ଏହି ଉପଖ୍ୟାନରେ ପ୍ରଥମେ ଏହି କଥା ଉଲ୍ଲେଖ ହେଉଛି ଯେ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଜ୍ଞାନ ଏବଂ ଶୁଦ୍ଧ ମୁକ୍ତି ହେଉଛି ମନ ନିଜେ, ଏହା କେବଳ ମନ ଭାବେ ଅଛି, ପୃଥିବୀ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କିଛି ଦ୍ରବ୍ୟର ରୂପ ଧାରଣ କରେ ନାହିଁ। ଏହି ମନ ଯେଉଁଠାରେ ଅନେକ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଜଗତୀୟ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲିନ, ସେଠାରେ ପ୍ରଥମ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଅର୍ଥାତ୍ ମନର ଦେହ ନିଜରୁ ନିଜେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ଏହି ପ୍ରଥମ ପ୍ରତିବିମ୍ବରୁ, ଯାହା ତାଙ୍କର ନିଜ ସ୍ୱଭାବରୁ ଅଲଗା ନୁହେଁ, ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟି ପ୍ରସାରିତ ହୁଏ, ଯେପରି ଚଳନ ହାବାର ଦୃଶ୍ୟ ଭଳି। ଏହି ଶୁଦ୍ଧ ବୁଦ୍ଧିର ରୂପରୁ, ଯାହା କେବଳ ବୁଦ୍ଧିର ରୂପ ଧାରଣ କରେ, ସେଠାରୁ ଏହି ସୃଷ୍ଟି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଭାବେ ଅନୁଭୂତି ହୁଏ। ଏଠାରେ ସ୍୵ପ୍ନରେ ଦେଖାଯାଉଥିବା ନଗର ଓ ସ୍୵ପ୍ନନାରୀ ସହ ଭୋଗ ଉଦାହରଣ ଭଳି; ଏମିତି ଅସତ୍ୟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଅନୁଭୂତିର ଶକ୍ତିରେ ସେଗୁଡ଼ିକ ଏକ ସତ୍ୟ ଦୃଶ୍ୟ ଭଳି ଦେଖାଯାଏ। ଏଠାରେ ସେ ମନୁଷ୍ୟ ମୂର୍ତ୍ତିରେ ଦେଖାଯାଏ, ଯଦିଓ ତାଙ୍କର ଦେହ ମୃତ୍ତିକା କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ତତ୍ତ୍ୱରୁ ତିଆରି ନୁହେଁ, ଶୂନ୍ୟ ଭଳି ରୂପ ଧାରଣ କରିଥାନ୍ତି, ତଥାପି ସେ ନିଜର ଇଚ୍ଛାରେ ଉପସ୍ଥିତ। ଯେହେତୁ ତାଙ୍କର ସ୍ୱରୂପ ଚେତନା ଓ ଇଚ୍ଛାର, ସେ ଉପଜି ମିଶିଯାନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କର ସ୍ୱରୂପ ନିଜରେ ନିଜେ ନିର୍ଭର କରିଥିବାରୁ, ସେ ନ ସତ୍ୟରେ ଉପଜନ୍ତି, ନ ମିଶିଯାନ୍ତି। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଇଚ୍ଛା ନାହିଁ, ତାଙ୍କର ଦେହ ମୃତ୍ତିକା ଓ ଅନ୍ୟ ତତ୍ତ୍ୱରୁ ନୁହେଁ; ସେ କେବଳ ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନା, ଏହି ତିନି ଲୋକର ଅସ୍ତିତ୍ୱର କାରଣ। ଏହି ଇଚ୍ଛା ନିଜର ସ୍ୱଭାବରେ ଘୁରୁଥାଏ, ଯେପରି ଏକ ନାମ ନିଜରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ଏହି ଶୂନ୍ୟ ସ୍ୱରୂପୀ ଏକ ମହାପର୍ବତ ଭଳି ଦେଖାଯାଏ, ନିଜର ଇଚ୍ଛାରେ। ଶୂନ୍ୟ ଅବସ୍ଥାକୁ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଭୁଲିଯିବା ଦ୍ୱାରା, ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଜଗତ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଅସତ୍ୟ ଭଳି ଦେଖାଯାଏ, ଭୂତ ଭଳି। ଏହି ଭୁଲିଯିବା ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନାରେ ଆସେ ନାହିଁ, ଯାହା ଚେଷ୍ଟାର ଆରମ୍ଭରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, କାରଣ ତାହା ଶୁଦ୍ଧ ଜ୍ଞାନର। ଏହିଠାରେ, ଭୂତ ସ୍ଥିତି ଅସତ୍ୟ ଭଳି ଦେଖାଯାଏ, ମୃଗତୃଷ୍ଣା ଭଳି, ଏହା ମିଥ୍ୟା ଏବଂ ଜଡତାର ମୂଳ କାରଣ। ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଯଦି କେବଳ ମନ ଅଟୁଟ ଅବସ୍ଥାରେ ରହିଥାଏ, ତେବେ ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟି ମଧ୍ୟ କେବଳ ମନ; ଯାହା ତାହାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ସେଠି ଏହି ମନ ନିଜେ ଅଟୁଟ। ଅଜନ୍ମା ପାଇଁ କୌଣସି ଉପାଦାନ କାରଣ ନାହିଁ; ଯେପରି ବିକାଶ ପାଇଁ କାରଣ ଅଛି, କିନ୍ତୁ ସେଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ସତ୍ୟ ନୁହେଁ, କିଛି ଅଳ୍ପ ଅଂଶ ବ୍ୟତୀତ। ବିଭିନ୍ନ ଫଳ କାରଣରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ଏଠାରେ କାରଣ ଯେପରି ଶୁଦ୍ଧ, ଫଳ ମଧ୍ୟ ସେପରି ଅଛି। ଏଠାରେ କାରଣ ଓ ଫଳର ସମ୍ପର୍କ ଲାଗୁ ହୁଏ ନାହିଁ। ଯେପରି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ବ୍ରହ୍ମ ଅଛନ୍ତି, ସେପରି ତିନି ଲୋକ ଅଛି। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ମନ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତ ପ୍ରକାଶିତ, ଯେପରି ଶୁଦ୍ଧ ଜଳରୁ ତାରଳ୍ୟ ଆସେ, ଅନ୍ୟ କିଛି ନୁହେଁ। ସମସ୍ତ କିଛି ମନ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରକାଶିତ, ଏହି ସମସ୍ତ ଅସତ୍ୟ ଏବଂ ପ୍ରସାରିତ, ଯେପରି ଚିନ୍ତାର ନଗର କିମ୍ବା ଗନ୍ଧର୍ବ ନଗର ଭଳି। ଏଠାରେ କୌଣସି ଦୃଢ଼ ଦେହ ନାହିଁ, ଯେପରି ରସିରେ ସାପ ନାହିଁ; ତେବେ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟ ଜାଗୃତ ଜନମାନେ କିପରି ଏଠାରେ ରହିପାରିବେ? କେବଳ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଦେହ ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ମନ ଜାଗୃତ ନୁହେଁ; ତେବେ ଏଠାରେ ସ୍ଥୂଳ ଦେହ ବିଷୟରେ କଣ ଆଲୋଚନା? ମନର ଅଞ୍ଚଳ, ଯାହାକୁ 'ମନୁଷ୍ୟ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ବିଭିନ୍ନ ରୂପ ଧାରଣ କରେ; ଏହି ଜଗତ ମନର ରାଜ୍ୟ ଭଳି, ସତ୍ୟ ଭାବରେ ଦେଖାଯାଏ। ଏହି ମନ ନିଜେ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, କଳ୍ପନାର ମିଶ୍ରଣ ତାହା; ନିଜ ରୂପକୁ ବିସ୍ତାର କରି, ଏହି ଜଗତକୁ ପ୍ରକାଶିତ କରେ। ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ମନର ରୂପ, ଏବଂ ମନ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାର ଦେହ; ଏଠାରେ ପୃଥିବୀ ଓ ଅନ୍ୟ ତତ୍ତ୍ୱ ନାହିଁ, ସେସବୁ କଳ୍ପିତ। ଯେପରି ଏକ ପଦ୍ମ ଅନ୍ୟ ପଦ୍ମର ନୟନରେ ଅଛି, ସେପରି ମନର ହୃଦୟରେ ଦୃଶ୍ୟ ବସିଛି; ଦ୍ରଷ୍ଟା ଓ ଦୃଶ୍ୟ ମନରେ କେବେ ଅଲଗା ନୁହେଁ। ଏହିପରି, ଏଠାରେ ମନର ସ୍ଵାମିତ୍ୱ ସ୍୵ପ୍ନ ଓ କଳ୍ପନା ଭଳି; ଏହା ନିଜ ଅନୁଭୂତି ଦ୍ୱାରା ସ୍ପଷ୍ଟ, ତେଣୁ ଦୃଶ୍ୟ ହୃଦୟରେ ଅଛି। ଏପରି, ଯେପରି ମନର ମୂଢ଼ତାରେ ବସିଥିବା ଏକ ଦାନବ ଶିଶୁକୁ ହତ୍ୟା କରେ, ସେପରି ଏହି ଅନ୍ତଃକରଣ ଯାହା ଦୃଶ୍ୟର ରୂପ ଧାରଣ କରେ, ସେ ଦ୍ରଷ୍ଟାକୁ ନଶ୍ୱ କରିଦିଏ। ଯେପରି ଏକ ମଣ୍ଡ ମାଛରେ ଥିବା ଅଂକୁର ସମୟ ଓ ସ୍ଥାନ ଅନୁଯାୟୀ ଦେହ ଦେଖାଏ, ସେପରି ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଜ୍ଞାନ ଦୃଶ୍ୟକୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କରେ। ଯଦି ଦୃଶ୍ୟର ଦୁଃଖ କେବେ ଶେଷ ହୁଏ ନାହିଁ, ତେବେ ଦୃଶ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ଶେଷ ହୁଏ ନାହିଁ, ନ ଜ୍ଞାନୀରେ ଶୁଦ୍ଧ ଜ୍ଞାନ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ; କିନ୍ତୁ ଦୃଶ୍ୟ ଯଦି ଜ୍ଞାନୀରେ ନାହିଁ, ତେବେ ଜ୍ଞାନୀର ଅବସ୍ଥା ଶେଷ ହୁଏ—ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଅଛି ବୋଲି ମଧ୍ୟ ଏହାକୁ ମୁକ୍ତି କୁହାଯାଏ। ଏଭଳି ଅଦ୍ଭୁତ ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକୁ ମୁଖ୍ୟ ଋଷି କହିବା ସମୟରେ, ସମସ୍ତ ଉପସ୍ଥିତ ଲୋକେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ ଶ୍ରବଣ ଇଚ୍ଛାରେ ନିରବ ହୋଇ ରହିଲେ। ତାଙ୍କ ଗହନାର ଝଙ୍କାର ନିରବ ହେଲା, ସେମାନେ କୌଣସି ଚଳନ କଲେ ନାହିଁ, ଏଏଁ ଫଳିଆ ପଞ୍ଜର ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ପୋଉଁ ମଧ୍ୟ ଖେଳିବା ବନ୍ଦ କରିଦେଲେ। ସାଧାରଣତଃ ଚଞ୍ଚଳ ଓ ଖେଳମିଶ୍ରିତ ଥିବା ନାରୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଏମିତି ନିରବ ଓ ଅଚଳ ହୋଇ ରହିଲେ, ଯେପରି ରାଜ ମହଳର ଚିତ୍ରପଟରେ ଅଙ୍କିତ ହୋଇଥିବା ଲୋକମାନେ। ଦିନ ଅନେକ ଅଂଶ ଶେଷ ହେଉଥିଲା, ମୃଦୁ ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣ ଏବଂ ଦୈନିକ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ଦୃତି ହେଉଥିଲା। ପ୍ରସ୍ୱାଦିତ ପଦ୍ମର ଗନ୍ଧ ଭରା ମୃଦୁ ବାୟୁ ବହୁଥିଲା, ଯେପରି ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଶୁଣିବାକୁ ଆସିଥିଲେ। ସୂର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଯେପରି ଶୁଣିଥିବା ଉପଦେଶ ଚିନ୍ତା କରି, ତାଙ୍କର ସାଧାରଣ ଗତି ଛାଡ଼ି, ପଶ୍ଚିମ ପାହାଡ଼ର ଶୂନ୍ୟ ଢାଳ ଦିଗେ ବଢ଼ିଗଲେ। ବନ ଭୂମିରେ ଅନ୍ଧକାର ଛାଡ଼ିଗଲା, ଯେପରି ଗଭୀର ଶାନ୍ତି ଓ ଶିତଳତା ଉପଦେଶ ଶୁଣି ଉପସ୍ଥିତ ହୋଇଥିଲା। ଦଶ ଦିଗରେ ଲୋକେ ଅତ୍ୟନ୍ତ କମ୍ ଚଳନ କରୁଥିଲେ, ଯେପରି ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରି ନିରବ ହୋଇ ଥିଲେ।