ଏକ ସମୟର କଥା, ରାମଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦେଉଥିବା ମହାତ୍ମା ଏହିପରି କହିଲେ: "ସନ୍ତୋଷ ହେଉଛି ସମସ୍ତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମୂଲ୍ୟ, ଏହି ସନ୍ତୋଷକୁ ଇ କୁସଳ ଓ ସୁଖ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଯିଏ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ, ହେ ରାମ, ସେଇ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶାନ୍ତିକୁ ଲାଭ କରେ। ଯେଉଁମାନେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ସନ୍ତୋଷ ଓ ସମୃଦ୍ଧିର ଆନନ୍ଦରେ ତାଙ୍କର ମନକୁ ବିଶ୍ରାମ ଦେଇଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ସଂସାରର ସମସ୍ତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଶୁଷ୍କ ଘାସ ପରି ନିର୍ମୂଳ୍ୟ ଲାଗେ। ଯେଉଁ ମନ ସନ୍ତୋଷର ଗୁଣରେ ଶୋଭିତ, ସେ ସଂସାରିକ ଉଥଳ-ପଥଳ ମଧ୍ୟରେ ଅଚଳ ରହିଥାଏ, ଏବଂ ଦୁଃଖରେ କେବେ ଅକ୍ଷୁବ୍ଧ ହୁଏ ନାହିଁ। ସନ୍ତୋଷର ଅମୃତ ଆସ୍ବାଦ କରିଥିବା ଲୋକ ଏହି ସଂସାରର ସମସ୍ତ ଭୋଗକୁ ତୁଳନାରେ ଅତି ନିମ୍ନ ଓ ଅନର୍ଥକ ମନେ କରନ୍ତି। ଅମୃତର ତରଙ୍ଗ ମଧ୍ୟ ସନ୍ତୋଷର ମଧୁର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରସକୁ ଉପରି ଯାଇପାରେ ନାହିଁ, କାରଣ ସନ୍ତୋଷ ସମସ୍ତ ଦୋଷକୁ ନାଶ କରେ। ଯିଏ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ଆଶାକୁ ତ୍ୟାଗ କରିଛନ୍ତି, ଯାହା ମିଳେ ତାହାରେ ସମତୁଳ୍ୟ ରହନ୍ତି, ଏବଂ ମନର ଅନ୍ତର୍ଗତ ବିକଳତାରୁ ମୁକ୍ତ, ସେଠି ସେଇ ଲୋକ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ବୋଲି କୁହାଯାନ୍ତି। ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ସନ୍ତୋଷ ନିଜ ମନକୁ ଭିତରୁ ଉପଲବ୍ଧ ହୁଏ ନାହିଁ, ସେଯେଉଁମାନେ ଆପଦ ଆବାର ଆବାର ଆସିଥାଏ, ମଣିଷ ମନର ଉପଜିବା ଲତା ପରି। ସନ୍ତୋଷର ଶିତଳତାରେ ଶିତଳ ହୋଇଥିବା ମନ ନିର୍ମଳ ବୁଦ୍ଧିର ଦ୍ୱାରା ଦେଖିଲେ, ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣରେ ଖିଳିଉଠିଥିବା ପଦ୍ମ ପରି ବିକାଶ ପାଏ। ଯେତେବେଳେ ଆଶା ଓ ଅସନ୍ତୋଷ ଦ୍ୱାରା ମନ ଚଞ୍ଚଳ ହୁଏ, ଏଠାରେ ଜ୍ଞାନ ପ୍ରତିଫଳିତ ହୁଏ ନାହିଁ, ଯେପରି ମ୍ଲାନ ମୁହଁ ଧୂସର ଆଇନାରେ ପ୍ରତିବିମ୍ବିତ ହୁଏ ନାହିଁ। ଯାହା ପାଖରେ ସନ୍ତୋଷର ସୂର୍ଯ୍ୟ ସଦା ଉଦୟ ହୁଏ, ସେ ଲୋକଙ୍କର ପଦ୍ମ ଅଜ୍ଞାନର ଘନ ରାତିରେ କେବେ ମ୍ଲାନ ହୁଏ ନାହିଁ। ଯଦିଓ ସେଠାରେ କିଛି ନାହିଁ, ତଥାପି ଯଦି ମନ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଓ ଦୁଃଖ ଓ ରୋଗ ଠାରୁ ମୁକ୍ତ, ସେ ରାଜ୍ୟର ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରେ। ଯିଏ ଅପ୍ରାପ୍ତ ଜିନିଷ ଚାହାନ୍ତି ନାହିଁ, ଯାହା ମିଳେ ତାହା ନେଇ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ରହନ୍ତି, ସେ ମୃଦୁ ଓ ସୁଶୀଳ ଲୋକ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ବୋଲି ଚିହ୍ନିତ। ଯେଉଁ ମହାପୁରୁଷ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସନ୍ତୋଷରେ ଶୁଭ୍ର ମନ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ମୁହଁରେ ଶ୍ରୀ ଏମିତି ଅଭିଭାସିତ ହୁଏ, ଯେପରି ଶୁଭ୍ର କ୍ଷୀରସାଗରରେ ଅମୃତ ଚମକେ। ନିଜ ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରୟାସରେ ନିଜ ମଧ୍ୟରେ ନିଜକୁ ନିଶ୍ଚିତ ରଖି, ସମସ୍ତ ଆସକ୍ତିକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଦରକାର। ଯାହାର ହୃଦୟ ସନ୍ତୋଷର ଅମୃତରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ତାଙ୍କ ଭିତରେ ସ୍ୱାଭାବିକ ଶିତଳତା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ଯିଏ ଅଭିଲାଷାରୁ ମୁକ୍ତ, ସେ ଚନ୍ଦ୍ରମାର ଶିତଳତା ପରି ଅଚଳ ଓ ଦୀର୍ଘକାଳ ରହନ୍ତି। ସନ୍ତୋଷରେ ପୋଷିତ ମନ ଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପଛରେ ସମ୍ପଦ ଦାସୀ ପରି ଦୌଡ଼ି ଆସେ, ଯେପରି ଦାସମାନେ ରାଜାଙ୍କୁ ସେବା କରନ୍ତି। ଯେଉଁ ଲୋକ ନିଜ ଭିତରେ ନିର୍ମଳ ସନ୍ତୋଷରେ ବସିଥାନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ ବର୍ଷାକାଳରେ ଧୂଳି ଶୀଘ୍ର ଶାନ୍ତ ହେବା ପରି ଶାନ୍ତ ହୁଏ। ନିର୍ମଳ ଚରିତ୍ର, ଦୋଷରୁ ମୁକ୍ତ ଓ ଶାନ୍ତ ଲୋକ ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ଶୁଭ୍ର ଓ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଚମକନ୍ତି। ଏମିତି ସମବେଶ ମୁଖ ଦେଖି ଲୋକମାନେ ଏମିତି ସନ୍ତୁଷ୍ଟି ଲାଭ କରନ୍ତି, ଯେପରି ଧନ ଓ ସମ୍ପତ୍ତି ଦେଇପାରିବେ ନାହିଁ। ହେ ରଘୁବଂଶୀ, ଏଠି ଏହି ଶୁଭ୍ର ମନ ଓ ସମତାର ଗୁଣରେ ଶୋଭିତ ଲୋକଙ୍କୁ ଦେବତା ଓ ମୁନିମାନେ ମଧ୍ୟ ନମସ୍କାର କରନ୍ତି। ଏହା ପରେ, ମହାମତି ଲୋକଙ୍କୁ କୁହାଯାଏ, ଏହି ସଂସାରରୁ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହେବା ପାଇଁ, ସଜ୍ଜନଙ୍କ ସଙ୍ଗତି ସବୁବେଳେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ଉପକାରକ। ଯେଉଁ ମହାନ ଆତ୍ମାମାନେ ଏହି ସଜ୍ଜନ ସଙ୍ଗର ଉପବନରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ବିବେକର ମନ୍ଦାର ଫୁଲକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ତାହାର ଫଳର ଧନର ପାତ୍ର ହୁଅନ୍ତି। ବିଦ୍ୱାନଙ୍କ ସଙ୍ଗରେ ଅଭାବ ମଧ୍ୟ ପୂର୍ଣ୍ଣତା ହୁଏ, ମୃତ୍ୟୁ ମଧ୍ୟ ଉତ୍ସବ ପରି ଲାଗେ, ଦୁଃଖ ସମୃଦ୍ଧି ପରି ଚମକେ। ଏହି ସଂସାରରେ ସଜ୍ଜନଙ୍କ ସଙ୍ଗତି ହେଉଛି ଅପଶ୍ରୀ ତୁଷାର, ମୋହର