ଏହି ଶ୍ରେଣୀର ଶାସ୍ତ୍ର ଉପଦେଶ ଅନୁସାରେ, ଯେଉଁ ଜଗତ କୁ ଆମେ ଦେଖୁଛୁ ବୋଲି ଭାବୁଛୁ, ସେଟି ତ ଆସଲେ ଜନ୍ମ ନେଇନାହିଁ, ଅସ୍ତିତ୍ୱ ନାହିଁ, ଦେଖାଯାଉନାହିଁ; ଏହା ଏମିତି, ଯେପରି ଏକ ସୁନାର ମଧ୍ୟରେ କବୁ ଚୁଡିର ନିଜସ୍ୱ ସ୍ୱଭାବ ନାହିଁ, ତେଣୁ ଏହି ଭ୍ରମ କୁ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରିବାର ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ। ଏହି ନିମିତ୍ତରେ ଏଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ଯୁକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଏହି ତତ୍ତ୍ୱ କୁ ସ୍ପଷ୍ଟ କରାଯିବ, ଯେଉଁଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ରହିବ ନାହିଁ। ଯେଉଁ ଦ୍ରବ୍ୟ ଆରମ୍ଭରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇନାହିଁ, ଏହିଠାରେ କିପରି ଅସ୍ତିତ୍ୱ ରଖିପାରିବ? ମୃଗମରୀଚିକାରେ କିପରି ଏକ ନଦୀ ଥିବା ସମ୍ଭବ? କିପରି ଦ୍ୱିତୀୟ ଚନ୍ଦ୍ର କିମ୍ବା ଏକ ଗ୍ରହ ଥିବା ସମ୍ଭବ? ଯେପରି ଏକ ବନ୍ଧ୍ୟା ଜନନୀର ପୁଅ ନାହିଁ, ମୃଗମରୀଚିକାରେ ଜଳ ନାହିଁ, ଆକାଶରେ ଗଛ ନାହିଁ—ସେପରି, ଏହି ଜଗତର ମାୟା କୁ ମଧ୍ୟ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଦେଖାଯାଉନାହିଁ। ଏଠାରେ ଯାହା ଦେଖାଯାଉଛି, ଓ ରାମା, ସେ କେବଳ ଶୁଦ୍ଧ ବ୍ରହ୍ମ; ଏହି ତତ୍ତ୍ୱ କୁ ଆଗକୁ ଯୁକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଯିବ, କେବଳ ଶବ୍ଦ ଦ୍ୱାରା ନୁହେଁ। ଏଠାରେ ଯୁକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଯେଉଁ ଜ୍ଞାନୀ ଉପଦେଶ ଦେଇଥାନ୍ତି, ଏହି ଉଚ୍ଚ ବୁଦ୍ଧି ଦ୍ୱାରା ଏହା କୁ ଅବହେଳା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; କିନ୍ତୁ ଯିଏ ଭ୍ରମିତ ବୁଦ୍ଧି ଦ୍ୱାରା ଯୁକ୍ତି କୁ ଅବହେଳା କରେ, ସେ ଅଜ୍ଞାନୀ ଏବଂ ଦୁଃଖର ଅନୁଭବ କରେ। ଏହି ତତ୍ତ୍ୱ କିପରି ଜଣାଯାଏ, କିପରି ଏହା ନିଶ୍ଚିତ ହୁଏ? ଯେତେବେଳେ ଏହି ତତ୍ତ୍ୱ କୁ ଯୁକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଅନୁଭବ କରାଯାଏ, ତେବେ ଜଣାଯିବାକୁ କିଛି ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିନାହିଁ। ଏହି ଜଗତ ଭ୍ରମ ଦୀର୍ଘକାଳ ଧରି ଅନ୍ତରେ ରହିଥିବା ମନୋମୟ ଜ୍ୱର, ଏହା କେବଳ ଅନ୍ୱେଷଣ ଦ୍ୱାରା ଶାନ୍ତ ହୁଏ, ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ ଦ୍ୱାରା ନୁହେଁ। ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଏମିତି କିଛି କଥା କହିବି, ଓ ରାମା, ଯାହା ଜ୍ଞାନ ଲାଭ ପାଇଁ ଉଦ୍ଦିଷ୍ଟ; ତୁମେ ଏହି କଥା ଶୁଣିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିବା, ଓ ଉତ୍ତମ ଜନ, ତେବେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ମୁକ୍ତ ଏବଂ ଜ୍ଞାନୀ ହେବା। ଯଦି ତୁମେ ଅନ୍ୟଥା, ତୁମର ଅସ୍ଥିର ଚିତ୍ତ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟରେ ଉଠିଯିବା, ତେବେ ଆଜି ଉଚ୍ଚ ମାର୍ଗର କିଛି ମଧ୍ୟ ତୁମକୁ ମିଳିବ ନାହିଁ। ଯିଏ ଏକ ନିଶ୍ଚିତ ଲକ୍ଷ୍ୟ କୁ ଚାହେଁ ଏବଂ ତାହା ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରେ, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ଲକ୍ଷ୍ୟକୁ ପାଇଁଥାଏ, ଯଦି ଅଳସ ହୋଇ ମଧ୍ୟରେ ଫିରିଯିବ ନାହିଁ। ଯଦି ତୁମେ, ଓ ରାମା, ସଜ୍ଜନଙ୍କ ସଙ୍ଗ ଏବଂ ସତ୍ୟ ଶାସ୍ତ୍ର ଅଧ୍ୟୟନ କୁ ନିବେଶ କରିବା, ତେବେ ଦିନ ମାତ୍ର ମଧ୍ୟରେ ଉଚ୍ଚ ଅବସ୍ଥାକୁ ପହଞ୍ଚିପାରିବା, ମାସ ଲାଗିବ ନାହିଁ। ଆତ୍ମଜ୍ଞାନ ପାଇଁ, ଓ ଶାସ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, କଣ ସେ ମୁଖ୍ୟ ଶାସ୍ତ୍ର ଯାହା ଜାଣିଲେ ଦୁଃଖ ନାହିଁ? ଯେଉଁ ଲୋକଙ୍କର ଧ୍ୟାନ ଆତ୍ମଜ୍ଞାନ ଉପରେ, ସେଠି ଏହି ଏକା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶାସ୍ତ୍ର, ଯାହାକୁ ମହା ରାମାୟଣ ବୋଲି ଯାଣାଯାଏ। ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ କଥା ଦ୍ୱାରା ଉଚ୍ଚ ଜ୍ଞାନ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ; ଏହାକୁ ସମସ୍ତ ଇତିହାସର ସାର ବୋଲି ଘୋଷିତ କରାଯାଏ। କାରଣ, ଏହି ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଜୀବନ୍ତ ମୁକ୍ତିର ଅବସ୍ଥା ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଯାଇଛି, ଏହା ସ୍ୱୟଂ ଶୁଦ୍ଧ ଏବଂ ସ୍ୱତଃ ସ୍ଫୁରିତ। ଅନ୍ୱେଷଣ ଦ୍ୱାରା, ଦେଖାଯାଉଥିବା ଜଗତ ଯଦିଓ ଅନୁଭୂତି ହେଉଛି, ଶେଷରେ ଅନ୍ତ ହୋଇଯାଏ—ଏମିତି, ସ୍୵ପ୍ନ କୁ ବୁଝିଲେ, ସ୍୵ପ୍ନର ଦୃଶ୍ୟ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଯାଏ। ଯାହା ଏଠାରେ ଅଛି, ସେଠା ଅନ୍ୟଠାରେ ମଧ୍ୟ ଅଛି; ଯାହା ଏଠାରେ ନାହିଁ, ସେଠା ଅନ୍ୟଠାରେ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ। ଜ୍ଞାନୀ ଏହାକୁ ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରର ଧାତୁ ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି। ଯିଏ ପ୍ରତିଦିନ ଏହି କଥା ଶୁଣିଥାଏ, ଏକ ଶିଶୁ ମଧ୍ୟ ଉଚ୍ଚ ଜ୍ଞାନ ଏବଂ ଚମତ୍କାର ମନ ଲାଭ କରିଥାଏ—ଏହି ଉପରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଯଦି କିଏ ପୂର୍ବ ଦୁଷ୍କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଅନୁପ୍ରସ୍ତ ଚିତ୍ତ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଶାସ୍ତ୍ରର