ଏକ ସମୟର କଥା, ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନର ମାନେ ମାନେ ଜାଡ଼ିଥିବା ମୃଦୁ ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଘାସରେ ଆବୃତ ଭୂମିରେ, ଚମକୁଥିବା ଜଳକଣାର ଝରଣା ଝରୁଥିବା ସ୍ଥାନରେ, ସୁନା ଓ ମାଣିକ୍ୟ ଖଣ୍ଡ ଧାରଣ କରୁଥିବା ପାହାଡ଼ ଉପରେ, ଦିବ୍ୟ ଋଷିମାନଙ୍କର ଆଶ୍ରମରେ ଓ ଦୂର ଧର୍ମିକ ତପୋବନରେ, ଧଳା ପଦ୍ମ ଫୁଲିଥିବା ପୋଖରୀରେ, ହସୁଥିବା କମଳ ଓ ଅରଣ୍ୟର ଖୋଲା ମଝିରେ ଏବଂ ନୀଳ ପଦ୍ମର ଶଯ୍ୟାରେ, ଅନେକ ଧରଣର ଗୁପ୍ତ ଖେଳ, କଥା, ଚିଠି ଖେଳ, ମନ୍ଥନା ଓ ଚକ୍ରଖେଳ, ନାଟକ, ଗାଥା, ଶ୍ଲୋକ ଓ ବିଚିତ୍ର ଚିହ୍ନ, ଅଞ୍ଚଳିକ ଭାଷା ଓ ଗ୍ରାମ-ନଗର ରୀତିରେ, ଫୁଲର ମାଳା, ଗୁଛ, ଶୃଙ୍ଖଳା, ଅନେକ ଧରଣର ଭୂଷଣ, ଖେଳମିଳା ଚଳନ, ଖୁସିର ପାତ୍ର, କୋମଳ ପାନ, ଗୁଆ, କପୂର ଚବା, ଖେଳି ଆଲିଙ୍ଗନ, ଝୁଲାର ମଧୁର ଚଳନ, ଘରେ ଫୁଲରେ ସଜିଥିବା ଝୁଲା, ପ୍ରତିଏକ ଜଣେ ଅନ୍ୟଜଣଙ୍କୁ ଝୁଲାଇବାର ସମଞ୍ଜସ ଲୟ, ମାଳତୀ ଲତାର ମଧ୍ୟରେ ଦେହ ଲୁଚାଇ ଖେଳିବା, ନୌକା, ରଥ, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା, ଉଠ ଉପରେ ଭ୍ରମଣ, ଜଳକ୍ରୀଡ଼ା ଓ ଏକାପରେ ଅନ୍ୟଜଣଙ୍କୁ ଜଳ ଛିଟିବା, ନୃତ୍ୟ, ଗୀତ, କଳାନୁଷ୍ଠାନ, ତାଣ୍ଡବ ନୃତ୍ୟ, ସଙ୍ଗୀତ, ଆଳୋଚନା, ବୀଣା ଓ ମୃଦଙ୍ଗ ରବ, ଉଦ୍ୟାନ, ନଦୀ କୂଳ, ଗଛମାନଙ୍କ ଛାୟା, ଅରଣ୍ୟ ପଥ, ଗୃହ ଓ ମହଳର ଅନ୍ତଃପୁର—ଏମିତି ଅନେକ ପ୍ରକାର ଅନେକ ସ୍ଥାନରେ, ଏକ ଯୁବତୀ ଯାହା ସୁଖରେ ବଢ଼ିଥିଲେ, ସେ ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟ ଓ ନିଷ୍ଠାବାନ ପତିଙ୍କୁ ନେଇ ଶୁଭ ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ସେ ଭାବିଲେ: “ମୋ ପତି, ଏହି ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିର ନାଥ, ମୋ ପାଇଁ ପ୍ରାଣଠାରୁ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ; ଯୁବ ଉତ୍ସାହର ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ତେଜ ତାଙ୍କରେ ବିକାଶିତ—କିପରି ସେ ଅଜର ଓ ଅମର ହେବେ?” ଏହି ପ୍ରେମରେ, ତାଙ୍କର ଆଲିଙ୍ଗନରେ ମୋର ଉଦ୍ଧତ ଅଂଶ ଉଠିଯାଏ, ଏମିତି ମୁଁ କିପରି ଏହି ଫୁଲ ଘରରେ ଶତାବ୍ଦୀ ଧରି ମୋ ପ୍ରିୟ ସହ ଖେଳିପାରିବି? ଏହିପରି, ଧୀରେ ଧୀରେ ତପସ୍ୟା, ଜପ ଓ ଉଦ୍ୟମରେ ଲଗିଲେ, ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ଅଜର ଓ ଅମର ହେବାଯାଏ। ଏହି ବିଷୟରେ ମୁଁ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଜ୍ଞାନ, ତପସ୍ୟା ଓ ପାଠରେ ପାରଙ୍ଗତ, ତାଙ୍କୁ ପଚାରେ: ମଣିଷମାନେ କିପରି ମୃତ୍ୟୁକୁ ଟାଳନ୍ତି? ସେ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ବାରମ୍ବାର ପଚାରିଲେ: “ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, କିପରି ଅମରତ୍ୱ ଲାଭ କରାଯାଏ?” ତେବେ ସେମାନେ କହିଲେ: “ହେ ଦେବୀ, ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ତପସ୍ୟା ଓ ଜପ ଦ୍ୱାରା ସିଦ୍ଧ ଓ ଅସିଦ୍ଧ ଦୁହେଁ ବିଭିନ୍ନ ଫଳ ଲାଭ କରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଅମରତ୍ୱ କେବେ ମିଳେନି।” ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସେ ତାଙ୍କର ଅନ୍ତଃକରଣରେ ତୁରନ୍ତ ଚିନ୍ତା କଲେ, ପ୍ରିୟଙ୍କୁ ହରାଇବା ଭୟରେ। ସେ ଭାବିଲେ: “ଯଦି ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ମୋ ପତି ମୋଠାରୁ ପୂର୍ବେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରନ୍ତି, ତେବେ ମୁଁ ସମସ୍ତ ଶୋକରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ଶାନ୍ତ ଭାବରେ ଆତ୍ମାରେ ବସିବି। କିନ୍ତୁ ଯଦି ହଜାର ବର୍ଷ ପରେ ମୋ ପତି ପ୍ରଥମେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରନ୍ତି, ତେବେ ମୁଁ ଏଭଳି କରିବି ଯେ ତାଙ୍କର ଆତ୍ମା ଘର ଛାଡ଼ିଯିବ ନାହିଁ। ଯେତେବେଳେ ମୋ ପତିଙ୍କର ଆତ୍ମା ଶରୀର ଛାଡ଼ି ମୋର ଶୁଦ୍ଧ ଅନ୍ତଃପୁରରେ ବସିବ, ମୁଁ ତାଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟିରେ ରହି, ଇଚ୍ଛାମତ ରହିବି।” “ଆଜି ଠାରୁ ମୁଁ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ କରୁଛି—ମୁଁ ଜ୍ଞାନର ମୂର୍ତ୍ତି ସରସ୍ୱତୀ ଦେବୀଙ୍କୁ ଜପ, ଉପବାସ ଓ ନିୟମରେ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବାକୁ ଲାଗିଛି।” ଏହିପରି ଧୃଢ଼ ସଂକଳ୍ପ କରି, ସେ ତାଙ୍କର ପତିଙ୍କୁ ଅବଗତ କରାଇନଥିବାବେଳେ ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁଯାୟୀ କଠିନ ତପସ୍ୟା ଓ ନିୟମ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ତିନି ରାତି ପ୍ରତି ଅନ୍ତେ ଉପବାସ ଶେଷ କରି, ଦେବତା, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଗୁରୁ, ପଣ୍ଡିତ ଓ ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ। ନିତ୍ୟ ନାହାଏବା, ଦାନ, ତପସ୍ୟା, ଅଧ୍ୟୟନରେ ଲିନ ଥିଲେ, ଶରୀର ଦ୍ୱାରା ସବୁ କାର୍ଯ୍ୟ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ଧର୍ମରେ କରୁଥିଲେ, ବହୁ କଷ୍ଟ ସହିଥିଲେ। ସଠିକ୍ ସମୟ, ଉଦ୍ୟମ, ଶାସ୍ତ୍ର ଓ କ୍ରମ ଅନୁଯାୟୀ, ପତିଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରୁଥିଲେ, ଯଦିଓ ସେ ତାଙ୍କର ସତ୍ୟ ଅବସ୍ଥା ଜାଣିନଥିଲେ। ଶତ ତିନି ରାତି ଅବଧି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତିନି ରାତି ଧରି ଏହି ତପସ୍ୟା କଠୋର ଉଦ୍ୟମରେ ଅବିରତ କଲେ। ଶତ ତିନି ରାତି ଶେଷରେ, ମୂର୍ତ୍ତିକୁ ପୂଜି, ସେ ପୁଣ୍ୟବତୀ ଗୌରୀ ଦେବୀ, ଓ ବାଣୀର ଅଧିଷ୍ଠାତ୍ରୀ, ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ କହିଲେ: “ତୁମର ଅବିରତ ତପସ୍ୟା ଓ ପତିପ୍ରତି ଅତିଶୟ ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ପ୍ରସନ୍ନ; ତୁମେ ଯାହା ଚାହଁ, ତାହା ଦାନ ନିଅ।” ଯୁବତୀ କହିଲେ: “ବିଜୟ ହେଉ, ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ଯାହାର କାନ୍ତି ଜନ୍ମ, ବୃଦ୍ଧା ଓ ମୃତ୍ୟୁ ତାପ ଦୂର କରେ; ବିଜୟ ହେଉ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଯାହାର ତେଜ ହୃଦୟର ଘନ ଅନ୍ଧକାର ହଟାଏ। ମା, ତିନି ଲୋକର ଜନନୀ, ଏହି ଦୁଃଖିନୀକୁ ରକ୍ଷା କର; ଏବେ ମୁଁ ଦୁଇଟି ଵର ଚାହଁଁ। ପ୍ରଥମେ, ମୋ ପତିଙ୍କର ଆତ୍ମା ଏଠାରୁ ତାଙ୍କର ଅନ୍ତଃପୁର ଛାଡ଼ିଯିବ ନାହିଁ। ଦ୍ୱିତୀୟତଃ, ମୁଁ ଯେତେବେଳେ ତୁମେ ଦେଖିବାକୁ ଚାହଁଁ, ତୁମେ ମୋ ପାଖରେ ଦର୍ଶନ ଦେଉ।” ମା ଶୁଣି କହିଲେ, “ତଥାସ୍ତୁ,” ଏବଂ କ୍ଷଣମାତ୍ରରେ ସାଗରର ତରଙ୍ଗ ପରି ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ। ଏହିପରେ ରାଜମହିଷୀ, ପ୍ରିୟ ଦେବୀ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇଥିବାରେ, ଏକ ମୃଗୀ ଗୀତ ଶୁଣି ଖୁସି ହେଉଥିବା ପରି ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ। ଏହିପରି, କାଳଚକ୍ର ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଧାରରେ—ଦିନ, ବର୍ଷ, ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ—ଘୂରୁଛି, ଏହା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ନିଜ ଗତିରେ ଆଗକୁ ବୋହି ନେଉଛି। ଏହା ପରେ, ତାଙ୍କର ପତିଙ୍କର ଚେତନା ତାଙ୍କୁ ଅନ୍ତରେ ପ୍ରବେଶ କଲା, ଶୁଷ୍କ ପତ୍ରରେ ରସ ପ୍ରକାଶିତ ହେବା ପରି ଦେଖାଗଲା। ଯୁଦ୍ଧରେ ଶରୀର ଭଙ୍ଗ ହୋଇ ମୃତ୍ୟୁମାନ୍ତ ଅନ୍ତଃପୁରରେ ପଡ଼ିଥିଲେ, ତାହାରେ ବସୁଥିବା ଆତ୍ମା ଜଳହୀନ ପଦ୍ମ ପରି ଶୁଷ୍କ ହୋଇଗଲା। ତାଙ୍କର ପଙ୍କଜ ସମ ଓଠ ଶ୍ୱାସର ତାପ ଓ ବିଷରେ ଅକ୍ଷିଣ୍ଣ ହୋଇଗଲା; ସେ ମୃତ୍ୟୁର ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ମଲୟ ପାହାଡ଼ର ଶୁଷ୍କ ଶୃଙ୍ଗ ପରି।