ସୁନ, ରାମ, ଏହି ଶାଶ୍ୱତ ସତ୍ୟର କଥା। ଯେପରିକି ସୁନାର ମଧ୍ୟରେ "ବାହୁଡି" ବୋଲି ଯେଉଁ ଅର୍ଥ ଅଲଗା ଭାବେ ଅନୁଭୂତି ହୁଏ, କିନ୍ତୁ ସୁନାର ମଧ୍ୟରେ ନିଜେ "ବାହୁଡି" କିଛି ନାହିଁ, ଏହିପରି ଏହି "ଜଗତ" ବୋଲି ଯାହାକୁ କୁହାଯାଏ, ତାହା ପରମାତ୍ମାରେ ନାହିଁ। ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତ କେବଳ ବ୍ରହ୍ମାନ୍ଦରେ ଅଛି, ତାହାର ଅନ୍ୟ କୌଣସି ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ସ୍ୱରୂପ ନାହିଁ; ଯେପରିକି "ବାହୁଡି ଭାବ" ସୁନାର ମଧ୍ୟରେ ନାହିଁ, ଏହିପରି ଏହି ଜଗତର ନିଜସ୍ୱ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ନାହିଁ। ଏହି ଜଗତ ଦୁଃଖ ନଦୀରେ ତରଙ୍ଗ ଭଳି ଦେଖାଯାଏ, କିନ୍ତୁ ଏହା ଅସତ୍ୟ; ଏହା ମନର ମାୟା ଭଳି, ମାୟାବୀର ମାୟାର ଚମକ ଭଳି, କେବଳ ମନ ଦ୍ୱାରା ଉପସ୍ଥାପିତ। ଅଜ୍ଞାନ, ଜନ୍ମମୃତ୍ୟୁ ଚକ୍ର, ବନ୍ଧନ, ମୋହ, ଭ୍ରମ, ଏବଂ ଗାଢ଼ ଅନ୍ଧକାର—ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଜ୍ଞାନୀମାନେ କେବଳ କଳ୍ପନାର ଦେଖା ଦେଇଛନ୍ତି। ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ବନ୍ଧନର ସ୍ୱରୂପ କହିବି, ତାପରେ ତୁମେ ମୁକ୍ତିର ସତ୍ୟ ଜାଣିପାରିବ। ବନ୍ଧନ କ’ଣ? ଦ୍ରଷ୍ଟା, ଦୃଶ୍ୟ ଏବଂ ତାଙ୍କର ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଥିବାକୁ ବନ୍ଧନ କୁହାଯାଏ; ଦ୍ରଷ୍ଟା ଦୃଶ୍ୟ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରି ଅଟକିଯାଏ, ଦୃଶ୍ୟ ଅନୁପସ୍ଥିତ ହେଲେ ଦ୍ରଷ୍ଟା ମୁକ୍ତ ହୁଏ। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ—ଯାହାକି ଜଗତ, ଆମେ, ତୁମେ ଇତ୍ୟାଦି ଭାବରେ ଉପସ୍ଥିତ—ଏହି ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହିଛି, ମୁକ୍ତି ନାହିଁ। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ରୋଗ କେବଳ "ନେତି, ନେତି" ଭଳି ଅର୍ଥହୀନ କଥାରେ ଶମିତ ହୁଏ ନାହିଁ; ବିପରୀତ ଭାବେ, ଏହା ମନର ଚିନ୍ତା ଦ୍ୱାରା ବଢ଼ିଯାଏ। ତର୍କ କିମ୍ବା ତୀର୍ଥ ଯାତ୍ରା ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ଦୃଶ୍ୟ ଜଗତର ସତ୍ୟତାକୁ ଜଣାଯାଇପାରିବ ନାହିଁ; ଏହାମାନେ କେବଳ ଅନ୍ୱେଷଣର ଉପାୟ। ଯଦି ଏହି ଜଗତ ସତ୍ୟ ହେଉଥାନ୍ତା, ତେବେ ଏହା କେଉଁଠିଏ ବି ଶେଷ ହେଉନଥାନ୍ତା; କାରଣ, ଅସତ୍ୟ କିଛି ଅସ୍ତିତ୍ୱ ନାହିଁ, ଯାହା ସତ୍ୟ ତାହା କେବେ ନଶ୍ୱର ହୁଏ ନାହିଁ। ଯେଉଁଠି ଏହି ଚେତନା ଓ ଜଡ ତତ୍ତ୍ୱ ଅଛି, ସେଠି ଦୃଶ୍ୟ ଜଗତର ଚମକ ଦେଖାଯାଏ—ଏହି ଚେତନା ଅଣୁମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଛି। ଏହିପରି, ଦୃଶ୍ୟ ଜଗତ ଅଛି, କିନ୍ତୁ ମୁଁ ଏହାକୁ ଶୁଦ୍ଧ କରି ଦେଇଛି—ତପ, ଧ୍ୟାନ, ଜପ ଦ୍ୱାରା ବିରକ୍ତି ହୋଇଛି, ଯେପରି ଏକ ଆଇନା ପରିଷ୍କୃତ ହେଲେ ମନ ତୃପ୍ତି ପାଏ। ଦୃଶ୍ୟ ଜଗତ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଏହା ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ ଯେ ଏହା ଚେତନାର ଆଇନାରେ ଅଣୁମାନେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରତିବିମ୍ବିତ ହୁଏ। ଯେଉଁଠି ଏହା ଅଛି, ସେଠି ଏହା ଆଇନାରେ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଭଳି ଦେଖାଯାଏ; ପାହାଡ଼, ଭୂମି, ନଦୀ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସବୁ ଚେତନାର ଆଇନାରେ ପ୍ରକାଶିତ। ଏପରେ ଆସିଯାଏ ଦୁଃଖ, ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା, ମୃତ୍ୟୁ, ଜନ୍ମ, ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଓ ଅନସ୍ତିତ୍ୱର ଧରିବା ଓ ଛାଡ଼ିବା, ସ୍ଥୂଳ ଓ ସୂକ୍ଷ୍ମ, ଚଳନଶୀଳ ଓ ଅଚଳ। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଜଗତକୁ ମୁଁ ଶୁଦ୍ଧ କରିଛି; ଏହାରେ ମୁଁ ବସି ନାହିଁ। ତଥାପି, ଏହି ଜଗତ ମନର ସମାଧିରେ ପୁନର୍ମିଳନର ଅବିରାମ ବୀଜ ଭଳି ଅଛି। ଯେତେବେଳେ ଏହି ଜଗତ ଦୃଶ୍ୟ ରହିଛି, ଅବିନାଶୀ ନିଦ୍ରା, ତୁରୀୟ ଅବସ୍ଥା କିମ୍ବା ନିର୍ବିକଳ୍ପ ସମାଧି ଆସିପାରେ ନାହିଁ। ମନ ନିର୍ବିକଳ୍ପ ସମାଧିରୁ ବାହାରିଲେ, ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତ ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ ଦୁଃଖ ଭଳି ଦେଖାଯାଏ, ଯେପରି ଗଭୀର ନିଦ୍ରା ପରେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ। ଏହି ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ, ଆଉ ସମାଧିର କ’ଣ ଆବଶ୍ୟକତା? କାରଣ, ଦୁଃଖ ପୁନର୍ବାର ଆସିଲେ, କ୍ଷଣିକ ସମତା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସଂତୋଷ ନାହିଁ। ଯଦି କେହି ଚିନ୍ତା ଶୂନ୍ୟ ସମାଧିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥାଏ, ମୁଁ ଏହାକୁ ନିର୍ମଳ ଅବସ୍ଥା ବୋଲି ମନେ କରେ, ଯେଉଁଠି ଅବିନାଶୀ ଗଭୀର ନିଦ୍ରା ଭଳି ଅନୁଭୂତି ହୁଏ। କିନ୍ତୁ ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟି ଥିଲେ, ଏହି ଅବସ୍ଥା କେହି ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରେ ନାହିଁ; କାରଣ, ମନର ଭ୍ରମ ଦ୍ୱାରା ଜଗତର ମାୟା ସବୁଠି ଉପସ୍ଥିତ ହୁଏ। ଯଦି ଦ୍ରଷ୍ଟା ଜୋରଦେଇ ପାଥର ଭଳି ଅବସ୍ଥା ଆଣେ, ତେବେ ଏହି ଅବସ୍ଥା ସେଷ ହେଲେ ପୁନି ଜଗତ ଦୃଷ୍ଟି ଉଦୟ ହୁଏ। ଏବଂ ଏହି ଚିନ୍ତା ଶୂନ୍ୟ ସମାଧି କିଛି ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ପାଥର ଭଳି ହୁଏ ନାହିଁ; ଏହି ଅନୁଭୂତି ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଖରେ ରହିଥାଏ। ଏହିପରି, ଏହି ସମାଧି ପାଥର ଭଳି ପକ୍କା ହୁଏ ନାହିଁ; ଏହା ଶାନ୍ତ, ଅଜନ୍ମା ଓ ଅକ୍ଷୟ ଚେତନା ଭଳି ପରିଣତି ହୁଏ। ତେଣୁ, ଯଦି ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଜଗତ ସତ୍ୟ ହେଉଥାନ୍ତା, ଏହା କେବେ ଶେଷ ହେଉନଥାନ୍ତା; ତପ, ଜପ, ଧ୍ୟାନ ଦ୍ୱାରା ଏହାକୁ ଶେଷ କରିହେବ ବୋଲି ଭାବିବା ଅଜ୍ଞାନ ମାତ୍ର। ଯେପରି ଅପରିପକ୍ୱ ପଦ୍ମ ଡଣ୍ଡର ଭିତରେ ପଦ୍ମବୀଜ ରହିଥାଏ, ସେପରି ଦୃଶ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟି ଭିତରେ ଅନ୍ତର୍ନିହିତ। ଯେପରି ରସ ଦ୍ରବ୍ୟରେ, ତେଲ ତିଳ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବୀଜରେ, ଗନ୍ଧ ଫୁଲରେ ଅଛି, ସେପରି ଦୃଶ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟା ଭିତରେ ଅଛି। ଏହିପରି, କାଫୂର ଓ ଏପରି ଦ୍ରବ୍ୟ ଯେଉଁଠି ରଖାଯାଏ, ସେଠି ତାହାର ଗନ୍ଧ ଫୁଟିଯାଏ; ସେପରି ଜଗତ ଚେତନାର ଗୁହା ମଧ୍ୟରେ ଦେଖାଯାଏ। ତୁମ ଦେଖିପାରିବା ଭଳି, ସ୍୵ପ୍ନ, କଳ୍ପନା, ମନସିକ ରାଜ୍ୟ ସବୁ ତୁମ ଅନୁଭୂତି ମାନେ ଅଛି, ସେପରି ଦୃଶ୍ୟ ଜଗତ ହୃଦୟରେ ଅଛି। ଏହିପରି, ଯେପରି କଳ୍ପନାରେ ଥିବା ରାକ୍ଷସ ଏକ ଶିଶୁକୁ ନଷ୍ଟ କରିପାରେ, ସେପରି ଦୃଶ୍ୟ ଆକୃତି ଦୃଷ୍ଟାକୁ ଧ୍ୱଂସ କରେ। ଯେପରି ଚାଷ ମାନେ ମାଞ୍ଚିରେ ଥିବା ଅଙ୍କୁର ନିଜ ସମୟରେ ଚମକଦାର ଦେହ ଦେଉଛି, ସେପରି ଦୃଶ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ। ଯେପରି ଦ୍ରବ୍ୟର ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ସଦା ହୃଦୟରେ ଉଦୟ ହୁଏ, ତେଣୁ ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନା ଦେହ ଭିତରେ ଜଗତର ଅସ୍ତିତ୍ୱ ନିଜେ ଅନ୍ତର୍ନିହିତ। ଏବେ ଆକାଶଜ ନାମକ ଏକ ଚମତ୍କାର କଥା ଶୁଣ। ଏହା "ଉତ୍ପତ୍ତି" ପର୍ବ, ଯାହା ଶୁଣିଲେ, ରାଘବ, ତୁମେ ଏହି ସତ୍ୟକୁ ବୁଝିପାରିବ। ଏକ ଦ୍ୱିଜ ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ନାମ ଆକାଶଜ, ଅତି ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ସଦା ଧ୍ୟାନରେ ଲିନ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଜୀବର କଲ୍ୟାଣରେ ଲାଗିଥିବା। ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଜୀବନ କଟାଇବା ପରେ, ମୃତ୍ୟୁ ଚିନ୍ତା କଲେ: "ମୁଁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଖାଇ ନଶ୍ୱର କରେ, କାରଣ ମୁଁ ଅକ୍ଷୟ।" ତଥାପି, "ମୁଁ ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଆକାଶଜକୁ କାହିଁକି ଭକ୍ଷଣ କରିପାରୁନି? ଏଠାରେ ମୋର ଶକ୍ତି ପଥରରେ ତଳୱାର ଭଳି ଅସଫଳ।