ରୁଚି ନାହିଁ, ସେ ଚାହିଁଥିବା ଶାସ୍ତ୍ର ଅଧ୍ୟୟନ କରିପାରେ। ଏହି ଶାସ୍ତ୍ରରେ, ଜୀବନ୍ତ ମୁକ୍ତିର ଅବସ୍ଥା ସ୍୵ୟଂ ଅନୁଭୂତି ହୁଏ, ଯେପରି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଔଷଧ ଦ୍ୱାରା ସ୍୵ାସ୍ଥ୍ୟ ଅନୁଭୂତି ହୁଏ। କାରଣ, ଏହି ଶାସ୍ତ୍ର ଶୁଣିଲେ, ଶ୍ରୋତା ସ୍୵ୟଂ ଏହି ଜ୍ଞାନକୁ ଅନୁଭବ କରେ; ଏହି କଥାକୁ ଆମେ ଅନ୍ୟଥା, ଶାପ କିମ୍ବା ଆଶୀର୍ବାଦ ପରି କହିନାହିଁ। ଏହି ଜଗତ ଦୁଃଖ କେବଳ ଆତ୍ମାନ୍ୱେଷଣ ମହା କଥା ଦ୍ୱାରା ଶାନ୍ତ ହୁଏ; ଧନ, ଦାନ, ତପ, ବେଦ ଅଧ୍ୟୟନ, କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ଅନେକ ଉଦ୍ୟମ ଦ୍ୱାରା ନୁହେଁ। ଯେଉଁ ଲୋକଙ୍କର ମନ ଏହି ଜ୍ଞାନରେ ଲିନ, ଯେଉଁମାନେ ଏହିରେ ଜୀବନ୍ ଶକ୍ତି ନିଶ୍ଚିତ, ଏବଂ ଏକାଅପେକା ଜଗାଇ ଏହି ଉପରେ କଥା କରନ୍ତି—ସେମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ଏବଂ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ କେବଳ ଜ୍ଞାନରେ ନିଶ୍ଚିତ, ଆତ୍ମଜ୍ଞାନର ଅନ୍ୱେଷଣ ଦ୍ୱାରା, ସେମାନେ ଏହି ଜୀବନ୍ତ ମୁକ୍ତିର ଅବସ୍ଥାକୁ ପାଇଥାନ୍ତି, ଯାହାକୁ ଶରୀରହୀନ ମୁକ୍ତି ବୋଲି ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ। ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୁଁ ଚାହୁଁଛି ଜୀବନ୍ତ ମୁକ୍ତ ଏବଂ ଶରୀର ଛାଡି ମୁକ୍ତ ଲୋକଙ୍କର ଲକ୍ଷଣ କୁ ଜାଣିବାକୁ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଶାସ୍ତ୍ର ଏବଂ ଯୁକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଚେଷ୍ଟା କରିପାରିବି। ଯିଏ ନିଜେ ଏହି ଜଗତରେ କ୍ରିୟା କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଏହି ଜଗତ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଆକାଶ ପରି ଅଦୃଶ୍ୟ ଅବସ୍ଥାରେ ଅଟୁଟ ଅଛି—ସେ ଜୀବନ୍ତ ମୁକ୍ତ ବୋଲି ଚିହ୍ନିତ। ଯିଏ ଜ୍ଞାନରେ ନିଶ୍ଚିତ, ଗଭୀର ନିଦ୍ରାରେ ଜାଗିଥିବା ପରି, କ୍ରିୟା କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ କେବଳ ଅଟୁଟ ଅଛି—ସେ ଜୀବନ୍ତ ମୁକ୍ତ। ଯିଏ ମୁହଁର ଚମକ ଖୁସି କିମ୍ବା ଦୁଃଖ ଦ୍ୱାରା ଉଠେ କିମ୍ବା ପଡ଼େ ନାହିଁ, ଯାହା ଆସିଲେ ମଧ୍ୟ ନିଜରେ ଅଟୁଟ ଅଛି—ସେ ଜୀବନ୍ତ ମୁକ୍ତ। ଯିଏ ଗଭୀର ନିଦ୍ରାରେ ଜାଗିଥିବା, ଯାହା ପାଇଁ ଜାଗ୍ରତ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ନାହିଁ, ଯାହାର ଚେତନା ଅନ୍ତର୍ଗତ ଅନ୍ତରାଙ୍ଗ ଅନୁଭୂତି ନାହିଁ—ସେ ଜୀବନ୍ତ ମୁକ୍ତ। ଯିଏ ଆକର୍ଷଣ, ଦ୍ୱେଷ, ଭୟ ଅନୁଯାୟୀ କ୍ରିୟା କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଅନ୍ତରରେ ଆକାଶ ପରି ସ୍୵ଚ୍ଛ ଅଛି—ସେ ଜୀବନ୍ତ ମୁକ୍ତ।