ଏହି ଉପଦେଶରେ ଏହା ସ୍ପଷ୍ଟ କରାଯାଇଛି ଯେ, ମୁକ୍ତି ପାଇଁ କୌଣସି ହାତ-ପାଅ ଚଳାଇବା, ଦେଶ-ଦେଶ ଘୁଞ୍ଚିବା, ଅତିରିକ୍ତ ତପସ୍ୟା କିମ୍ବା ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥକୁ ଯିବା ଦରକାର ନୁହେଁ। ଏହି ଅବସ୍ଥା କେବଳ ମନକୁ ଜୟ କରି, ଏକ ମାନବ ଜୀବନର ଏକମାତ୍ର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପ୍ରତି କ୍ରିୟା କରି ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ। ଏହି ସ୍ଥିତି ବିବେକ ଓ ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ୱେଷଣ କରି ଲାଭ କରାଯାଏ; ଯେତେବେଳେ ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତି ଦୁଃଖର ଜାଲକୁ ଛାଡ଼ିଦିଏ, ସେ ଏହି ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ। ଜଣେ ନିଜେ ଶାନ୍ତିରେ ବସି, ଏହି ଉପରେ ଚିନ୍ତନ କଲେ, ସେ ଏହି ଅବସ୍ଥାକୁ ପାଇଁଥାଏ ଏବଂ ଏହା ପ୍ରାପ୍ତ କରି, ଆଉ ଦୁଃଖିତ ହୁଏ ନାହିଁ, ପୁନଃ ଜନ୍ମ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ। ମହାନ ଜଣେ ଏହାକୁ ସମସ୍ତ ସୁଖର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସୀମା ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି; ସେମାନେ ଏହି ଅତ୍ୟୁତ୍କୃଷ୍ଟ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ପ୍ରବାହକୁ ପ୍ରକୃତ ଅମୃତ ବୋଲି କହନ୍ତି। କାରଣ, ସ୍ୱର୍ଗ କିମ୍ବା ମନୁଷ୍ୟ ଲୋକର ସମସ୍ତ ଅବସ୍ଥା ଅସ୍ଥାୟୀ; ଏହି ଦୁଇଁଠିରେ କୌଣସି ପ୍ରକୃତ ସୁଖ ନାହିଁ—ଯେପରି ମୃଗମରୀଚିକାରେ ପାଣି ନାହିଁ। ତେଣୁ, ମନ ଉପରେ ଅଧିକାର ପାଇଁ ଚିନ୍ତନ କରିବା ଉଚିତ, ଯାହା ଶାନ୍ତି ଓ ସନ୍ତୋଷ ଦ୍ୱାରା ଲାଭ କରାଯାଏ; ଅନନ୍ତ ଶାନ୍ତିର ଆନନ୍ଦ ଭୋଗ କଲେ ପ୍ରକୃତ ସୁଖ ମିଳେ। ଏହି ଶାନ୍ତି ଓ ସୁଖ କେବଳ ମନୁଷ୍ୟ, ଦେବ, ଦାନବ, ଅପ୍ସରା, କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଜୀବ ହେଉ, ସମସ୍ତଙ୍କ ଜୀବନରେ ଆସିପାରେ। ଯେଉଁଠି ମନ ଶାନ୍ତ ହୁଏ, ଶାନ୍ତିର ଫୁଲ ପୁରା ଫୁଲିଯାଏ, ସେଉଁଠି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ବିବେକ ଫଳ ମିଳେ। ଏହି ଦୁନିଆର କାମକାଜ ମଧ୍ୟରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଯେଉଁଠି ଅନେକ କର୍ମର ଚେଷ୍ଟା ନାହିଁ, ସେଉଁଠି ଏହି ଶାନ୍ତିର ଅଭିଲାଷା କିମ୍ବା ତ୍ୟାଗ ନାହିଁ, ସେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଅଚଳ ରହିଥାଏ। ଯେଉଁ ମନ ସର୍ବଥା ଶାନ୍ତ, ପ୍ରସ୍ତୁତ, ସ୍ପଷ୍ଟ, ଅନ୍ତଃକରଣ ନିର୍ମଳ ଓ ଅଭିଲାଷାହୀନ, ସେ କିଛି ଚାହେ ନାହିଁ, କିଛି ତ୍ୟାଗ କରେ ନାହିଁ। ମୁକ୍ତିର ଦ୍ୱାର ପାଖରେ, ଏହି ଦ୍ୱାରପାଳମାନଙ୍କୁ ପ୍ରାଥମିକତା ଦେଇ ଶୁଣ, ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କାହାକୁ ଧ୍ୟାନ କଲେ ମୁକ୍ତି ମିଳେ। ଏହି ସଂସାର ଦୁଃଖ ଓ ଦୋଷର ଦୀର୍ଘ ମରୁଭୂମି, ଶାନ୍ତିର ଶୀତଳ ଜଳ ଦ୍ୱାରା ଶିତଳ ହୁଏ। ଶାନ୍ତି ଦ୍ୱାରା ସର୍ବୋଚ୍ଚ ମଙ୍ଗଳ ଲାଭ ହୁଏ; ଶାନ୍ତି ହେଉଛି ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଅବସ୍ଥା, ଶାନ୍ତି ହେଉଛି ମଙ୍ଗଳ, ଶାନ୍ତି ହେଉଛି ଶାନ୍ତି, ଶାନ୍ତି ମୂଡ଼ ଦୂର କରେ। ଯେଉଁ ଲୋକ ଶାନ୍ତିରେ ପ୍ରସନ୍ନ, ନିର୍ମଳ ଓ ଶୀତଳ, ମନ ଶାନ୍ତିରେ ଆନନ୍ଦିତ—ତାଙ୍କ ପାଖରେ ଶତ୍ରୁ ମଧ୍ୟ ବନ୍ଧୁ ହୋଇଯାନ୍ତି। ଯେଉଁ ଲୋକଙ୍କର ମନ ଶାନ୍ତିର ଚନ୍ଦ୍ରଦ୍ୟୁତିରେ ଶୋଭିତ, ସେଠାରୁ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ପବିତ୍ରତା ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ, ଯେପରି ଦୁଧ ମହାସାଗରରୁ ଅମୃତ ଉପଜେ। ଯେଉଁ ହୃଦୟ ଶାନ୍ତିର ପଦ୍ମ ପରି ଖୋଲିଯାଏ, ସେମାନେ ହରିଙ୍କ ଦୁଇ ହୃଦୟ ପଦ୍ମ ପରି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମଧ୍ୟ ଭାବିତ ହୁଅନ୍ତି। ଯେଉଁ ମୁହଁ ଦୋଷ ହୀନ ଏବଂ ଶାନ୍ତିର ଶୋଭାରେ ଅଲଙ୍କୃତ, ସେମାନେ କୁଳପତି ଭାବେ ପୂଜ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର ଠାରୁ ଅଧିକ ଶୋଭା ପ୍ରଦାନ କରନ୍ତି। ଶାନ୍ତିର ମହିମା ତିନି ଲୋକର ହୃଦୟରେ ବସିଥାଏ, ସେ ଧନ ଭଳି ଭୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ; ସେ ରାଜ୍ୟ ଧନ ସମାନ ମୂଲ୍ୟବାନ। ଯେଉଁ ଲୋକ ଶାନ୍ତିରେ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ, ତୃଷ୍ଣା, ଅସହ୍ୟ କଷ୍ଟ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଆଗରେ ଅନ୍ଧକାର ଭଳି ଦୂର ହୋଇଯାଏ। ମନ ସ୍ଵଭାବତଃ ସମସ୍ତ ଜୀବର ଶାନ୍ତି ପଛରେ ଚାଲିଯାଏ; ଏକ ଶାନ୍ତ ଲୋକ ଦେଖି ଲୋକମାନେ ଯେପରି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି, ତାହା ଚନ୍ଦ୍ର ଦେଖି ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ। ଯେଉଁ ଲୋକ ଶାନ୍ତିରେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ପ୍ରତି ମୂଳ୍ୟବୋଧ ରଖନ୍ତି, ସେଉଁଠି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସତ୍ୟ ସ୍ୱୟଂ ଉଦ୍ଘାଟିତ ହୁଏ। ମାଆ ବନ୍ଧନ ପରି, ଶାନ୍ତ ଲୋକ ପ୍ରତି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ—ସେ କଠିନ କିମ୍ବା ମୃଦୁ—ଭରସା ରଖନ୍ତି। ଅମୃତ ପାନ କଲେ କିମ୍ବା ଧନ ଲାଗିଲେ ମଧ୍ୟ ଏତେ ସୁଖ ମିଳେ ନାହିଁ, ଯେତେ ମନ ଶାନ୍ତି ଦ୍ୱାରା ମିଳେ। ହେ ରାଘବ, ତୃଷ୍ଣାର ଦୂର୍ବଳତା ଓ ରୋଗରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ମନକୁ ଶାନ୍ତିର ଅମୃତ ଧାରା ଦ୍ୱାରା ଶିତଳ କର। ତୁମେ ଯାହା କର, ଯାହା ଖାଅ, ଯଦି ଶାନ୍ତିରେ ରହି କର, ସେ ଅନୁଭୂତି ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ମଧୁର ଲାଗିବ; ନ ହେଲେ ମନରେ ଏମିତି ଲାଗିବ ନାହିଁ। ହେ ରାଘବ, ଯେତେବେଳେ ମନ ଶାନ୍ତିର ଅମୃତରେ ସ୍ନାନ କରି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଏ, ମୁଁ ବିଶ୍ୱାସ କରେ ଯେ, କାଟିଯାଇଥିବା ଅଙ୍ଗ ମଧ୍ୟ ଫେରିଯାଏ। ଯେଉଁ ଲୋକ ଶାନ୍ତିରେ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ଭୂତ, ପିଶାଚ, ଦାନବ, ଶତ୍ରୁ, ବାଘ, ସର୍ପ—କେହି ବିରୋଧ କରନ୍ତି ନାହିଁ। ଯେଉଁ ଲୋକ ଶାନ୍ତିର ଅମୃତର କବଚ ଦ୍ୱାରା ସୁରକ୍ଷିତ, ସେମାନଙ୍କୁ ଦୁଃଖ ବିଧ୍ୱଂସ କରିପାରେ ନାହିଁ, ଯେପରି ହୀରା ଶିଳାକୁ ବାଣ ଭେଦିପାରେ ନାହିଁ। ରାଜା ମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ଅନ୍ତଃପୁର ନାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଯେଉଁ ଲୋକ ଶାନ୍ତି ଓ ସ୍ଥିର ଚରିତ୍ରର ଶୋଭାରେ ଅଲଙ୍କୃତ, ସେ ଅଧିକ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ। ଲୋକମାନେ ଜୀବନର ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରିୟ ବସ୍ତୁ ଦେଖି ଯେତେ ସୁଖ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି, ତାଠାରୁ ଅଧିକ ଏକ ଶାନ୍ତ ଓ ସ୍ଥିର ଲୋକଙ୍କୁ ଦେଖି ଅନୁଭବ କରନ୍ତି। ଯେଉଁ ଲୋକ ନୀତିମତ ଓ ଶାନ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ଜୀବନ ଯାପନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ପ୍ରକୃତରେ ଏହି ଜଗତରେ ଜୀବନ୍ତ, ସମସ୍ତଙ୍କର ଆଦର ଲାଭ କରନ୍ତି—ଅନ୍ୟ କେହି ନୁହେଁ। ଯେଉଁ ଲୋକ ନମ୍ର ଓ ଶାନ୍ତ ମନରେ ଭଲ କାମ କରନ୍ତି, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ସେଥିରେ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି। ଯେଉଁ ଲୋକ ଶୁଣିବା, ଛୁଇଁବା, ଦେଖିବା, ଖାଇବା କିମ୍ବା ଘ୍ରାଣ କଲେ ସୁଖଦ କିମ୍ବା ଅସୁଖଦ ହେଉ, କେବେ ଆନନ୍ଦିତ ନୁହେଁ, କେବେ ଦୁଃଖିତ ନୁହେଁ—ସେ ହେଉଛନ୍ତି ଶାନ୍ତ। ଯେଉଁ ଲୋକ ସମସ୍ତ ଅବସ୍ଥାରେ ସମ, ଚାହିବା ନାହିଁ, ତ୍ୟାଗ କରିବା ନାହିଁ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟକୁ ଶ୍ରମ ଦ୍ୱାରା ଜୟ କରିଛନ୍ତି—ସେ ହେଉଛନ୍ତି ଶାନ୍ତ। ଯେଉଁ ଲୋକଙ୍କର ମନ ଶରତ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଚନ୍ଦ୍ରର ଚକ୍ର ପରି ସ୍ପଷ୍ଟ ଓ ଅଚଞ୍ଚଳ, ମୃତ୍ୟୁ, ଉତ୍ସବ କିମ୍ବା ଯୁଦ୍ଧ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ—ସେ ହେଉଛନ୍ତି ଶାନ୍ତ।