ଏହି ଉପଦେଶରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହେଉଛି, ଯଦି କିଛି ଜନ ଅଛନ୍ତି ଯେଉଁମାନେ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ, ମନର ଅନୁରାଗ ଛାଡିଦେଇଛନ୍ତି, ଏବଂ ସମସ୍ତ ସନ୍ଦେହ ଓ ଜ୍ଞାନର ଗଠଠା ଭଙ୍ଗ ହୋଇଛି, ତେବେ ମହାପୁନ୍ୟବାନ ବ୍ୟକ୍ତି, ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଆର କଣ ତପସ୍ୟା କିମ୍ବା ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ସଂଗ୍ରହର ଆବଶ୍ୟକତା ରହିବ? ଯେଉଁମାନେ ମନରେ ଶାନ୍ତି ଓ ବିରାଗ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସତ୍କୃତି ଯୋଗ୍ୟ ଏବଂ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଚେଷ୍ଟାରେ ଖୋଜିବା ଯୋଗ୍ୟ; ଦରିଦ୍ରମାନେ ସତ୍ପୁରୁଷଙ୍କୁ ରତ୍ନର ପରି ଦେଖିବା ଉଚିତ। ଜ୍ଞାନୀଙ୍କର ବୁଦ୍ଧି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସଙ୍ଗର ସୌନ୍ଦର୍ୟରେ ଶୋଭିତ, ଦେବୀମାନଙ୍କର ମଣ୍ଡଳୀରେ ପଦ୍ମର ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ ହୁଏ। ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷ ଯେଉଁମାନେ ଶୁଦ୍ଧ ଲୀଳା ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ କେବେ ବି ଉତ୍ତମ ସଙ୍ଗକୁ ଛାଡି ଦିଅନ୍ତି ନାହିଁ। ଯେଉଁ ସନ୍ତମାନେ ଅଜ୍ଞାନର ଗଠଠା କାଟିଦେଇଛନ୍ତି ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ, ସେମାନେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଯୋଗ୍ୟ; ସେମାନେ ସଂସାର ରୂପୀ ସମୁଦ୍ର କୁ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ କରିବା ଉପାୟ। ଯେଉଁମାନେ ସନ୍ତମାନେ ଦେଖି ବି ଉଦାସୀନ ରହିଥିଲେ, ସେମାନେ ନରକ ଅଗ୍ନିର ପାଇଁ ଶୁଷ୍କ ଜଳର ପରି ହୋଇଯାନ୍ତି, ଯେଉଁ ସନ୍ତମାନେ ନରକ ଅଗ୍ନିକୁ ଶାନ୍ତ କରିବା ମେଘର ପରି। ଦୁଃଖ, ମୃତ୍ୟୁ, ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟ ଭ୍ରାନ୍ତି ଏହି ଉତ୍ତମ ସଙ୍ଗର ଔଷଧରେ ଶାନ୍ତିତା ପାଉଛି। ତୃପ୍ତି, ଉତ୍ତମ ସଙ୍ଗ, ଚିନ୍ତନ ଏବଂ ଶାନ୍ତିତା—ଏହି ଚାରିଟି ଉପାୟ ଦ୍ୱାରା ଲୋକେ ସଂସାର ସମୁଦ୍ର କୁ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହୁଅନ୍ତି। ତୃପ୍ତି ସର୍ବୋତ୍ତମ ଲାଭ, ଉତ୍ତମ ସଙ୍ଗ ସର୍ବୋତ୍ତମ ମାର୍ଗ, ଚିନ୍ତନ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଜ୍ଞାନ, ଏବଂ ଶାନ୍ତିତା ସର୍ବୋତ୍ତମ ସୁଖ। ଏହି ଚାରିଟି ଶୁଦ୍ଧ ଉପାୟ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିଲେ ସଂସାର ଶୂନ୍ୟ ହୋଇଯାଏ; ଯେଉଁମାନେ ଏହି ଚାରିଟିରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସେମାନେ ମାୟା ଓ ସଂସାର ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ। ଏହି ଉପାୟ ମଧ୍ୟରୁ ଯେଉଁ କୌଣସି ଏକ ଚିତ୍ତ ଶୁଦ୍ଧ ଅବସ୍ଥାରେ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହେଲେ, ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଚାରିଟିରେ ପାରଙ୍ଗତ ହୋଇଯାନ୍ତି। ଏହି ଚାରି ଉପାୟ ମଧ୍ୟରୁ ଏକ ଉପାୟ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତ ଉପାୟର ଉତ୍ସ; ତେଣୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଲାଭ ପାଇଁ ଅତି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଚେଷ୍ଟାରେ ଏକଟି ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବା ଉଚିତ। ଉତ୍ତମ ସଙ୍ଗ, ତୃପ୍ତି, ଚିନ୍ତନ ଏବଂ ଶାନ୍ତିତା—ଏହିଗୁଡିକ ଚେତନା ଶୁଦ୍ଧ ହେଲେ ସ୍ୱାଭାବିକ ଭାବେ ଉପସ୍ଥିତ ହୁଏ, ଯେପରି ନଦୀ ଜଳ ସମୁଦ୍ରରେ ଏକତ୍ରିତ ହୁଏ। ଉତ୍ତମ ସଙ୍ଗରେ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ମଧ୍ୟରେ ଚିନ୍ତନ, ତୃପ୍ତି ଓ ଶାନ୍ତିତା ବୃଦ୍ଧି ପାଉଛି, ଯେପରି ଚିନ୍ତାମଣି ଗଛ ତଳେ ଧନ ବୃଦ୍ଧି ହୁଏ। ତୃପ୍ତି ଥିଲେ ଚିନ୍ତନ, ଶାନ୍ତିତା ଓ ଉତ୍ତମ ସଙ୍ଗ ଉପଜାଏ, ଯେପରି ପୂର୍ଣ୍ଣ ଚନ୍ଦ୍ର ଦିନେ ସୌନ୍ଦର୍ୟ ଓ ଗୁଣ ବୃଦ୍ଧି ହୁଏ। ଚିନ୍ତନରେ ଆସକ୍ତି ରଖିଲେ ଉତ୍ତମ ସଙ୍ଗ, ତୃପ୍ତି ଓ ଶାନ୍ତିତା ଉପଜାଏ, ଯେପରି ଜ୍ଞାନୀ ମନ୍ତ୍ରୀ ଥିଲେ ରାଜାଙ୍କୁ ଜୟ ଓ ସମୃଦ୍ଧି ମିଳେ। ତେଣୁ, ରଘୁବଂଶୀ, ସଦା ଚେଷ୍ଟା କରି ମନକୁ ବଶ କର; ଏହି ଚାରି ଉପାୟ ମଧ୍ୟରୁ କୌଣସି ଏକଟି ନିରନ୍ତର ଅନୁଷ୍ଠାନ କର। ଉତ୍ତମ ଚେଷ୍ଟା ଉପରେ ଭରସା କରି, ମନର ହାତୀକୁ ବଶ କରି, ଯେପରି ଏକ ଗୁଣ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୋଇଯାଏ ତେବେ ଉତ୍ତମ ଲାଭ ମିଳେ। ଦୃଢ ଚେଷ୍ଟାରେ ଦନ୍ତକୁ ଦନ୍ତରେ ଘସି, ରାମ, ମନକୁ ଉତ୍ତମ ଗୁଣ ଲାଭ ଉପରେ ଏକାଗ୍ର କର। ସେଉଁଠି ତୁମେ ଦେବ, ଯକ୍ଷ, ମାନବ କିମ୍ବା ଗଛ ହେଉ, ବଳଶାଳୀ, ଏଠି ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟ ନାହିଁ। ଏକ ଗୁଣ ପକ୍କା ହେଲେ ଏବଂ ଶକ୍ତି ଉପଜିଲେ, ସମସ୍ତ ଦୋଷ ଶୀଘ୍ର ନଶ୍ଟ ହୁଏ। ଗୁଣ ବୃଦ୍ଧି ହେଲେ ଦୋଷ ନଶ୍ଟ ହୁଏ; ଦୋଷ ବୃଦ୍ଧି ହେଲେ ଗୁଣ ନଶ୍ଟ ହୁଏ। ଏହି ବିଶାଳ ମନର ଜଙ୍ଗଲରେ ଏକ ତୀବ୍ର ସ୍ରୋତ ଚାଲିଛି, ଯେଉଁ ସ୍ରୋତର ଦୁଇ ଧାର—ଶୁଭ ଓ ଅଶୁଭ—ଏହି ସ୍ରୋତ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀକୁ ଏକାଠି କରି ନେଉଛି। ନିଜ ଚେଷ୍ଟାରେ ଏହି ସ୍ରୋତକୁ ଯେଉଁ ଧାରରେ ଚାଲାଯିବାକୁ ଚାହା, ସେଉଁ ଧାରରେ ଚାଲିଯିବ; ଚାହିଲାଯିଏ ଏହାକୁ କର। ମାନବ ଚେଷ୍ଟାରେ ଏହି ମନର ନଦୀକୁ ଦୀରେ-ଦୀରେ ଶୁଭ ଧାରରେ ନେଇଯିବା ଉଚିତ; ନିଜ ମନର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସ୍ରୋତ ସ୍ଥାପନ କର, ତେବେ କୌଣସି ବାଧା ରହିବ ନାହିଁ। ଏପରି, ରଘୁବଂଶୀ ରାମ, ଯେଉଁ ଜଣେ ତୁମ ପରି ବିବେକ ଲାଭ କରିଛି, ସେ ଜ୍ଞାନର ଉପଦେଶ ଶୁଣିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ, ଯେପରି ରାଜା ରାଜନୀତି ଶୁଣିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ। ତୁମେ ଶୁଦ୍ଧ, ଦୂଷଣ ହିନ, ଚେତନାର ଜ୍ଞାନରେ ବିଶାଳ, ଜଡତାରେ ଅସ୍ପୃଶ୍ୟ, ଯୋଗ୍ୟ, ଶରତ ଚନ୍ଦ୍ର ପରି ଆକାଶରେ ଦୀପ୍ତିମାନ। ତୁମେ ଏହି ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ ଗୁଣର ଧନରେ ସମ୍ପନ୍ନ; ଏହି ଶବ୍ଦଗୁଡିକୁ ଶୁଣ, ଯାହା ମନର ଭ୍ରାନ୍ତିକୁ ଦୂର କରିବାକୁ ସମର୍ଥ। ଯେଉଁ ବ୍ୟକ୍ତିର ପୁଣ୍ୟ ଗଛ ଫଳ ଭରା ଏବଂ ନମ୍ର, ସେମାନେ ଏହି ଶୁଣିବା ଉଦ୍ୟମ କରନ୍ତି, ଯାହା ଆତ୍ମାର ମୁକ୍ତି ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ। ଉତ୍ତମ, ଶୁଦ୍ଧ, ଏବଂ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଶବ୍ଦ ଧନର ପାତ୍ର; କେବଳ ଯୋଗ୍ୟ ଲୋକ ଏହାର ଲାଭ ନେଇପାରନ୍ତି, ନିମ୍ନ ଲୋକ ନୁହଁ। ଏହି ଶାସ୍ତ୍ର, ଯାହାକୁ ମୁକ୍ତିର ଉପାୟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଏହା ଏସେନ୍ସ ଭାବେ ଗଣାଯାଏ; ବିଶେଷ ଏହି ଶାସ୍ତ୍ରର ୩୨,୦୦୦ ଶ୍ଲୋକ ନିର୍ବାଣ ଦେଇପାରେ। ଯେପରି ଦୀପ ନିଦ୍ରା ବିନା ଜ୍ଞାନ ଦେଇଥାଏ, ଏହି ଶାସ୍ତ୍ର ମୁକ୍ତି ଦେଇଥାଏ, ଚାହିଦା ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ। ନିଜେ ଜାଣିଲେ କିମ୍ବା ଶୁଣିଲେ ଏହା ଭ୍ରାନ୍ତିକୁ ଶାନ୍ତ କରି ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥାଏ; ଜ୍ଞାନୀଙ୍କ ଶବ୍ଦରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହେଲେ ଏହା ଆମ୍ରୁତ ଧାରା ପରି ତୁରନ୍ତ ଲାଭ ଦେଇଥାଏ। ଯେପରି ରସିରେ ସାପ ଭ୍ରାନ୍ତି ଦୂର ହୁଏ, ଏହି ଜ୍ଞାନ ଦେଖିଲେ, ଜଗତର ଦୁଃଖ ଶାନ୍ତି ଏବଂ ଶାନ୍ତିତା ମିଳେ। ଏହି ଗ୍ରନ୍ଥରେ ଛଅ ଅଧ୍ୟାୟ ଅଛି, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅଧ୍ୟାୟ ଯୁକ୍ତି ଭିତ୍ତିକ, ବିଭିନ୍ନ ଉପମା ଓ ମୂଲ୍ୟବାନ ଉକ୍ତି ଭରିତ। ପ୍ରଥମ ଅଧ୍ୟାୟ 'ବିରାଗ' ନାମରେ, ଯାହା ମରୁଭୂମିରେ ଗଛକୁ ଜଳ ଦେଇ ଯେପରି ବିରାଗ ବୃଦ୍ଧି ହୁଏ। ଏହି ଅଧ୍ୟାୟର ହଜାର ଶ୍ଲୋକ ହୃଦୟରେ ଚିନ୍ତନ କଲେ, ରତ୍ନ ଘସିଲେ ଯେପରି ଦୀପ୍ତି ହୁଏ, ତେପରି ଶୁଦ୍ଧ ଜ୍ଞାନ ଉପଜାଏ।