ଏକ ଦିନ, ଏକ ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ଉପସ୍ଥାପିତ ହେଲା—ସଂସାର ରୂପୀ ଦୁଃଖ ଏବଂ ବିପଦକୁ କିପରି ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ କରାଯାଏ? ଏହାର ଉତ୍ତର ଦେଇ ବ୍ୟାସଦେବ କହିଲେ, “ଉତ୍ତମ ଲୋକଙ୍କ ସଙ୍ଗ ଏହି ଦୁଃଖମୟ ସଂସାର କୁ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ କରିବା ପାଇଁ ସବୁଠୁ ଉତ୍ତମ ଉପାୟ। ଉତ୍ତମ ଲୋକଙ୍କ ସଙ୍ଗରେ ଯେଉଁ ଜଣେ ଏକାଗ୍ରତା ଓ ବିବେକ ରୂପୀ ଫୁଲକୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖିଥାନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହି ଫୁଲର ଫଳ ରୂପୀ ଧନର ଧାରକ ହୋଇଯାନ୍ତି। ବିବେକୀ ଲୋକଙ୍କ ସଙ୍ଗରେ ଶୂନ୍ୟତା ମଧ୍ୟ ପୂର୍ଣ୍ଣତା ହୋଇଯାଏ, ମୃତ୍ୟୁ ମଧ୍ୟ ଉତ୍ସବ ଭଳି ଲାଗେ, ଦୁଃଖ ମଧ୍ୟ ସୁଖ ଭଳି ମାନିଯାଏ। ଏହି ଜଗତରେ ଉତ୍ତମ ଲୋକଙ୍କ ସଙ୍ଗ ହିଁ ବିପଦର ଶୀତ, ମୋହର ପବନ ଓ ଅଜ୍ଞାନର ଅନ୍ଧାରକୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଭଳି ଜୟ କରିଥାଏ। ଉତ୍ତମ ଲୋକଙ୍କ ସଙ୍ଗ ଅବିବେକ ରୂପୀ ବୃକ୍ଷକୁ ନଶ୍ଟ କରିଏ, ବୁଦ୍ଧିକୁ ବୃଦ୍ଧି କରିଏ, ଦୁଃଖକୁ ଦୂର କରିଏ। ଏହି ସଙ୍ଗରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ବିବେକର ଦୀପ—ଏହା ଦୀପ୍ତିମାନ ଓ ମଧୁର, ଦୁଃଖହୀନ ବୃକ୍ଷର ଫୁଲ ଭଳି। ଉତ୍ତମ ଲୋକଙ୍କ ସଙ୍ଗରୁ ମିଳିଥିବା ଶକ୍ତି ଏମିତି ଏକ ସୁଖ ଦେଇଥାଏ, ଯାହା କେବେ ବିପଦ, ଅସ୍ଥିରତା ନାହିଁ, ସଦା ପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ଅତୀର୍ଥ। ଦୁଃଖର ଅତି କଷ୍ଟକର ଅବସ୍ଥାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଥିବା ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ଉତ୍ତମ ଲୋକଙ୍କ ସଙ୍ଗକୁ କେବେ ଛାଡ଼ିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଏହି ଜଗତରେ ଉତ୍ତମ ଲୋକଙ୍କ ସଙ୍ଗ ଧର୍ମର ରାସ୍ତାରେ ଏକ ଶୁଭ ଦୀପ, ଏହା ହୃଦୟର ଅନ୍ଧାରକୁ ଦୂର କରିବା ଜ୍ଞାନର ଆଲୋକରେ ଦୀପ୍ତିମାନ। ଯେଉଁ ଜଣେ ଉତ୍ତମ ଲୋକଙ୍କ ସଙ୍ଗ ରୂପୀ ଶୀତଳ ଓ ପବିତ୍ର ଗଙ୍ଗାରେ ସ୍ନାନ କରିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଦାନ, ତୀର୍ଥ, ତପ, ବିଦି ଦ୍ରବ୍ୟର ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ। ଯଦି ଏମିତି ଉତ୍ତମ ଲୋକ ଅଛନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ରାଗ ରହିତ, ସନ୍ଦେହ ବିହୀନ, ଗଠି ବିଗଳିତ, ତେବେ ତପ କିମ୍ବା ତୀର୍ଥର ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ। ଯେଉଁମାନେ ମନକୁ ଶାନ୍ତ କରିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଆଦର ଯୋଗ୍ୟ ଓ ଉତ୍ତମ ଲୋକ ଦରିଦ୍ରଙ୍କ ପାଇଁ ମଣିର ଭଳି ଦେଖିବା ଉଚିତ। ବିବେକୀ ଲୋକଙ୍କ ବୁଦ୍ଧି ଉତ୍ତମ ସଙ୍ଗର ଶୋଭାରେ ସଦା ଦୀପ୍ତିମାନ ହୁଏ, ଦେବଙ୍କ ସଭାରେ ମନ୍ଦାର ଲୋଟସ ଭଳି। ଯେଉଁ ଜଣେ ଶୁଭ ଲୀଳାର ଶୁଦ୍ଧ ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଉତ୍ତମ ସଙ୍ଗକୁ କେବେ ଛାଡ଼ିନାହାନ୍ତି। ଯେଉଁ ସାଧୁମାନେ ଅଜ୍ଞାନର ଗଠି କାଟିଛନ୍ତି ଓ ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ, ସେମାନେ ସଂସାର ରୂପୀ ସମୁଦ୍ରକୁ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ କରିବା ଉପାୟ ଏବଂ ସେମାନେ ସେବନ ଯୋଗ୍ୟ। ଯେଉଁମାନେ ସାଧୁମାନେକୁ ଉପେକ୍ଷା କରିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ନରକ ଅଗ୍ନିର ଶୁଷ୍କ କାଠ ଭଳି ହୋଇଯାନ୍ତି, ଯେଉଁ ସାଧୁମାନେ ନରକ ଅଗ୍ନିକୁ ଶାନ୍ତ କରିବା ବର୍ଷା ମେଘ ଭଳି। ଦୁଃଖ, ମୃତ୍ୟୁ, ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟ ଦୁଃଖ ମୂଳକ ମୋହଗୁଡ଼ିକୁ ଉତ୍ତମ ଲୋକଙ୍କ ସଙ୍ଗ ରୂପୀ ଔଷଧ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଶାନ୍ତ କରିଦେଇଥାଏ। ସଂସାର ରୂପୀ ସମୁଦ୍ରକୁ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ କରିବା ପାଇଁ ଚାରିଟି ଉପାୟ ଅଛି—ତୃପ୍ତି, ଉତ୍ତମ ସଙ୍ଗ, ଜିଜ୍ଞାସା ଓ ଶାନ୍ତି। ତୃପ୍ତି ସବୁଠୁ ବଡ଼ ଲାଭ, ଉତ୍ତମ ସଙ୍ଗ ସବୁଠୁ ଉତ୍ତମ ମାର୍ଗ, ଜିଜ୍ଞାସା ସବୁଠୁ ଉତ୍ତମ ଜ୍ଞାନ, ଶାନ୍ତି ସବୁଠୁ ବଡ଼ ସୁଖ। ଏହି ଚାରିଟି ଶୁଭ ଉପାୟ ଅଭ୍ୟାସ କଲେ ସଂସାର ରୂପୀ ଭାବ ଭଙ୍ଗ ହୋଇଯାଏ; ଯେଉଁମାନେ ଏହି ଚାରିଟିରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସେମାନେ ସଂସାର ଓ ମୋହର ସମୁଦ୍ରକୁ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ କରିଛନ୍ତି। ଏହି ଚାରିଟି ଉପାୟ ରୁ ଏକଟି ଅଭ୍ୟାସ କଲେ ଓ ଶୁଭ ଜାଗୃତି ଆସିଲେ, ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଚାରିଟିକୁ ଅଭ୍ୟାସ କରିଛନ୍ତି ବୋଲି କହାଯାଏ। ଏହି ଚାରିଟି ଉପାୟ ମଧ୍ୟରୁ ଏକଟି ମଧ୍ୟ ଅନ୍ୟ ସବୁର ମୂଳ ଭାବରେ କାମ କରେ; ଏହି ଉପାୟ ଅଭ୍ୟାସ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିବା ଉଚିତ। ଉତ୍ତମ ସଙ୍ଗ, ତୃପ୍ତି, ଜିଜ୍ଞାସା ଓ ଶାନ୍ତି—ଏଗୁଡ଼ିକୁ ଉପାୟ ଭଳି ଅଭ୍ୟାସ କରିବା ଦରକାର; ଯଦି ମନ ଏକାଗ୍ର ହୋଇଯାଏ, ଏଗୁଡ଼ିକ ସ୍ୱତଃସ୍ଫୁର୍ତି ଅପେକ୍ଷା ଉପଲବ୍ଧ ହୋଇଯାନ୍ତି, ଜଳ ଭଳି ସମୁଦ୍ରକୁ ଯାଏ। ଉତ୍ତମ ସଙ୍ଗରେ ଆନନ୍ଦ ନେଇଥିବା ଜଣେ ଲୋକ ମଧ୍ୟ ତୃପ୍ତି, ଜିଜ୍ଞାସା ଓ ଶାନ୍ତିରେ ପ୍ରବୃଦ୍ଧି ଦେଖିବେ, ଯେପରି ଚାହିଁଥିବା ବୃକ୍ଷ ତଳରେ ଧନ ବୃଦ୍ଧି ହୋଇଥାଏ। ତୃପ୍ତି ଥିଲେ ଜିଜ୍ଞାସା, ଶାନ୍ତି ଓ ଉତ୍ତମ ସଙ୍ଗ ଉପଲବ୍ଧ ହୋଇଯାଏ, ଯେପରି ପୂର୍ଣ୍ଣ ଚନ୍ଦ୍ର ଦେଖିଲେ ଶୋଭା ଓ ଗୁଣ ବୃଦ୍ଧି ହୋଇଯାଏ। ଜିଜ୍ଞାସା ମୂଲ୍ୟ ଦେଇଥିବା ଲୋକ ମଧ୍ୟ ଉତ୍ତମ ସଙ୍ଗ, ତୃପ୍ତି ଓ ଶାନ୍ତି ପାଇଥାଏ, ଯେପରି ଜ୍ଞାନୀ ମନ୍ତ୍ରୀ ଥିଲେ ରାଜାଙ୍କୁ ଜୟ ଓ ସମୃଦ୍ଧି ମିଳେ। ତେଣୁ, ରଘୁବଂଶୀ ରାମ, ସଦା ଚେଷ୍ଟା ଓ ଦୃଢ଼ତାରେ ମନକୁ ଜୟ କରି, ଏଠି ଏକଟି ଗୁଣ ଅଭ୍ୟାସ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କର। ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଚେଷ୍ଟା ଓ ମନର ଅଶ୍ୱକୁ ଦମନ କରି, ଏକ ଗୁଣ ଉପଲବ୍ଧ ହେଉଅପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଉତ୍ତମ ଲାଭ ମିଳେନାହିଁ। ଦୃଢ଼ ଚେଷ୍ଟା ରେ ଦାନ୍ତକୁ ଦାନ୍ତ ସହିତ ଘସି, ରାମ, ତୁମର ମନକୁ ଉତ୍ତମ ଗୁଣ ଅଭ୍ୟାସରେ ଦୃଢ଼ କର। ଦେବ, ଯକ୍ଷ, ମାନବ କିମ୍ବା ବୃକ୍ଷ ଯେ କିଏ ହେଉ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାମ, ଏଠି ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟ ନାହିଁ। ଏକ ଗୁଣ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ ଓ ଶକ୍ତି ଆସିଲେ, ସ୍ପଷ୍ଟ ମନ ଥିବା ଲୋକରେ ସମସ୍ତ ଦୋଷ ଶୀଘ୍ର ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାଏ। ଉତ୍ତମ ଗୁଣ ଆଉ ଉତ୍ତମ ଗୁଣକୁ ବୃଦ୍ଧି କରିଥାଏ, ଦୋଷ ବୃଦ୍ଧି ହେଲେ ଦୋଷ ଆଉ ଦୋଷକୁ ବୃଦ୍ଧି କରିଥାଏ। ଏହି ବିଶାଳ ମନର ଜଙ୍ଗଲରେ ଚାଲିଥିବା ଧାରଣା ରୂପୀ ନଦୀ, ଉତ୍ତମ ଓ ଅଶୁଭ ତଟରେ ଚାଲିଥାଏ, ସଦା ଜୀବମାନେକୁ ବୋହି ନେଇଯାଏ। ନିଜ ଚେଷ୍ଟାରେ, ଏହି ନଦୀ କୁ ଯେଉଁ ତଟରେ ଚାଲାଯିବାକୁ ଚାହିଁ, ତାହାଠାରେ ଯାଏ; ତୁମେ ଚାହିଁଥିବା ଭଳି କାର୍ଯ୍ୟ କର। ମାନବ ଚେଷ୍ଟାରେ, ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ମନର ନଦୀକୁ ଶୁଭ ତଟରେ ନେଇଯିବା ଉଚିତ; ନିଜର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧାରଣା ରୂପୀ ନଦୀକୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କର, ତେବେ କେବେ ବି ଅବରୋଧ ଆସିବ ନାହିଁ। ଏହି ଭଳି ବିବେକ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଥିବା ତୁମେ, ରଘୁବଂଶୀ ରାମ, ଜ୍ଞାନର ଉପଦେଶ ଶୁଣିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ; ଯେପରି ରାଜା ନୀତି ଶୁଣିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ।