥିଲେ। ଯଥା ସମୟ, ଉଦ୍ୟମ, ଶାସ୍ତ୍ର ଓ କ୍ରମ ଅନୁସାରେ, ସେ ତାଙ୍କ ପତିଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିଥିଲେ, ଯଦିଓ ସେ ପତିଙ୍କ ସତ୍ୟ ଅବସ୍ଥା ବୁଝି ପାରିଲେ ନାହିଁ। ଏଭଳି ଏକ ଶତ ତିନି ରାତି ଦିନ ଧରି, ସେ ଦୃଢ ନିୟମ ଓ ଦ୍ରଢ ଉଦ୍ୟମରେ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ। ଏକ ଶତ ତିନି ରାତି ଉପରେ ତପସ୍ୟା ସମାପ୍ତ କରି, ସେ ଦେବୀ ଗୌରୀଙ୍କ ମୂର୍ତିକୁ ଉପାସନା କରିଥିଲେ। ଦେବୀ ଗୌରୀ, ଯିଏ ଭାଷାର ଅଧିଷ୍ଠାତ୍ରୀ, ସେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ କହିଲେ—“ତୁମର ଅବିରତ ତପସ୍ୟା ଓ ପତିପ୍ରତି ଅତ୍ୟଧିକ ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ; ଚାହିଁଥିବା ଦାନ ନିଅ।” ଯୁବତୀ ଦେବୀଙ୍କୁ ଶୁଭ ଭାବରେ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ—“ଓ ମା, ଏ ଦୁଃଖିନୀକୁ ସୁରକ୍ଷା କର; ମୁଁ ଦୁଇଟି ଦାନ ଚାହେଁ। ପ୍ରଥମ, ମୋ ପତିଙ୍କ ଆତ୍ମା ଏଠାରୁ ଅନ୍ତଃପୁର ଛାଡ଼ି ଯାଉନାହିଁ। ଦ୍ୱିତୀୟ, ମୁଁ ଯେତେବେଳେ ଦାନ ପାଇଁ ତୁମକୁ ଦେଖିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରିବି, ସେତେବେଳେ ତୁମେ ମୋ ପାଖରେ ପ୍ରକଟ ହେଉ।” ଦେବୀ ଏହି ପ୍ରାର୍ଥନା ଶୁଣି, “ତଥାସ୍ତୁ” କହି, ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ସାଗର ତରଙ୍ଗ ଭଳି ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଇଗଲେ। ରାଜରାଣୀ ତାଙ୍କ ଆରାଧ୍ୟ ଦେବୀ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଇଥିବା ଦେଖି, ମନରେ ଅନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ, ଏକ ଗୀତ ଶୁଣିଥିବା ମୃଗୀ ଭଳି। କାଳର ଭୟାନକ ଚକ୍ର—ଦିନ, ବର୍ଷ, ମୁହୂର୍ତ୍ତ—ଏହାର ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଧାରରେ ଘୁରି, ସମସ୍ତକୁ ନିଅଇଯାଏ। ଏହା ପରେ, ପତିଙ୍କ ଚେତନା ରାଣୀଙ୍କ ମନେ ପ୍ରବେଶ କଲା, ଅତି ଶୀଘ୍ର ଦୃଶ୍ୟମାନ ହେଲା, ଯେପରି ଶୁଷ୍କ ପତ୍ରରେ ରସ ଦେଖାଯାଏ। ଯୁଦ୍ଧରେ ଶରୀର ଭଙ୍ଗ ହୋଇ ଅନ୍ତଃପୁରରେ ମୃତ୍ତିକ ହେଲା, ଏହାର ଅଭ୍ୟନ୍ତରୀଣୀ ଜଣେ ଜଳହୀନ ପଦ୍ମ ଭଳି ପ୍ରମାଦରେ ଶୁଷ୍କ ହେଲା। ତାଙ୍କ ଫୁଲ ପତ୍ର ଭଳି ମୃଦୁ ଓଠ ଶ୍ୱାସର ତାପ ଓ ବିଷରେ କଠିନ ହେଲା, ସେ ମୃତ୍ୟୁର ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ମାଲୟ ପାହାଡ଼ର ଶୁଷ୍କ ଶ୍ରେଣୀ ଭଳି। ମୃତ୍ୟୁ ଆସିବା ସମୟରେ, ସେ ଅନ୍ଧକାର ଓ ଅନ୍ଧତାରେ ଆବୃତ ହେଲେ, ଏକ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଗୃହର ଚହାରା ବିନା ଦୀପ ଶିଖା ଭଳି ଧୂସର ହେଉଥିଲା। ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ, ସେ ଶୁଷ୍କ ଓ ଦୁର୍ବଳ ହେଲେ, ଯୁବତୀ ତାଙ୍କ ଚମକ ହରାଇଦେଲେ, ଏକ ଶୁଷ୍କ ନଦୀ ଭଳି, ତାଙ୍କ ଧାରା ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲା। ଏହି ଦୁଃଖରେ, ସେ ଏକ ଦିନ ଚିତ୍କାର କଲେ, ତାପରେ ନିର୍ବିକଳ୍ପ ହେଲେ, ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ଓ ଗର୍ବିତ, ମୃତ୍ୟୁ ସମ୍ମୁଖୀନ ଚକ୍ରବାକୀ ଭଳି। ଏହି ଭୟାନକ ବେଦନାରେ, ଆକାଶଜ ଦେବୀ ସରସ୍ବତୀ ତାଙ୍କୁ ଦୟା କରି, ଏକ ଶୁଷ୍କ ହ୍ରଦରେ ମାଛ ପ୍ରତି ପ୍ରଥମ ବର୍ଷା ଦୟା କରିଥିବା ଭଳି ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ଦେବୀ କହିଲେ, “ଓ ଶିଶୁ, ଏହି ପତି, ଏବେ ଶବ ହେଇଯାଇଛନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ଫୁଲ ଶୈୟାରେ ଢାକି ଏଠି ରଖ; ତୁମେ ପୁନି ତାଙ୍କୁ ଲାଭ କରିବ। ଫୁଲ ଶୁଷ୍କ ହେବ, କିନ୍ତୁ ପତି ନଷ୍ଟ ହେବେ ନାହିଁ; ଶୀଘ୍ର, ତୁମ ପତି ପୁନି ତୁମର ହେବେ। ତାଙ୍କ ଆତ୍ମା, ଆକାଶ ଭଳି ପ୍ରଶସ୍ତ, ଶୀଘ୍ର ଅନ୍ତଃପୁର ଛାଡ଼ି ଯିବେ ନାହିଁ।” ତାଙ୍କ ଆତ୍ମୀୟମାନେ, ତାଙ୍କ ପଦ୍ଧ୍ୱନି ମଧୁମକ୍ଷୀ ଶ୍ରେଣୀ ଭଳି ଶୁଣି, ଜଳରେ ପଦ୍ମ ଉତ୍ସାହ ନେଇଥିବା ଭଳି ତାଙ୍କୁ ସନ୍ତ୍ୱନା ଦେଲେ। ସେ ତାଙ୍କ ପତିଙ୍କୁ ଫୁଲର ତଳେ ଢାକି ଏଠି ରଖି, କିଛି ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପାଇଁ ଅନ୍ତଃପୁରରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ, ଏକ ଦରିଦ୍ର ନାରୀ ନିଜ ଧନ ରଖିଦେଇଥିବା ଭଳି ଅଳ୍ପ ସନ୍ତ୍ୱନା ଅନୁଭବ କଲେ। ସେହି ଦିନ, ସେହି ଶୁଦ୍ଧ ଅନ୍ତଃପୁରରେ, ଯେତେବେଳେ ସମସ୍ତ ପରିଚାରିକା ମଧ୍ୟରାତିରେ ନିଦ୍ରାରେ ଲୀନ ହୋଇଯାଇଥିଲେ...