ଏକ ସମୟର କଥା, ଯେଉଁଠାରେ ମନ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶାନ୍ତି, ସ୍ଫଟିକ ଭଳି ପରିଷ୍କାର, ନିଶ୍ଚଳ ଓ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଭ୍ରମ ଓ ଆସକ୍ତି ରହିତ ଥାଏ, ସେଠାରେ କୌଣସି ଆକାଂକ୍ଷା ନାହିଁ, କୌଣସି ଦ୍ୱେଷ ନାହିଁ, କିଛି ଚାହେନାହିଁ, କିଛି ତ୍ୟାଗ କରେନାହିଁ । ମୁକ୍ତିର ଦ୍ୱାର ଆଗରେ କିଛି ଦ୍ୱାରପାଳକ ଅଛନ୍ତି, ଯାହାଙ୍କୁ ଏକ ପରେ ଏକ ଶ୍ରଦ୍ଧାପୂର୍ବକ ଶୁଣିଲେ, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଯେଉଁଠି ଆସକ୍ତି ହୁଏ, ତାହା ଦ୍ୱାରା ମୁକ୍ତିର ପଥ ଖୋଲିଯାଏ । ଏହି ଜଗତର ଦୀର୍ଘ ମରୁଭୂମି, ଦୁଃଖ ଓ ଦୋଷରେ ଭରିଥିବା, ଶାନ୍ତିର ଶୀତଳ ଜଳ ଦ୍ୱାରା ଶିତଳ ଓ ସୁଖଦ ହୁଏ । ଏହି ଶାନ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ତମ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲକ୍ଷ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ, କାରଣ ଶାନ୍ତି ହେଉଛି ସର୍ବୋତ୍ତମ ଅବସ୍ଥା, ଶୁଭ ଓ କ୍ଷେମ, ମୃଗ୍ମାରି ଦୂର କରେ । ଯେଉଁଠାରେ ଶାନ୍ତି ରହିଛି, ଶୁଦ୍ଧ ଓ ଶୀତଳ ସ୍ୱଭାବ ଥାଏ, ମନ ଶାନ୍ତିରେ ଲୀନ, ସେଠାରେ ଶତ୍ରୁ ମଧ୍ୟ ବନ୍ଧୁ ହୋଇଯାଏ । ଯେଉଁମାନେ ଶାନ୍ତିର ଚନ୍ଦ୍ରକାନ୍ତିରେ ଅଳଙ୍କୃତ ହୁଅନ୍ତି, ସେଠାରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପବିତ୍ରତା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଯେପରି ଦୁଧ ସାଗରରୁ ଅମୃତ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ । ଯେଉଁମାନେ ହୃଦୟରେ ଶାନ୍ତି ରୂପୀ ପଦ୍ମ ଖିଳାଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ହରିଙ୍କ ଦୁଇଟି ପ୍ରସ୍ଫୁଟିତ ପଦ୍ମ ହୃଦୟ, ସଦ୍ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରଶଂସିତ । ଯେଉଁମାନେ ଶାନ୍ତିର ଶୋଭାରେ ମୁଖ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଦୋଷ ରହିତ, ସେମାନେ ବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପୂଜ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର ଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ଶୋଭାବାନ୍ । ତିନି ଲୋକର ହୃଦୟରେ ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ଯେଉଁ ଶାନ୍ତିର ମହିମା, ତାହା ଧନ ସ୍ୱରୂପ ଉପଭୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ, ରାଜ୍ୟ ଧନର ଭଳି ଅପରିମିତ ମୂଲ୍ୟବାନ । ଶାନ୍ତ ମନରେ ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ, ଆସକ୍ତି, ଅସହ୍ୟ ଭୋଗ ଶେଷ ହୋଇଯାଏ, ଯେପରି ଅନ୍ଧକାର ସୂର୍ଯ୍ୟ ଆଗରେ ହେଉଛି । ସମସ୍ତ ଜୀବରେ ମନ ସ୍ୱାଭାବିକ ଭାବେ ଶାନ୍ତିକୁ ଅନୁସରଣ କରେ; ଏକ ଶାନ୍ତ ପୁରୁଷ ଦେଖି ଲୋକେ ଯେପରି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି, ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ମଧ୍ୟ ତେଣୁ ଏପରି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୁଏନାହିଁ । ଯେଉଁଠି ଶାନ୍ତି ଓ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀପ୍ରତି ମୂଳ୍ୟବୋଧ ଅଛି, ସେଠି ସ୍ଵୟଂ ଉତ୍ତମ ତତ୍ତ୍ୱ ଉଦ୍ଘାଟିତ ହୁଏ । ମାଆଁ ଭଳି ଦୟାଳୁ ଶାନ୍ତ ପୁରୁଷ ଉପରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ, କଠୋର କିମ୍ବା ସ୍ନିଗ୍ଧ, ନିର୍ଭୟ ଭାବେ ଭରସା କରନ୍ତି । ଅମୃତ ପାନ କରିଲେ ବା ଧନ ଲାଗିଲେ ଯେପରି ଆନନ୍ଦ ମିଳେନାହିଁ, ତାହାଠାରୁ ଅଧିକ ଆନନ୍ଦ ଶାନ୍ତି ମଧ୍ୟରେ ମିଳେ । ହେ ରାଘବ, ଏହି ମନ ଅନେକ ରୋଗ ଓ ଆସକ୍ତିର ଦୂର୍ବଳତାରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ, ଏହାକୁ ଶାନ୍ତିର ଅମୃତ ଧାରାରେ ଶିତଳ କର । ଯାହା କର, ଯାହା ଖାଉ, ଯଦି ଶାନ୍ତ ମନରେ କର, ତାହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ମଧୁର ଲାଗିବ, ନହେଲେ ମନରେ ଏପରି ଲାଗିବ ନାହିଁ । ଯେତେବେଳେ ମନ ଶାନ୍ତିର ଅମୃତରେ ସ୍ନାନ କରି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ଅଙ୍ଗ ମଧ୍ୟ ଫେରିଯାଏ ବୋଲି ମୁଁ ଭାବେ । ଯେଉଁଠି ଶାନ୍ତି ଅଛି, ତାଙ୍କୁ ଭୂତ, ପିଶାଚ, ଦାଇତ୍ୟ, ଶତ୍ରୁ, ବାଘ, ସର୍ପ କିଛି ଦ୍ୱେଷ କରେନାହିଁ । ଯେଉଁଠି ଶାନ୍ତିର ଅମୃତ ରକ୍ଷା କଞ୍ଚୁକ ଅଛି, ଦୁଃଖ ତାଙ୍କୁ ଆଘାତ କରିପାରେନାହିଁ, ଯେପରି ହୀରା ପାଥରକୁ ବାଣ ଆଘାତ କରିପାରେନାହିଁ । ରାଜା ମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ଅନ୍ତଃପୁର ନାରୀମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘିରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଯେପରି ଜ୍ୟୋତିର୍ମୟ ନୁହଁନ୍ତି, ଶାନ୍ତିର ଶୋଭା ସହିତ ଅନୁଷ୍ଠିତ ଲୋକ ଅଧିକ ଚମକନ୍ତି । ମନୁଷ୍ୟ ତାଙ୍କର ଜୀବନଠାରୁ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ ବସ୍ତୁ ଦେଖି ଯେପରି ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରେନାହିଁ, ଶାନ୍ତ ଓ ସ୍ଥିର ପୁରୁଷକୁ ଦେଖି ତାହାଠାରୁ ବେଶି ଆନନ୍ଦ ମିଳେ । ଯିଏ ନ୍ୟାୟପୂର୍ବକ ଜୀବନ ଯାପନ କରେ, ଶାନ୍ତ ଓ ନିୟମିତ ଚରିତ୍ର ଧାରଣ କରେ, ସେଉଁଠି ସତ୍ୟରେ ଜୀବନ ଅଛି, ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ—ଅନ୍ୟ କେହି ନୁହଁନ୍ତି । ଯେଉଁ ନିମ୍ନ ଓ ଶାନ୍ତ ମନରେ ଯାହା କୃତ୍ୟ ହୁଏ, ସେଥିରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଆନନ୍ଦିତ ହୁଅନ୍ତି । ଶୁଭ କିମ୍ବା ଅଶୁଭ ଶୁଣିବା, ସ୍ପର୍ଶ, ଦେଖିବା, ଖାଇବା, ଘ୍ରାଣ କଲେ ମଧ୍ୟ ଯିଏ ଉଲ୍ଲାସିତ ବା ବିଷଣ୍ଣ ହୁଏନାହିଁ, ସେଉଁଠି ଶାନ୍ତ ଅଟୁଟ ଅଛି । ଯିଏ ସମସ୍ତ ପରିସ୍ଥିତିରେ ସମଭାବ ରଖେ, ଚାହିଁବା ବା ତ୍ୟାଗ କରେନାହିଁ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହ କରିଛି—ସେଉଁଠି ଶାନ୍ତି ଅଛି । ଯିଏ ଶରତ୍ଚନ୍ଦ୍ର ଭଳି ପରିଷ୍କାର ଓ ଅଚଞ୍ଚଳ ମନ ରଖେ, ମୃତ୍ୟୁ, ଉଲ୍ଲାସ କିମ୍ବା ଯୁଦ୍ଧ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ସେ ଅଚଳ—ସେଉଁଠି ଶାନ୍ତି ଅଛି । ଯିଏ ଏକ ସ୍ଥାନରେ ରହି ମଧ୍ୟ ଅନ୍ୟଥା ଦେଖାଯାଏ, ଉଲ୍ଲାସ କିମ୍ବା କ୍ରୋଧ ନାହିଁ, ମନ ଗଭୀର ନିଦ୍ରା ଭଳି ନିଶ୍ଚିନ୍ତ—ସେଉଁଠି ଶାନ୍ତି ଅଛି । ଯିଏ ତାଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟି ଅମୃତ ଧାରା ଭଳି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସ୍ନେହ ଦେଇ ପ୍ରସାରିତ, ସେଉଁଠି ଶାନ୍ତି ଅଛି । ଯିଏ ଭିତରେ ବା ବାହାରେ ଯାହା କରେ, ଶୁଭ୍ର ଓ ପରିଷ୍କାର ମନରେ ଦେଖେ, ସେଉଁଠି ଶାନ୍ତି ଅଛି । ଯିଏ ଭୟଙ୍କର ବିପଦ କିମ୍ବା ேୟୁଗାନ୍ତରେ ମଧ୍ୟ ଅପରିଗ୍ରହୀ ଓ ଅପ୍ରଭାବିତ ରହିଥାଏ, ସମସ୍ତ ଜଳିଯାଉଥିବା ବେଳେ ମଧ୍ୟ ଅଚଳ—ସେଉଁଠି ଶାନ୍ତି ଅଛି । ଯିଏ ଅନ୍ତଃଶୀତଳତା ପ୍ରାପ୍ତ, ଚିତ୍ତ ଅବସ୍ଥାରେ ଡୁବେନାହିଁ, ଜଗତରେ ଅଭ୍ରମିତ ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ—ସେଉଁଠି ଶାନ୍ତି ଅଛି । ଯିଏ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟରେ ନିମଗ୍ନ ରହି, ମନ ଆକାଶ ଭଳି ନିର୍ମଳ—ସେଉଁଠି ଶାନ୍ତି ଅଛି । ତ୍ୟାଗୀ, ପଣ୍ଡିତ, ଯଜ୍ଞକାରୀ, ରାଜା, ବଳବାନ୍, ଧର୍ମିକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯିଏ ଶାନ୍ତିରେ ଅନୁଷ୍ଠିତ, ସେଉଁଠି ପ୍ରଭା ଦେଖାଯାଏ । ମହାନ୍ ଗୁଣବାନ୍ ଓ ଶାନ୍ତିରେ ଲୀନ ଚିତ୍ତରେ, ଚେତନାରୁ ସନ୍ତୋଷ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ, ଯେପରି ଶୀତଳ ଚନ୍ଦ୍ରରୁ ଚନ୍ଦ୍ରକାନ୍ତି । ସମଭାବ ହେଉଛି ସମସ୍ତ ଗୁଣର ସୀମା, ପୁରୁଷ ଉପରେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଅଳଙ୍କାର, ବିପଦରେ ନିର୍ଭୟତାର ଅବସ୍ଥା, ଯାହା ଚମକିଉଠେ । ହେ ରାମ, ଯେପରି ମହାନ୍ ମାନ୍ୟବ୍ୟକ୍ତିମାନେ ଅମର, ଅଚୋର୍ୟ, ଉତ୍ତମ ଗୁଣମୟ ସମଭାବକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ, ତେଣୁ ତୁମେ ମଧ୍ୟ ସେଇ ପଥକୁ ଅନୁସରଣ କରି ସଫଳତା ପାଓ ।