ମନୁଷ୍ୟ ତାଙ୍କର ଜୀବନଠାରୁ ବେଶି ପ୍ରିୟ କିଛି ଦେଖିଲେ ଯେତେ ଖୁସି ହୁଅନ୍ତି, ଶାନ୍ତ ଏବଂ ଶମ ମନ୍ତି ଜଣେ ଲୋକଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ତାହାଠାରୁ ବେଶି ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି। ଏହି ପ୍ରକାର ଜଣେ ଲୋକ, ଯିଏ ନିଜ ଜୀବନକୁ ନିତ୍ୟ ଶାନ୍ତି, ଶମ ଏବଂ ଶିଷ୍ଟାଚାରରେ ଅଟୁଟ ରଖିଥାଏ, ସେହିଁ ଏ ଜଗତରେ ସଂମାନିତ ଏବଂ ସତ୍ୟରେ ଜୀବନ୍ତ ଅଟୁଟ ଅଛି; ଅନ୍ୟ କେହି ଏପରି ନୁହଁନ୍ତି। ଏହି ଶାନ୍ତ ମନ୍ତି ଲୋକ ଯେ କୌଣସି ଭଲ କାମ କରନ୍ତି, ସେଥିରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି। ଯିଏ ଶୁଣିବା, ଛୁଇବା, ଦେଖିବା, ଖାଇବା କିମ୍ବା ଘ୍ରାଣ କରିବା ରେ ଆନନ୍ଦ କିମ୍ବା ଦୁଃଖ ଅନୁଭବ କରିନାହିଁ, ସେହିଁ ଲୋକ ଶାନ୍ତ ଅଟୁଟ ଅଛି। ଯିଏ ସମସ୍ତ ପରିସ୍ଥିତିରେ ସମ ଅଟୁଟ ଅଛି, ଚାହିବା କିମ୍ବା ତ୍ୟାଗ କରିବାରେ ଲାଗିନାହିଁ, ଏବଂ ନିଜ ଇନ୍ଦ୍ରିୟକୁ ଶମ ଦ୍ୱାରା ଜୟ କରିଛି, ସେ ଶାନ୍ତ ଅଟୁଟ ଅଛି। ଏକ ଶାନ୍ତ ମନ୍ତି ଲୋକଙ୍କ ମନ ଶରତ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଚନ୍ଦ୍ର ଭଳି ସ୍ପଷ୍ଟ ଏବଂ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଅସ୍ଥିରତାରେ ଅଟୁଟ ଅଛି—ମୃତ୍ୟୁ, ଉତ୍ସବ କିମ୍ବା ଯୁଦ୍ଧ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ। ଏହି ଲୋକ ଏକ ସ୍ଥାନରେ ରୁହି ମଧ୍ୟ ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନରେ ରହିବା ଭଳି ଦେଖାଯାଏ, ଆନନ୍ଦ କିମ୍ବା ରୋଷରେ ଲାଗିନାହିଁ, ମନ ଗଭୀର ନିଦ୍ରା ଭଳି ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ଅଟୁଟ ଅଛି। ତାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ନେକ୍ତର ଭଳି ମଧୁର ଏବଂ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ପ୍ରତି ସ୍ନେହ ରେ ଅଟୁଟ ଅଛି। ତାଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ଭିତରେ ଓ ବାହାରେ ମନ ନିର୍ମଳ ଏବଂ ସ୍ପଷ୍ଟ ଅଟୁଟ ଅଛି। ଏହି ଲୋକ ଦୁଃଖଦ ଦୁର୍ଘଟନା, ଯୁଗ ଶେଷ କିମ୍ବା ଜଗତର ଦହନ ମଧ୍ୟରେ ମନ ଅପରିଭାର୍ତିତ ଏବଂ ଅପରିଗ୍ରହ ଅଟୁଟ ଅଛି। ତାଙ୍କ ମନ ଏକ ଶୀତଳ ଅଟୁଟ ଅଛି, ମନ ଅବସ୍ଥାରେ ଲାଗିନାହିଁ, ଜଗତରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାରେ ଭ୍ରମ ନାହିଁ। ତାଙ୍କ ମନ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଅଟୁଟ ଅଛି, ଆକାଶ ଭଳି ନିର୍ମଳ ଅଟୁଟ ଅଛି। ତପସ୍ବୀ, ବିଦ୍ୱାନ, ଯଜ୍ନ କରୁଥିବା, ରାଜା, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଧର୍ମିକ ଲୋକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶାନ୍ତ ଲୋକ ପ୍ରଭାମାନ ଅଟୁଟ ଅଛି। ଶାନ୍ତି ଏବଂ ଗୁଣ ଭରା ବଡ଼ ଲୋକଙ୍କ ମନ ରେ ଚେତନାରୁ ସନ୍ତୋଷ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ, ଚନ୍ଦ୍ର ଭଳି ଶୀତଳ ଅଟୁଟ ଅଛି। ସମତା ସମସ୍ତ ଗୁଣର ସୀମା, ସତ୍ୟ ପୁରୁଷତ୍ୱର ଅନନ୍ୟ ଶୋଭା, ଦୁଃଖରେ ନିର୍ଭୟତାର ସ୍ଥାନ ଭଳି ଚମକେ। ରାମ, ଯେପରି ବଡ଼ ଲୋକ ଅମର, ଚୋରିଯିବା ନାହିଁ, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସମତା ଉପରେ ଭରସା କରି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଅବସ୍ଥା ପାଇଥିଲେ, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଏହି ପଥ ଉପରେ ଅଟୁଟ ରହି ସଫଳତା ପାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କର। ଏଉଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅବସ୍ଥା ପାଇବା ପାଇଁ, ଯିଏ କାରଣ ଜାଣିଛି, ଶାସ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନରେ ମନ ପବିତ୍ର କରିଛି ଏବଂ ନିଜ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଛି, ସେ ଅନ୍ଵେଷଣ କରିବା ଉଚିତ। ଅନ୍ଵେଷଣ ଦ୍ୱାରା ବୁଦ୍ଧି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ହୁଏ ଏବଂ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଅବସ୍ଥାକୁ ଦେଖିପାରେ; ଅନ୍ଵେଷଣ ହେଉଛି ଜଗତ ରୋଗ ପାଇଁ ମହା ଔଷଧ। ଅନ୍ଵେଷଣ ଦ୍ୱାରା ଅନେକ ଆଶାରେ ପୁଷ୍ଟ ଦୁଃଖର ଜଙ୍ଗଲ ଚିରି ଦିଆଯାଏ, ଏହା ପୁନଃ ବୃଦ୍ଧି ନାହିଁ। ଭ୍ରମ, ଆତ୍ମୀୟ ହାରାଇବା, କଷ୍ଟ ଏବଂ ଅସ୍ପଷ୍ଟତାରେ ଅନ୍ଵେଷଣ ହେଉଛି ବିଦ୍ୱାନଙ୍କ ପଥ। ଅନ୍ଵେଷଣ ବିନା ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଶାନ୍ତି ପାଇବାର କୌଣସି ଉପାୟ ନାହିଁ; ଅନ୍ଵେଷଣ ଦ୍ୱାରା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲୋକ ଅଶୁଭ ଛାଡ଼ି ଶୁଭ ପାଇଥାଏ। ଶକ୍ତି, ବୁଦ୍ଧି, ତେଜ, ବିବେକ ଏବଂ କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳ—ଏ ସବୁ ବିଦ୍ୱାନଙ୍କୁ ଅନ୍ଵେଷଣ ଦ୍ୱାରା ମିଳେ। ବିବେକର ମହାଦୀପ ଦ୍ୱାରା, ଯାହା ଉଚିତ ଅନୁଚିତକୁ ଚିହ୍ନଟ କରେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରେ, ଏହି ଜଗତ ର ସମୁଦ୍ରକୁ ଅନ୍ଵେଷଣ ଉପରେ ଭରସା କରି କ୍ରମ କରିବା ଉଚିତ। ଶୁଭ୍ର ମନ, ବିବେକର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସିଂହ ଭଳି, ଭ୍ରମର ଦୀଘଳ ହାତୀକୁ ଚିରି ଦିଏ, ଯାହା ଅନ୍ତର୍ଗତ ମନର ମନ୍ଦାର ହୃଦୟକୁ ଅସ୍ପର୍ଶ କରିଛି। ଯେଉଁ ଲୋକ ଭ୍ରମରେ ଅଟୁଟ ଅଛନ୍ତି ଏବଂ ସମୟର ଶକ୍ତିରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଅବସ୍ଥା ପାଇଛନ୍ତି, ଏହିଁ ଅନ୍ଵେଷଣର ଦୀପର ଅତି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ପ୍ରକାଶ। ରାଘବ, ରାଜ୍ୟ, ଅପାର ଧନ, ବିପୁଳ ଭୋଗ ଏବଂ ନିତ୍ୟ ମୁକ୍ତି—ଏହିଁ ହେଉଛି ବିବେକର କଳ୍ପବୃକ୍ଷର ଫଳ। ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲୋକଙ୍କ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଚିନ୍ତା ଦୁଃଖ ମଧ୍ୟରେ ଡୁବିନାହିଁ, ଜଳରେ ଲୁଡି ନାହିଁଥିବା ଲଉ ଭଳି। ଉଦୟ ହୋଇଥିବା ବିବେକ ଦ୍ୱାରା ଉଜାଗର ମନ ଥିବା ଲୋକ ଅତି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଫଳ ପାଇଥାଏ। ଦୁଃଖର ଲତା ଅନ୍ଵେଷଣ ନଥିବା ମୂଢ଼ ମନର ଅନ୍ତର୍ଗତ ଜଙ୍ଗଲରେ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ। ରାଘବ, ଅନ୍ଵେଷଣ ନଥିବା ଅନ୍ଧକାର ଏବଂ ମଦ ଭଳି ନିଦ୍ରା ତୁମ ପାଇଁ ଶେଷ ହେଉ। ଦୀର୍ଘ ଏବଂ ଭୟଙ୍କର ଦୁଃଖରେ ମଧ୍ୟ ଏକ ଅନ୍ଵେଷଣ ନିଷ୍ଠା ଲୋକ ଭ୍ରମରେ ଡୁବିନାହିଁ, ଦୀପର ତୁଡ଼ି ଅନ୍ଧକାରରେ ଲୁଡିନାହିଁ। ଯେଉଁ ଲୋକ ମନର ନିର୍ମଳ ହ୍ରଦରେ ଅନ୍ଵେଷଣର ପଦ୍ମ ଫୁଟିଛି, ସେ ହିମାଳୟର ହିମ ଭଳି ଚମକେ। ଯେଉଁ ଲୋକର ବୁଦ୍ଧି ଅନ୍ଵେଷଣ ନଥିବାରୁ ଜଡ ହୋଇଯାଇଛି, ତାଙ୍କ ପାଇଁ ବିଜୁଳି ଅପରିଗ୍ରହ ଭଳି; ଯାକ୍ଷ ଚନ୍ଦ୍ରରେ ଶିଶୁ ଭଳି ଅପରିଗ୍ରହ। ରାମ, ବିବେକ ନଥିବା ଲୋକକୁ ଦୂରେ ରଖ; ସେ ଦୁଃଖର ତଳ, ଦାନ୍ତା ଏବଂ ଖରା ଲତାରେ ମଧୁ ଭଳି ଅପରିଗ୍ରହ। ଯେଉଁ ଲୋକ ଦୁର୍ଗମ, ଦୁଷ୍ଟ ଆଚରଣରେ ଅଟୁଟ ଏବଂ ଅପରିଚୟ, ଅନ୍ଵେଷଣ ନଥିବାରୁ ଅନ୍ଧକାରରେ ଭୂତ ଭଳି ଚମକେ। ରାଘବ, ଅନ୍ଵେଷଣ ନଥିବା ଲୋକକୁ ଦୂରେ ରଖ, ସେ ଜୀର୍ଣ୍ଣ ଗଛ ଭଳି ଉପକାରୀ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଅନୁପଯୋଗୀ। ଯେଉଁ ପ୍ରାଣୀ ମନ ଏକା ଏବଂ ଆଶାର ଅତିକ୍ରମ ରେ ଅଟୁଟ ଅଛି, ସେ ନିଜରେ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଚନ୍ଦ୍ର ଭଳି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସନ୍ତୋଷ ପାଇଥାଏ। ଉଦୟ ହୋଇଥିବା ବିବେକ ଶରୀରକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶୀତଳ କରେ ଏବଂ ଅତି ଶୋଭା ଦେଇଥାଏ, ନୂତନ ଚନ୍ଦ୍ରକିରଣ ଭଳି ଜଗତକୁ ଅଲଙ୍କୃତ କରେ। ବିବେକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସତ୍ୟର ପତାକା ପାଇଁ ଶୁଭ୍ର ଯକ-ପୁଛ ଭଳି ଚମକେ, ଚନ୍ଦ୍ର ଭଳି ରାତିରେ ଚମକେ। ବିବେକ ଦ୍ୱାରା ଚାଲୁଥିବା ଅବସ୍ଥା, ଦଶ ଦିଶାକୁ ଦୂର କରି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଭଳି ଚମକେ, ଏବଂ ପୁନଃ ପୁନଃ ଜନ୍ମର ଭୟକୁ ନଶ୍ଟ କରେ। ଏହିପରି ଶାନ୍ତି, ଶମ ଏବଂ ବିବେକର ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଉପଦେଶ ଆମ ଜୀବନର ସଫଳତା ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠତା ପାଇଁ ପଥ ଦେଉଛି।