ଏକ ଦିନ, ଏକ ଦ୍ୱିଜ ଋଷି ଏହିପରି ଉପଦେଶ ଦେଲେ—"ଯେପରି ତିନି ଲୋକ ଆକାଶରେ ବିଭାଜନ ହୀନ ଭାବେ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ରଖିଥାଏ, ଏହିପରି ମହା ଚେତନାରେ ଦେଖାଯାଉଥିବା ସମସ୍ତ ଦୃଶ୍ୟ ମଧ୍ୟ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଅବସ୍ଥା; ଏହି ଅନୁଭୂତି ଆଧାରରେ ଦୃଢ଼ ହେବା ଉଚିତ।" ଋଷିଙ୍କ ଏହି ଉପଦେଶ ପରେ ଦିନ ସଂଧ୍ୟାକୁ ବଢ଼ିଲା, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତମିତ ହେଲା, ଏବଂ ସଭାରେ ଥିବା ଲୋକମାନେ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଜ୍ଞାପନା କରି, ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣ ଅନ୍ଧାରାରେ ଲିନ ହେବା ସମୟରେ ସ୍ନାନ କରିବାକୁ ଚାଲିଗଲେ। ଏହି ଉପଦେଶର ଅର୍ଥ ଏହିପରି—ଏହି ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ଆକାଶ ଭଳି ଅସ୍ତିତ୍ୱ ରଖିଥାଏ; ଯେପରି ଆକାଶରେ ମୁକୁତ ଦୃଶ୍ୟ ହେଉଥିବା ଦୃଶ୍ୟ ଏକ ଭ୍ରମ, ଏହିପରି ଶୁଧ୍ଧ ଚେତନାର ଅନ୍ତରାଳରେ ବିଶ୍ୱ ଦୃଶ୍ୟ ହେଉଛି। ଯେପରି ଦ୍ୱାରରେ ତରା ତାରା ମୂର୍ତ୍ତି ଖୋଦା ଅଛି ବୋଲି ଦେଖାଯାଏ, କିନ୍ତୁ ତାହା ପିଲ୍ଲାରରୁ ବିଭିନ୍ନ ନୁହେଁ, ଏହିପରି ଚେତନାର ଦ୍ୱାରରେ ନ ମୂର୍ତ୍ତି ଅଛି, ନ ଖୋଦାକାର। ଯେପରି ସାଗରରେ ତରଙ୍ଗ ଉପସ୍ଥିତ ହେଉଥିବା ଦୃଶ୍ୟ ତଥାପି ତାହାର ମୂଳ ଅପରିବର୍ତ୍ତିତ, ଏହିପରି ଜ୍ଞାତା ଓ ଜ୍ଞେୟ ଏକାଠି ଦୃଶ୍ୟ ହେଉଛି, ମୂଳରେ ତାହାର ବିଭାଜନ ନାହିଁ। ଯେପରି ପାଣିରେ ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣ ଦୃଶ୍ୟ ହେଉଥିଲେ ମୂଳ ଅଣୁ ପାଇଁ ତାହା ଅସ୍ତିତ୍ୱ ରଖିଥାଏ, ଏହିପରି ବିଶ୍ୱର ଦୃଶ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଭ୍ରମ ମାତ୍ର। ବିଶ୍ୱର ଦୃଶ୍ୟ ନ ସ୍ପଷ୍ଟ ନ ଅସ୍ପଷ୍ଟ, ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମାରୁ ଅଲଗା ନୁହେଁ; ଏହା ପାଣିରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ କିରଣର ଜାଲର ଦୃଶ୍ୟରେ ଭଳି। ଏଠାରେ ପୃଥିବୀ ଓ ଅନ୍ୟ ତତ୍ତ୍ୱ ଦୃଶ୍ୟ ହେଉଥିଲେ ଏହି ଆକାଶ ଭଳି ବିଶ୍ୱରେ ତାହା ସତ୍ୟ ନୁହେଁ; ସ୍ୱପ୍ନ ଓ କଳ୍ପନାରେ ଭଳି। ଏହି ଆକାଶସ୍ବରୂପ ଚେତନାରେ ଯେଉଁଠାରେ ଦୃଶ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ପ୍ରତି ଆକାଂକ୍ଷା