ଏହି ଉପଦେଶରେ, ମହାର୍ଷି ବସିଷ୍ଠ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ—“ଏକ ଅଜ୍ଞାନୀ ଜଣେ ଜଣେ ତାଙ୍କର ଅହଂକାର ଓ ଭିନ୍ନତାର ଭାବକୁ ଆରୋପଣ କରି, ଗ୍ୟାନକୁ ଦୂଷିତ କରେ; ଏହା ଏମିତି, ଯେପରି ଏକ ସାପ ଶୁଦ୍ଧ ଆକାଶକୁ ଅପବିତ୍ର କରେ। ଯେପରି ସମୁଦ୍ର ସମସ୍ତ ଜଳର ଆଶ୍ରୟ, ଏହିଠାରେ ଏକମାତ୍ର ନିଜ ଅନୁଭୂତି—ସାକ୍ଷାତ୍କାର ହେଉଛି ସତ୍ୟ ଜ୍ଞାନର ମାଧ୍ୟମ; ଏହାକୁ ଶୁଣ, ରାମ। ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକ ଅନୁଭୂତିକୁ ସମସ୍ତ ଜିନିଷର ମୂଳ ଓ ନିର୍ଣ୍ଣୟକାରୀ ଭାବରେ ଜାଣନ୍ତି; ଯାହା ଏହା ସହିତ ଉପସ୍ଥିତ, ସେହି ଅନୁଭୂତିକୁ ଏକ ସାକ୍ଷାତ୍କାର ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଏ। ଏଠାରେ ‘ସାକ୍ଷାତ୍କାର’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ ଏହି ଅନୁଭୂତିର ଜାଗୃତ ଚେତନାକୁ; ଏହି ଚେତନା ହେଉଛି ଜୀବ। ଏହି ଜୀବ ହେଉଛି ଚେତନା, ଏହି ଚେତନା ହେଉଛି ଅହଂ ଭାବ; ଯାହା କି ଏହି ଚେତନା ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ତାହାକୁ ବସ୍ତୁ ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଏ। ଇଚ୍ଛା, ସନ୍ଦେହ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମାୟାମୟ ଭ୍ରମ ଦ୍ୱାରା ଏହି ବିଶ୍ୱ ଉପସ୍ଥିତ ହୁଏ, ଯେପରି ଜଳ ତରଙ୍ଗ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ରୂପରେ ଦେଖାଯାଏ। ସୃଷ୍ଟିର ପ୍ରାରମ୍ଭରେ, ପୂର୍ବରୁ କୌଣସି କାରଣ ନଥିଲା; କିନ୍ତୁ ସୃଷ୍ଟି ଆରମ୍ଭରେ, ନିଜ ଲୀଳାରେ ଏହି ଅନୁଭୂତି ଜାଗୃତ ହୁଏ ଓ ନିଜେ କାରଣ ହୋଇଯାଏ। ଏହି ଜୀବର କାରଣ ଭାବ କେବଳ ଅନ୍ୱେଷଣ ଦ୍ୱାରା ନିଶ୍ଚିତ ହୁଏ, ଯଦିଓ ଏହା ଅସତ୍ୟ; ତଥାପି ବିଶ୍ୱର ପ୍ରକାଟିତିରେ ଏହା ସତ୍ୟ ଭାବରେ ଦେଖାଯାଏ। ଅନ୍ୱେଷଣ ନିଜ ରୂପ ଓ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟକୁ ଲୟ କରି, ଶୀଘ୍ର ଏହି ସ୍ରେଷ୍ଠ ସାକ୍ଷାତ୍କାର ଅବସ୍ଥାକୁ ଉପସ୍ଥାପନ କରେ। ଅନ୍ୱେଷଣ ଯେତେବେଳେ ନିଜକୁ ଅନ୍ୱେଷଣ କରେ, ସେତେବେଳେ ନିଜ ରୂପକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ନାହିଁ; ଏହି ସମୟରେ କେବଳ ସ୍ରେଷ୍ଠ ଅବସ୍ଥା ଅବଶେଷ ରହିଯାଏ। ମନ ନିର୍ଜୀବ ଓ ଶାନ୍ତ ହେଲେ, ଏଠାରେ ଅନ୍ତଃକରଣ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ଶରୀର ଦ୍ୱାରା କୌଣସି କାର୍ୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ନାହିଁ; ନିଷ୍କ୍ରିୟତା ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ନାହିଁ, କାରଣ ଏଠାରେ କର୍ତୃତ୍ୱ ଭାବ ନାହିଁ। ମନ ଶାନ୍ତ ଓ ନିର୍ଜୀବ ହେଲେ, କାର୍ମିକ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡିକ କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ କରି ନାହିଁ; ସେଗୁଡିକ ଏମିତି ରହିବା, ଯେପରି ଯନ୍ତ୍ର ଚଳିତ ହେଉନାହିଁ। ମନ ଯନ୍ତ୍ରର ଚଳାଚଳ ସଂସ୍ପର୍ଶ ଦ୍ୱାରା ହୁଏ, ଯେପରି ଏକ କଠ ପୁତଳି ଭିତର ତାର ଦ୍ୱାରା ଚଳିତ ହୁଏ। ଏହି ବିଶ୍ୱ ଯେଉଁଠି ଏତେ ରୂପ, ଆଲୋକ, ଚିନ୍ତା, ବସ୍ତୁ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ରହିଛି, ସେଉଁଠି ସଂସ୍ପର୍ଶ ଭିତରେ ବିଦ୍ୟମାନ; ଯେପରି ପବନ ଭିତରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ କମ୍ପନ ରହିଥାଏ। ଶୁଦ୍ଧ, ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ସଂସ୍ପର୍ଶ ନିଜ ରୂପରେ ଉପସ୍ଥିତ ହୁଏ, ଶରୀର, ଭିତର ଓ ବାହାର ରୂପରେ ସମସ୍ତ ଦିଗ, କାଳ ଓ ସ୍ଥାନରେ ବିସ୍ତାରିତ ହୁଏ। ଦ୍ରଷ୍ଟା ଏକା ନିଜ ଦେଖିଥିବା ରୂପକୁ ନିଜ ରୂପରେ ଧାରଣ କରି ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଥାଏ; ଯେଉଁଠି ତାଙ୍କର ରୂପ ଚମକିଉଠି, ସେଉଁଠି କେବଳ ତାଙ୍କର ରୂପ ଅବସ୍ଥିତ। ସମସ୍ତ ଏଠାରେ ଆତ୍ମା, ଯେପରି ଏହା ଇଚ୍ଛାର ରୂପ ହୋଇଯାଏ; ଏହିଠାରେ ଏହା ଶୀଘ୍ର ଉପସ୍ଥିତ ହୁଏ, ଏମିତି ଚମକିଉଠି, ଯେପରି ସେହି ରୂପରେ। ଦ୍ରଷ୍ଟା ସମସ୍ତ ହୋଇଥିବାରୁ, ଦେଖାଯାଉଥିବା ବସ୍ତୁ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ରଖିଥାଏ; କିନ୍ତୁ ଦ୍ରଷ୍ଟା ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ ଦ୍ରଷ୍ଟୃତ୍ୱ ଅଛି, ଦ୍ରଷ୍ଟା ନଥିଲେ ଦେଖାଯାଉଥିବା ବସ୍ତୁ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ରଖିଥାଏ ନାହିଁ। ଏଭଳି, ଏହି ସୃଷ୍ଟି କୌଣସି କାରଣ ବିନା ଅଛି, ଯେପରି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ଭାବନା; ଏହାର ସୃଷ୍ଟା ସାକ୍ଷାତ୍କାର ହୋଇଯାଏ, ଏହାର ଅଙ୍ଗଗୁଡିକ କୌଣସି ଗୁଣ ବିନା। ଯାହାର ରୂପ କେବଳ ନିଜ ଚେଷ୍ଟା, ସେ ଭାଗ୍ୟର ଭାବକୁ ଦୂରେ ଫେଙ୍ଗି ଦେଇ, ଏକା ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ। ଗୁରୁମାନ୍ୟ ଶ୍ରେଣୀର ମତ ଓ ତାଙ୍କର ମତର ସତ୍ୟ ଓ ପ୍ରକାଶ ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ନିଜେ ଶୁଦ୍ଧ, ନିରାକାର, ସ୍ରେଷ୍ଠ ଜ୍ଞାନର ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବ। ଉତ୍ତମ ଲୋକଙ୍କ ସଂଗ ଓ ଯୁକ୍ତିର ଅନୁପ୍ରୟୋଗ ଦ୍ୱାରା ଜ୍ଞାନ ବଢ଼ିଥାଏ; ତାପରେ ମହାପୁରୁଷର ଅବସ୍ଥା ଆସେ, ଯାହା ମହାପୁରୁଷର ଗୁଣରେ ଉପଲକ୍ଷିତ। ଯେଉଁ ଗୁଣ ଏଠାରେ ଏକ ଲୋକ ରଖିଛି, ତାହାକୁ ଶୀଘ୍ର ଶିଖିବା ଉଚିତ, ତାପରେ ଚିତ୍ତ ଉନ୍ନତି ହୁଏ। ଏହି ମହାତ୍ମାତ୍ବ ଶାନ୍ତି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଗୁଣରେ ଭୂଷିତ; କିନ୍ତୁ, ରାମ, ସତ୍ୟ ଜ୍ଞାନ ବିନା କେହି ତ୍ରୁଟିହୀନ ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବେ ନାହିଁ। ଜ୍ଞାନରୁ ଶାନ୍ତି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଗୁଣ ବଢ଼େ, ମହାପୁରୁଷର ଅନୁକ୍ରମରେ; ଏହି ଗୁଣଗୁଡିକ ଅଭ୍ୟନ୍ତର ଫଳ ପାଇଁ ପ୍ରଶଂସାର ଯୋଗ୍ୟ, ଯେପରି ବର୍ଷାରୁ ନୂତନ ଅଙ୍କୁର ଉପଜିଥାଏ। ଶାନ୍ତି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଗୁଣ ଦ୍ୱାରା ସ୍ରେଷ୍ଠ ଜ୍ଞାନ ବଢ଼େ, ଯେପରି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧାନ ଉତ୍ସବରେ ଖାଦ୍ୟ ଦାନ ଦ୍ୱାରା ଉପଜିଥାଏ। ଶାନ୍ତି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଗୁଣ ଜ୍ଞାନରୁ ଉପଜିଥାଏ, ଏହି ଜ୍ଞାନ ମଧ୍ୟ ଶାନ୍ତି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଗୁଣ ଦ୍ୱାରା ଉପଜିଥାଏ; ଏହି ଦୁଇ ଏକାଏକି ଅନ୍ୟୋନ୍ୟ ବଢ଼ନ୍ତି, ଯେପରି ନଦୀ ଓ ସମୁଦ୍ର। ଜ୍ଞାନ ଉତ୍ତମ ଲୋକଙ୍କ ଆଚରଣରୁ ଉପଜିଥାଏ, ଏହି ଜ୍ଞାନରୁ ଉତ୍ତମ ଲୋକଙ୍କ ପଥ ଉପଜିଥାଏ; ଏହି ଦୁଇ ଏକାଏକି ଉନ୍ନତି କରନ୍ତି, ଏକା ଜ୍ଞାନ କିମ୍ବା ଏକା ଉତ୍ତମ ପଥ ଏଠାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଫଳ ଦେଇପାରିବ ନାହିଁ। ଯେପରି ଗାୟନର ଆନନ୍ଦ ଏକ ପକ୍ଷୀର ଉତ୍ତୋଳିତ ଚିତ୍କାର ଓ ଦକ୍ଷ ଗାୟକର ଧ୍ୱନି ସହିତ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ, ସେପରି— ଏହି ଭଳି, ଜ୍ଞାନ ଓ ଉତ୍ତମ ଲୋକଙ୍କ ସଂଗ ଦ୍ୱାରା, ଯେଉଁ ଲୋକ ଆସକ୍ତି ଓ କର୍ତୃତ୍ୱ ବିନା, ସ୍ରେଷ୍ଠ ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ। ରଘୁବଂଶର ଆନନ୍ଦ, ଏପରି ଆଚରଣର ଅନୁକ୍ରମକୁ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିଛି; ଏବେ ଜ୍ଞାନର ଅନୁକ୍ରମକୁ ଠିକ୍ ଭାବେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି। ଏହି ଉପଦେଶ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଜୀବନଦାୟୀ ଓ ମାନବ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟର ଫଳ ଦେଇଥାଏ; ଏହି ପ୍ରକାର, ଜ୍ଞାନୀ, ଶାସ୍ତ୍ରର ଅର୍ଥ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିବା ଓ ବିଶ୍ୱସ୍ତ ଲୋକଙ୍କୁ ଶୁଣିବା ଉଚିତ। ଶୁଣିବା ପରେ, ତୁମ ଅନ୍ତଃକରଣର ଶୁଦ୍ଧତା ଦ୍ୱାରା, ତୁମେ ସତ୍ୟ ଅବସ୍ଥାକୁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବ; ଯେପରି କଟକ ଫଳ ଜଳକୁ ଶୁଦ୍ଧ କରେ।