ବାୟୁ ଓ ଅଜ୍ଞାନର ଅନ୍ଧକାରକୁ ଝାଡ଼ି ଦେଉଥିବା ସୂର୍ଯ୍ୟ। ସଜ୍ଜନ ସଙ୍ଗତି ହେଉଛି ଅତି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୁଦ୍ଧି ଉନ୍ନତିକାରୀ, ଅଜ୍ଞାନ ରୂପୀ ବୃକ୍ଷର ନାଶକ ଓ କ୍ଳେଶ ହରଣକାରୀ। ସଜ୍ଜନ ସଙ୍ଗରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ଉତ୍ତମ ବିବେକର ଦୀପ, ଯେଉଁଠି ଦୁଃଖ ନାହିଁ, ସେ ଦୀପ ମାଳା ପରି ଚମକେ। ସଜ୍ଜନ ସଙ୍ଗରୁ ଲାଭ ହୋଇଥିବା ଶକ୍ତି ଆସୁନ୍ଦର, ଅଚଳ, ସଦା ପ୍ରଚୁର ଓ ଅପୂର୍ବ ସୁଖ ଦେଇଥାଏ। ଯେଉଁମାନେ ଅତି କଠିନ ଦୁଃଖ ଅବସ୍ଥାରେ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ସଜ୍ଜନ ସଙ୍ଗକୁ କେବେ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ସଜ୍ଜନ ସଙ୍ଗତି ଧର୍ମର ପଥର ଶୁଭ୍ର ପ୍ରଦୀପ, ଏହା ହୃଦୟର ଅନ୍ଧକାରକୁ ଦୂର କରି ଜ୍ଞାନର ଆଲୋକରେ ଚମକେ। ଯିଏ ସଜ୍ଜନ ସଙ୍ଗର ଶିତଳ, ନିର୍ମଳ ଗଙ୍ଗାରେ ସ୍ନାନ କରିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଦାନ, ତୀର୍ଥ, ତପସ୍ୟା କିମ୍ବା ଯଜ୍ଞର ଆବଶ୍ୟକତା ଅନୁଭବ କରନ୍ତି ନାହିଁ। ଯଦି କାହା ପାଖରେ ଏମିତି ସଜ୍ଜନ ଅଛନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ରାଗରୁ ମୁକ୍ତ, ସନ୍ଦେହ ଛିନ୍ନ, ହୃଦୟର ଗଠି ଖୋଲିଯାଇଛି, ତେବେ ତପସ୍ୟା କିମ୍ବା ତୀର୍ଥ ସଂଗ୍ରହ କରିବାର ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ। ଯେଉଁ ସଜ୍ଜନଙ୍କ ମନ ଶାନ୍ତ, ସେମାନେ ଏହି ଜଗତରେ ପୂଜ୍ୟ, ସେମାନେ ଗରିବଙ୍କୁ ମଣି ମାନି ଦେଖିବା ଉଚିତ। ନୀତିମାନଙ୍କ ମୁଦ୍ରା ସଜ୍ଜନ ସଙ୍ଗର ଶୋଭାରେ ଶୋଭିତ ହୋଇ, ଦେବଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପଦ୍ମ ପରି ଚମକେ। ଏହି ଶୁଦ୍ଧ ଲୀଳାମୟ ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ଯେଉଁ ମହାନ, ସେ ସଜ୍ଜନ ସଙ୍ଗକୁ କେବେ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି ନାହିଁ। ଯେଉଁ ସନ୍ତମାନେ ଅଜ୍ଞାନର ଗଠି ଛେଦ କରିଛନ୍ତି, ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଶଂସିତ, ସେମାନେ ସଂସାର ତାରଣର ଉପାୟ, ସେମାନେ ସେବ୍ୟ। ଯେଉଁମାନେ ସନ୍ତମାନେ ଦେଖି ଅନାଦର କରନ୍ତି, ସେମାନେ ନରକାଗ୍ନିରେ ଶୁଷ୍କ ଜଳାଣି ପରି ହୁଅନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ସନ୍ତମାନେ ନରକାଗ୍ନିକୁ ଶାନ୍ତ କରୁଥିବା ବର୍ଷାମେଘ ପରି। ଦୁଃଖ, ଦରିଦ୍ରତା, ମୃତ୍ୟୁ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦୁଃଖ ମୂଳକ ମୋହ ସମସ୍ତ ଶାନ୍ତି ହୁଏ ସଜ୍ଜନ ସଙ୍ଗର ଔଷଧ ଦ୍ୱାରା। ସନ୍ତୋଷ, ସଜ୍ଜନ ସଙ୍ଗତି, ବିଚାର ଓ ଶାନ୍ତି—ଏହି ଚାରିଟିଏ ଲୋକଙ୍କୁ ସଂସାର ସାଗର ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ କରେ।