ଦେଖାଯାଏ, ତଥାପି କିଛି ଉପଜେ ନାହିଁ; ଏହିପରି ମୃଗତୃଷ୍ଣା ନଦୀରେ ପାଣି ନାହିଁ। ଏହି ବିଶ୍ୱ ଯେଉଁଠାରେ ଦ୍ରବ୍ୟ ଧରିବା ନାହିଁ, ଗନ୍ଧର୍ବ ନଗର ଭଳି, ଦୃଶ୍ୟ ମୃଗତୃଷ୍ଣା ନଦୀର ଭଳି ଭ୍ରମ ମାତ୍ର। ସ୍ୱପ୍ନ ପର୍ବତରେ ଯେପରି ସତ୍ୟ ମାପ ନାହିଁ, ବିଶ୍ୱରେ ଦୃଶ୍ୟ ଆକାଶ ଭଳି, କଳ୍ପନାରେ ଭରି, ଦ୍ରବ୍ୟ ନାହିଁ। 'ବିଶ୍ୱ', 'ବ୍ରହ୍ମା', ଓ 'ଆକାଶ' ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥରେ ଅଜ୍ଞାନୀ ଛାଡ଼ି ସତ୍ୟରେ କିଛି ତାତ୍ପର୍ୟ ଭିନ୍ନ ନାହିଁ। ଏହି ଚେତନା ଓ ଅଚେତନାର ଦୃଶ୍ୟ ଏକ ଆକାଶ ସଙ୍ଗ ଭଳି ସୂକ୍ଷ୍ମ, ଯେପରି କଳ୍ପନାର ମେଘ ଏକ ସତ୍ୟ ମେଘ ସମ୍ପର୍କରେ। ସ୍ୱପ୍ନ ନଗର ଜଗତରେ ଯେପରି ସ୍ପଷ୍ଟ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖାଯାଏ, ଏହିପରି ବିଶ୍ୱ ଏକ କଳ୍ପିତ ବିଶ୍ୱରେ ଭଳି ସ୍ପଷ୍ଟ ଦେଖାଯାଏ। ଏହିପରି, ଯେଉଁ ବିଶ୍ୱ ଜଡ଼ ଓ ଚେତନା ଭଳି ଦେଖାଯାଏ, ସେ ବାସ୍ତବରେ ଶୁଧ୍ଧ ଆକାଶ ମାତ୍ର; 'ଶୂନ୍ୟ' ଓ 'ଆକାଶ-ବିଶ୍ୱ' ଶବ୍ଦ ଏକାଠି, ଏହି ଚେତନାର ଅବସ୍ଥା। ଏଠାରେ କିଛି ଉପଜି ନାହିଁ—ନ ବିଶ୍ୱ, ନ ତାହାର ଆରମ୍ଭ, ନ କିଛି ଦୃଶ୍ୟ; ଏହା ଅନାମା ଓ ଅସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ରଖିଥାଏ। ଏହି ବିଶ୍ୱ ଏକ ମହା ଆକାଶ, ଚେତନାର ଆକାଶ, କୌଣସି ବିଭାଜନ ନାହିଁ; ଏହା ଅଣୁ ପରି ଛୋଟ ଅଞ୍ଚଳ କିମ୍ବା ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ମାପ ପରି। ଏହା ଆକାଶ ସ୍ବରୂପ, ଶୁଧ୍ଧ, ଦୃଶ୍ୟ ଧରିବାରୁ ମୁକ୍ତ; ଆକାଶରେ ଏକ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଦୃଶ୍ୟ ଆକାଶରେ ହିଁ ଦେଖାଯାଏ, କଳ୍ପନାରେ ଉପଜିଥିବା ନଗର ପରି। ଏଠାରେ, ଏକ କଥା ଶୁଣ: ଏହା ତୁମ ମନକୁ ଶାନ୍ତି ଦେବାର ଅନ୍ତର୍ଗତ ଅର୍ଥ। ବ୍ରହ୍ମନ୍, ଏହି ଅର୍ଥ ବୁଝିବା ପାଇଁ, ଦୟାକରି ଆଶ୍ରୟ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏହି ମଣ୍ଡପ କଥା ସଂକ୍ଷିପ୍ତରେ କହ, ଯାହା ଜ୍ଞାନ ବୃଦ୍ଧି କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିବ। ପୃଥିବୀରେ ଏକ ଉତ୍ତମ ଲୋଟସ ପରି ଏକ ବଉଳ କୁଳ ଥିଲା, ସେଠି ଏକ ରାଜା ପଦ୍ମ ନାମରେ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବହୁ ପୁଅ ଓ ବହୁ ସମ୍ପଦ ଥିଲା। ଆଖା ରଖିବା ମାମଲାରେ ସେ ଏକ ସାଗର, ଶତ୍ରୁଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ପ୍ରିୟଙ୍କ ପାଇଁ ରାତିର ପଦ୍ମକୁ ଚାନ୍ଦ, ଦୁଃଷ୍ଟତା ପାଇଁ ଘାସକୁ ଖାଇଯାଉଥିବା ଅଗ୍ନି। ସେ ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ସଭାରେ ମେରୁ ପର୍ବତ, ଖ୍ୟାତିର ଚାନ୍ଦ ଉଦୟ କରୁଥିବା ସାଗର, ଉତ୍ତମ ଗୁଣର ହଂସ ପାଇଁ ହୃଦୟ ହିଲ୍ସା, କଳାର ପଦ୍ମ ପାଇଁ ସୂର୍ଯ୍ୟ। ସେ ଶତ୍ରୁ ସାଗର ବିକ୍ଷୋଭ କରୁଥିବା ବାତାସ, ଅଭିମାନୀ ହାତୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସିଂହ, ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରର ପ୍ରିୟ, ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଗୁଣର ଖଣି। ସେ ଶତ୍ରୁ ସାଗର ମନ୍ଦାର ପର୍ବତ, ଅନେକ ଦୟାର ମଧୁ, ଶ୍ରୀ ଦୈବତା କୁସୁମର ଧନୁଧାରୀ। ସେ ଖେଳର ଲତାରେ ବାୟୁ, ଦୃଢ଼ତାର ଉତ୍ସବରେ ନାୟକ, ଉତ୍ତମ ଶ୍ରୀର ରାତିର କୁମୁଦରେ ଚାନ୍ଦ, ଦୁର୍ଲଭ ଖେଳ ଲତାରେ ଅଗ୍ନି। ସେ ଏକ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଜନା ଲୀଳା ନାମରେ ଏକ ସୁନ୍ଦର ଜଣେ ଜନା ରାଣୀ ପାଇଥିଲେ, ଯେଉଁଠି ସମସ୍ତ ଶୁଭ ଗୁଣ ଥିଲା, ପୃଥିବୀରେ ନୂତନ ଫୁଲିଥିବା ପଦ୍ମ ପରି। ସେ ସମସ୍ତ ଶ୍ରୀରେ ଶୋଭିତ, ମଧୁର କଥା କହୁଥିଲେ, ହସରେ ଦ୍ୱିତୀୟ ଚାନ୍ଦ ଉଦୟ ହେଉଥିଲା। ଲୀଳାଙ୍କର ପଦ୍ମ ମୁହଁ ଅଳକାପୁରୀର ଜନମାନଙ୍କର ମନକୁ ଆକର୍ଷଣ କରୁଥିଲା, ଶରୀର ଶୀତଳ ଓ ହୃଦୟ ପଦ୍ମର ମଧ୍ୟରେ ଶୁଧ୍ଧ, ଏକ ଜୀବନ୍ତ ପଦ୍ମ ପରି। ଅଳତା ଲତାର ଖେଳରେ ଚମ୍ପା ମାଳାର ଚାହାଣିରେ ହସ, ହାତ ନୂତନ କଳି ପରି ନରମ, ପୁଷ୍ପରେ ଶୋଭିତ, ମାନବ ଦୈବୀ ଲକ୍ଷ୍ମୀ। ସେ ଶୁଧ୍ଧ ଓ ଶୁଭ ଶରୀରରେ ଜ୍ଞାନ ଦେଉଥିଲେ, ଜନମାନଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଥିଲେ, ଦିବ୍ୟ ଗଙ୍ଗା ପରି ପୃଥିବୀକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ହଂସମାନଙ୍କ ସଙ୍ଗରେ ଆନନ୍ଦ କରୁଥିଲେ। ରାଜା ପଦ୍ମ ପାଇଁ ଆଉ ଏକ ଆନନ୍ଦ ଉପଜିଲା, ନୂତନ ପ୍ରିୟା ପରି, ଦୀର୍ଘକାଳ ପାଇଁ ପୃଥିବୀର ପୁଷ୍ପ ଉପରେ ସେବା କରିବାରେ, ଯେଉଁଠି ସମସ୍ତ ଆନନ୍ଦ ମିଳେ। ରାଜା ଉଦ୍ବିଗ୍ନ ହେଲେ ରାଣୀ ଉଦ୍ବିଗ୍ନ ହେଲେ, ଆନନ୍ଦ ହେଲେ ଆନନ୍ଦ, ଭୟ ହେଲେ ଭୟ; ପ୍ରିୟା ରାଜାଙ୍କ କ୍ରୋଧରେ ଭୟାନ୍ୱିତ ହେଉଥିଲେ। ଏହି ଭୂମିର ଦିବ୍ୟ ନାୟିକା ସହ ରାଜା, ଅନ୍ୟା ନାରୀ ନଥିଲେ, ଏକ ଅକୃତ୍ରିମ ପ୍ରେମର ରସ ଉପଭୋଗ କରୁଥିଲେ।