ଏହି ଉପଦେଶରେ, ଯେଉଁଠାରୁ ଏହି ସମସ୍ତ ସଂସାର ଦୃଶ୍ୟଗୁଡିକ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ସେଠାରୁ ଅମୃତରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ମେଘରୁ ବର୍ଷା ପଡିବା ପରି ଅନେକ ପ୍ରକାର ଜଗତର ଦୃଶ୍ୟ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ। ଏହି ଚେତନା ମହାସାଗର ଭିତରେ ତିନି ଲୋକର ତରଙ୍ଗମାନେ ଉଦୟ-ଅସ୍ତମୟ ରୂପେ ଅବିରତ ଚମକେ, ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣ ସୂର୍ଯ୍ୟରେ ଚମକେ। ଏହି ତତ୍ତ୍ୱଟି ନାଶର ଶ୍ୱଭାବ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଅନଶ୍ୱର, ସମସ୍ତ ଜୀବର ଭିତରେ ଗୁପ୍ତ ଭାବେ ବିଦ୍ୟମାନ, ନିଜ ଅସ୍ତିତ୍ୱକୁ ଅଲଗା କରି ରଖିଛି, କିନ୍ତୁ ସମସ୍ତ ଜୀବରେ ବ୍ୟାପିତ। ଏହି ଚେତନା ଅକାଶରେ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଥିବା ପ୍ରାକୃତିକ ଲତା ସଦୃଶ, ଯାହା କୋଷାଣ୍ଡ ଫଳ ଧାରଣ କରେ, ମନ ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡିକ ଏହି ଲତାର ପତ୍ର, ଏବଂ ଏହି ଲତା ବାୟୁରେ ନୃତ୍ୟ କରେ। ଏହି ଚେତନାରତ୍ନ ସମସ୍ତ ଦେହ ମାଧ୍ୟମରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଏ; ଯେଉଁଠି ଚନ୍ଦ୍ରକିରଣ ଭିତରେ ଯେପରି ଝଲମଲ କରେ, ସେପରି ସଂସାରର ବିଭିନ୍ନ ଧାରା ଏହି ଚେତନାରେ ଚମକେ। ଏହି ଶାନ୍ତ ଚେତନାସ୍ୱରୂପ ମଧ୍ୟରେ, ଅମୃତ ଝରିବା ଉଜ୍ୱଳତାରେ, ପଞ୍ଚଭୂତ ଧାରା ଭାବେ ବହେ, ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଗ୍ରହଣର ଚମକ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ସଦୃଶ ଆସିଯାଏ। ଏହି ଚେତନା ଆଲୋକରେ ବସ୍ତୁଗୁଡିକ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୁଏ, ଏହି ଚେତନା ଦ୍ୱାରା ଅସତ୍ୟ ଅସତ୍ୟ ଭାବରେ ଜନ୍ମ ନେଉଛି, ଏବଂ ସତ୍ୟ ସତ୍ୟତ୍ୱକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ। ଏହି ଚେତନାର ଉପସ୍ଥିତିରେ ଏହି ଚଳନଶୀଳ ଦେହ କୌଣସି ଇଛା ବିନା କାମ କରେ, କାରଣ ଏହି ଚେତନା ଆତ୍ମାରେ ନିର୍ବିକାର ଓ ନିରବ ଭାବେ ବିଦ୍ୟମାନ। ଏହି ଚେତନା ଦ୍ୱାରା ଦୃଷ୍ଟି, ଦିଗ, କାଳ, ଚଳନ, କମ୍ପନ ଏବଂ କ୍ରିୟା ଆସିଯାଏ ଏବଂ ଯାଏ, କାରଣ ଏହି ଚେତନା ସମସ୍ତ ଜୀବରେ ଉପସ୍ଥିତ। ଏହି ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନା ସ୍ୱରୂପ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଆକାଶର ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଚେତନା ଆକାଶ ସଦୃଶ ହୁଏ; ବସ୍ତୁର ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ବସ୍ତୁସ୍ୱରୂପ ହୁଏ, କିନ୍ତୁ କେବେ ଏହି ଚେତନା କୌଣସି ଏକ ନିଶ୍ଚିତ ଅବସ୍ଥାରେ ବନ୍ଧି ରହେନାହିଁ। ଏହି ଚେତନା ମହାଜଗତିକ କ୍ରିୟା ଚାଲାଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, କେବେ କୌଣସି କାମ କରେନାହିଁ; ନିଜ ଅବିଚଳ, ଅକ୍ଷୟ ଜ୍ଞାନରେ ବ୍ୟସ୍ତ ଥାଏ, ଉଦୟ ଓ ସ୍ଥିତିର ଧାରଣାକୁ ଛାଡ଼ି ଦେଇଥାଏ। ଏହି ଦେବାଦିଦେବ, ପରମାତ୍ମା, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସାଧନ କେବଳ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ, କୌଣସି କ୍ରିୟା କ୍ଲେଶ ଦ୍ୱାରା ନୁହେଁ। ଏଠାରେ କେବଳ ଜ୍ଞାନ ଓ ତାହାର ଚର୍ଚ୍ଚା ଦରକାର, ଅନ୍ୟ କିଛି ଦରକାର ନାହିଁ; ଏହା ମୃଗତୃଷ୍ଣାରେ ପାଣି ଭାବନାରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳିବା ପରି। ଏହି ଚେତନା ଦୂର କିମ୍ବା ଆକାଶରେ ନୁହେଁ, ଏହି ନିଜ ଶରୀରର ଆନନ୍ଦ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ଭିତରେ ଅନ୍ତର୍ନିହିତ। ଏଠାରେ ତପସ୍ୟା, ଦାନ, ବ୍ରତ ଆଦି କିଛି ସାହାଯ୍ୟ କରେନାହିଁ; ନିଜ ସ୍ୱରୂପରେ ବିଶ୍ରାମ ନ ନେଲେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟ ନାହିଁ। ଏଠାରେ ଶାସ୍ତ୍ର, ସଦ୍ପୁରୁଷ ସଙ୍ଗ ଓ ଯଥାର୍ଥ ଯୋଗୀଙ୍କ ଉପଦେଶ ମାତ୍ର ଉପାୟ ଓ ପ୍ରକାଶ; ଯାହା ମାୟାର ଜାଳକୁ ଦୂର କରେ। ଏହି ଦେବତା ‘ଏହା ସେଇ ଦେବ’ ବୋଲି ଚିହ୍ନିଲେ, ଜୀବର କୌଣସି ଦୁଃଖ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏନାହିଁ, ଏବଂ ଜୀବନେ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରେ। ଏହି ନିଜ ଆତ୍ମାକୁ ନିଜ ଭିତରେ ଚିହ୍ନିଲେ, ମୃତ୍ୟୁ ଓ ଅନ୍ୟ ଦୋଷ ଆଉ କେବେ ଆସିପାରେନାହିଁ। ଏହି ମହାଦେବ, ଦେବାଦିଦେବ, କେଉଁ ଦୂରରୁ, କେଉଁ ତପସ୍ୟା, କେଉଁ କ୍ଳେଶ କିମ୍ବା ପ୍ରୟାସରେ ଲାଭ ହେବେ? ହେ ରାମ, ଏହି ଦେବତା କେବଳ ନିଜ ପ୍ରୟାସ ଓ ବିବେକ ବିକାଶ ଦ୍ୱାରା ଜଣାଯାଏ, ତପସ୍ୟା, ସ୍ନାନ କିମ୍ବା କ୍ରିୟା ଦ୍ୱାରା ନୁହେଁ। ଯଦି ରାଗ, ଦ୍ୱେଷ, ଅନ୍ଧକାର, କ୍ରୋଧ, ମଦ, ଇର୍ଷ୍ୟା ଛାଡ଼ି ନଦିଅ, ତେବେ ତପସ୍ୟା ଓ ଦାନ କେବଳ ଦୁଃଖର କାରଣ, ଏହା କୌଣସି ଫଳ ଦେଇନାହିଁ। ଯଦି ମନ ରାଗ ଓ ଅନ୍ୟ ଦୋଷରେ ଦୂଷିତ, ଏବଂ ଚାଳାକିରେ ଅନ୍ୟର ସମ୍ପତ୍ତି ନେଇ ଦାନ ଦିଅ, ତାହାର ଫଳ ସହିତ ଅଧିକାରୀକୁ ମିଳିଥାଏ। ଏହିପରି ମନ ଦୂଷିତ ଥିଲେ ବ୍ରତ କିମ୍ବା କ୍ରିୟା କରିଲେ, ସେହି କୃତ୍ୟ ମିଥ୍ୟା ଓ ଅନଉପଯୁକ୍ତ, ତାହାର ଫଳ ନାମାତ୍ର ତ କିମ୍ବା ନାହିଁ। ସେଉଁଥିରୁ, ନିଜ ପ୍ରୟାସ ଦ୍ୱାରା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଔଷଧ ଲାଭ କରିବା ଉଚିତ୍, ଯାହା ସତ୍ଶାସ୍ତ୍ର ଓ ସଦ୍ପୁରୁଷ ସଙ୍ଗ ଦ୍ୱାରା ଏହି ସଂସାର ରୋଗକୁ ନଶ୍ୱ କରେ। ଏଠାରେ ନିଜ ପ୍ରୟାସ ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟ ଦୁଃଖର ନିବୃତ୍ତି ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ନୁହେଁ। ଏବେ ଶୁଣ, କେଉଁ ପ୍ରକାର ନିଜ ପ୍ରୟାସ ଦ୍ୱାରା ଆତ୍ମଜ୍ଞାନ ଲାଭ ହୁଏ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ରାଗ-ଦ୍ୱେଷ ଅଗ୍ନି ଶାନ୍ତ ହୁଏ। ଯେଉଁଠି ଯେଉଁ ଉପାୟ ଉପଲବ୍ଧ, ଶାସ୍ତ୍ର ଓ ଲୋକ ନିୟମ ବିରୋଧ ନ କରି, ଏବଂ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ମନେ ଭୋଗ ଲୋଭକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ୍। ଯେଉଁ ଶକ୍ତି ଅଛି, ତାହା ଦ୍ୱାରା, ଅଶାନ୍ତି ବିନା, ପ୍ରଥମେ ସଦ୍ସଙ୍ଗ ଓ ସତ୍ଶାସ୍ତ୍ର ଭକ୍ତିରେ ନିବେଶ କରିବା ଉଚିତ୍। ଯେଉଁଠି ଯାହା ମିଳେ, ତାହାରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଥାଏ, ଦୋଷ ଦିଆଯାଏ ଯାହାକୁ ଅବହେଳା କରେ, ଏବଂ ସଦ୍ପୁରୁଷ ଓ ସତ୍ଶାସ୍ତ୍ର ସଙ୍ଗରେ ଆନନ୍ଦ ପାଏ—ସେ ଶୀଘ୍ର ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରେ। ଯେଉଁ ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ ନିଜେ ଯଥାର୍ଥ ତତ୍ତ୍ୱ ନ ଅନ୍ୱେଷଣ କରି, ସେଉଁଠି ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ଇନ୍ଦ୍ର, ଶିବଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦୟା ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖିବା ଉଚିତ୍। ଯାହାକୁ ଅଧିକାଂଶ ଭଲ ଲୋକ ଧର୍ମିକ ବୋଲି ସ୍ୱୀକାର କରନ୍ତି, ସେଇ ପ୍ରକୃତ ଧର୍ମିକ, ତାଙ୍କ ସଙ୍ଗ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବାକୁ ଉତ୍ସାହ କରିବା ଉଚିତ୍। ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟରେ ଆତ୍ମଜ୍ଞାନ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହା ଉପରେ ଆଧାରିତ ଯେଉଁ ଶାସ୍ତ୍ର, ସେହି ପ୍ରକୃତ ଶାସ୍ତ୍ର; ଏହା ଉପରେ ଚିନ୍ତନ କରିବା ମାନେ ମୁକ୍ତି ଲାଭ। ଯେପରି ଜଳର ଫେନ କ୍ଲିରିଂ ନଟ୍ସ୍ ଦ୍ୱାରା ଦୂର ହୁଏ, ମୂଢ଼ଙ୍କୁ ଔଷଧ ଦ୍ୱାରା ମୁକ୍ତି ମିଳେ, ଏହିପରି ସତ୍ଶାସ୍ତ୍ର ଓ ସଦ୍ସଙ୍ଗ ଦ୍ୱାରା ଜାଗୃତ ନିର୍ମଳ ବିବେକ ଦ୍ୱାରା ଦୋଷ ନଶ୍ୱ ହୁଏ। ଏଉଁ ଦେବତା, ଯାହାକୁ ଜାଣିଲେ ମୁକ୍ତି ମିଳେ, ସେ କେଉଁଠି ବିଦ୍ୟମାନ? କିପରି ତାଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବି? ଏହି ଦେବତା କୌଣସି ଦୂର ସ୍ଥାନରେ ନୁହେଁ, ସେ ସଦା ନିଜ ଦେହରେ ବିଦ୍ୟମାନ, ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନା ରୂପେ ଜଣାଯାଏ।