ଏକ ଶୁଧ୍ଧ ଏବଂ ବିସ୍ତୃତ ମନ ନିଆଁ, ଉତ୍ତମ ଚିନ୍ତନର ଚାନ୍ଦ୍ରମା ଲାଇଟରେ ଶୀତଳ ହୋଇ, ତୁମେ ଏକ ନିର୍ମଳ ହୃଦୟ ଓ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଚରିତ୍ର ରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଉଛ। ଏହି ଦ୶ା ରାମ, ତୁମେ ଦ୶ାର ଯୋଗ୍ୟ, ତୁମ ମନ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଛି, ତୁମେ ଜାଣିଛ କିପରି ପ୍ରଶ୍ନ କରିବାକୁ, ଏବଂ କିପରି କହିଥିବାକୁ ବୁଝିବାକୁ। ଏହି ଦ୶ା ମୁଁ ଆଉ ଅଧିକ କହିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ। ତୁମେ ତୁମ ମନକୁ ରଜସ ଓ ତମସରୁ ମୁକ୍ତ କର, ଶୁଧ୍ଧ ସତ୍ତ୍ୱରେ ଅନୁନୟିତ କର, ଏବଂ ଏହି ଜ୍ଞାନ ଶୁଣିବାରେ ନିଶ୍ଚଳ ରୁହ। ପ୍ରଶ୍ନକାରୀ ର ଯେଉଁ ଗୁଣ ଆବଶ୍ୟକ, ସେଗୁଡିକ ତୁମରେ ଅଛି; ଏବଂ କଥାକାର ର ଗୁଣ ମୋତେ ଅଛି, ଯେପରି ମଣିର ଦୀପ୍ତି ସାଗରରେ ଥାଏ। ବିବେକ ଓ ବ୶ାଗ୍ୟରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ନିର୍ମୋହ ତୁମେ ଅଧିଗମ କରିଛ, ଚାନ୍ଦ୍ରମାର ରଶ୍ମିରୁ ଚାନ୍ଦ୍ରକାଣ୍ତ ଶୀତଳତା ପାଇଥିବା ପରି। ଏହି ଦ୶ା ତୁମେ ଚାଲିଆସିଛ, ଶିଶୁବାୟସରୁ ଉତ୍ତମ ଗୁଣ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିଛ, ଏହି ଗୁଣଗୁଡିକ ନିର୍ମଳ ଏବଂ ଦୀର୍ଘକାଳୀନ, ପଦ୍ମର ସାଫ ତଣ୍ଡ ଯେପରି ଅବିରତ ରହିଥାଏ। ଏହିପରି, ମୁଁ ଏହି କଥା କହିବାକୁ ଯାଉଛି; ତୁମେ ଏହାକୁ ଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ ସତ୍ୟରେ ଯୋଗ୍ୟ। ଚାନ୍ଦ୍ର ନ ଥିଲେ ଜଳପଦ୍ମ ଏକାଉଁ ନିର୍ମଳ ଭାବରେ ଫୁଟିପାରେ ନାହିଁ, ସେପରି ଏହି କଥା ତୁମେ ନ ଥିଲେ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ। ଯେଉଁ କ୍ରିୟା ନିଆଁ, ଯେଉଁ ଅନୁଭୂତି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦ୍୶ାନ ଅଧିଗମ କଲେ, ସେଗୁଡିକ ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଏ। ଯଦି ଜିଜ୍ଞାସୁ ର ମନ ଶୁଧ୍ଧ ଜ୍ଞାନରେ ଶାନ୍ତି ନ ପାଏ, ତେବେ ଏହି ଜଗତରେ କିଏ ଅନେକ ଚିନ୍ତା ଭାର କୁ ଭୋଗିପାରିବେ? ଉତ୍ତମ ଅବସ୍ଥା ଅଧିଗମ କଲେ, ଚିନ୍ତାର ଚଳାଚଳ ଶୁନ୍ୟ ହୋଇଯାଏ, ପାହାଡର ଶିଳା ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟର ବନ୍ୟାରେ ଭସିଯାଏ। ରାମ, ଏହି ଅସହ୍ୟ ସଂସାର ର ଷ୍ଟ ସଂକ୍ରାନ୍ତି, ମୋହର ବିଷରେ ରଙ୍ଗିତ, ଯୋଗ ମନ୍ତ୍ର ର ପବିତ୍ରତା ଦ୍୶ାନେ ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଏ, ଗରୁଡ ଅଂତିଦୋଟ ପରି। ହରି, ହର, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତା ଯେପରି ଚିନ୍ତା ଓ ବିକଳତାରୁ ମୁକ୍ତ, ସେପରି ଜଗତର ଉତ୍ତମ ଲୋକ, ଯେଉଁମାନେ ଅନ୍ତର ଦୀପ୍ତି ଅନୁଭବ କରିଛନ୍ତି, ଜଗତରେ ଜାଗୃତ ବୁଦ୍ଧିରେ ବସିଥାନ୍ତି। ମୋହ ଶେଷ ହେଲେ, ଅଜ୍ଞାନର ଘନ ମେଘ ଭାଗିଯିବାପରେ, ସତ୍ୟ ଚିହ୍ନିବା ଓ ଆତ୍ମା ଉଦ୍ଧାର ହେଲେ—ବୁଦ୍ଧିମାନଙ୍କ ସହ ବିଚାର କରି, କିମ୍ବା ଅସ୍ତି-ନାସ୍ତି ର ତତ୍ତ୍ୱ ଦେଖି—ଏହି ସଂସାର ର ଯାତ୍ରା ଏକ ଖେଳ ଓ ଆନନ୍ଦ ହୋଇଯାଏ। ମନର ତତ୍ତ୍ୱ ହୃଦୟରେ ଶୁଧ୍ଧ ଓ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଲେ, ସମସ୍ତ ଅନୁଭୂତି ଏକତା ରେ ଦେଖିଲେ, ଅନ୍ତଃକରଣ ଶାନ୍ତିରେ ବିଶ୍ରାମ କଲେ—ବୁଦ୍ଧିର ଦ୍୶ାନରେ ସତ୍ୟ ଦେଖିଲେ, ଏହି ସଂସାର ର ଯାତ୍ରା ଆନନ୍ଦ ଓ ଖେଳ ହୋଇଯାଏ। ଏଠାରେ ଶରୀର ଏକ ରଥ, ତାର ଦ୶ାରିତା; ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଚଳାଚଳ ଘୋଡା ଚଳାପରି; ସୂକ୍ଷ୍ମ ତରଙ୍ଗ ବାୟୁରୁ; କିନ୍ତୁ ମୁଁ, ଅପରିମିତ, ଅନନ୍ୟ, ଅନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ, ଏହି କିଛି ନୁହେଁ। ଶରୀରୀ ଭାବେ ଯଦି ମୁଁ ଜଗତରେ ଘୁଅୁଛି, କିମ୍ବା ଶୁଧ୍ଧ ବୁଦ୍ଧିରେ ଉତ୍ତମ ଅବସ୍ଥାରେ ଦେଖୁଛି, ଏହି ଯାତ୍ରା ଏକ ଖେଳ ମାତ୍ର। ଏହି ଦ୍୶ାନ ଉପରେ ଭରସା କରି, ଯେଉଁମାନେ ଆତ୍ମାରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ବୁଦ୍ଧି ଶୁଧ୍ଧ, ସେମାନେ ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ଭାବରେ ଜଗତରେ ଚଳିଥାନ୍ତି, ନୂତନ ଉଦୟ ପରି। ସେମାନେ ଦୁଃଖ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ମାଗନ୍ତି ନାହିଁ, ଭଲ ବା ଖରାପ ଚାହନ୍ତି ନାହିଁ; ସମସ୍ତ କରନ୍ତି, ତଥାପି କିଛି କରନ୍ତି ନାହିଁ। ସେମାନେ ନିଜ ତତ୍ତ୍ୱରେ ଅବସ୍ଥିତ, ଅନ୍ୟମାନେ ନିଜ ମନରେ ଅବସ୍ଥିତ କରନ୍ତି, ନିଜରେ ଅନୁସ୍ଥିତ ରହନ୍ତି; ତ୍ୟାଗ ବା ଗ୍ରହଣ ର ଭାବରୁ ମୁକ୍ତ, ସେମାନେ ଆତ୍ମାରେ ଅବସ୍ଥିତ। ସେମାନେ ଆସନ୍ତି ଏବଂ ନାଆସନ୍ତି; ଜଙ୍ଗଲକୁ ଯାଆନ୍ତି ଏବଂ ଯାଆନ୍ତି ନାହିଁ; କିଛି କରନ୍ତି ନାହିଁ, ତଥାପି କରନ୍ତି; କିଛି କହନ୍ତି ନାହିଁ, ତଥାପି କହନ୍ତି। ଯେଉଁ କ୍ରିୟା ଓ ଅନୁଭୂତି ଅଛି, ଗ୍ରହଣ କିମ୍ବା ତ୍ୟାଗ ଭାବରେ ଦେଖାଯାଏ, ସେଗୁଡିକ ଉତ୍ତମ ଅବସ୍ଥାରେ ଶୁନ୍ୟ ହୋଇଯାଏ। ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ତ୍ୟାଗ କଲେ, ମନ ଶିତଳ ଭାବରେ ସବୁଠି ଆନନ୍ଦ ପାଏ, ଚାନ୍ଦ୍ରମା ଗୋଳ ପରି ନିଶ୍ଚଳ ହୋଇଯାଏ। କିଛି ସୃଷ୍ଟି କିମ୍ବା ଆରମ୍ଭ କରିନାହିଁ, ସମସ୍ତ ଜିଜ୍ଞାସା ଶେଷ, ନିଜ ମନରେ ଉତ୍ସାହିତ ହୋଇନାହିଁ, ଅମୃତ ଚାନ୍ଦ୍ରକୁ ମଦ ଦେଇନାହିଁ। ସେମାନେ ମାୟା କରନ୍ତି ନାହିଁ, ଇଚ୍ଛା ପଛରେ ଦୌଡନ୍ତି ନାହିଁ; ଶିଶୁ ଚଞ୍ଚଳତା ତ୍ୟାଗ କରି, ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦୀପ୍ତିରେ ଚମକନ୍ତି। ଯେଉଁଠି ଅନୁଭୂତି, ଶାସ୍ତ୍ର ଓ ଗୁରୁ ର ଉପଦେଶ ଏକତାରେ ଅନୁଭବ କରାଯାଏ, ସେଠି ଆତ୍ମା ସବୁବେଳେ ଦେଖାଯାଏ। ଯିଏ ଶାସ୍ତ୍ରର ଅର୍ଥ ଅବହେଳା କରିଛି ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନଙ୍କ ଦ୍୶ାରା ଅପମାନିତ, ଯଦି ବଡ଼ ଅପଦରେ ପଡ଼ିଥିବା ମଧ୍ୟ, ଅଜ୍ଞାନୀଙ୍କ ସମାନ ହେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଏହି ଦେହରେ ବିବେକ ର ଅଭାବ ଯେପରି ଦୁଃଖ ଦିଏ, ଏପରି ଦୁଃଖ ଦେବା ଅନ୍ୟ ରୋଗ, ବିଷ, ବିପଦ ପୃଥିବୀରେ ନାହିଁ। ଯେଉଁମାନେ ମନ କିଛି ଶୁଧ୍ଧ, ସେମାନେ ଏହି ଶାସ୍ତ୍ର ଶୁଣିବା ଉଚିତ; ଅଜ୍ଞାନ ଦ୶ାରା ମୁକ୍ତି ଦେଇଥିବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଶାସ୍ତ୍ର ନାହିଁ। ଏହି ଉପଦେଶ ର ଶୁଣିବା ଆନନ୍ଦଦାୟକ, କଥା ଓ ଉଦାହରଣରେ ଶୋଭିତ, ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ର ର ଅର୍ଥ ରେ ଏକତା ରଖିଛି। ଦୁଃଖ ଦେବା ଦୁର୍ଗତି, ଏବଂ ଛୋଟ ଅପରାଧ, ସମସ୍ତ ଅଜ୍ଞାନରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ଖଦିର ଗଛରୁ କାଁଟା ଯେପରି ଉତ୍ପନ୍ନ। ରାମ, ଅଜ୍ଞାନରେ ନଷ୍ଟ ଜୀବନ ଚାଲିବାଠୁ ଚଣ୍ଡାଳ ଗଳିରେ ଭିକ୍ଷା ମାଗିବା ଉତ୍ତମ। ଏହି ଦୀପ୍ତି ଦେଖିଲେ, ଯାହା ମୁକ୍ତି ମାଧ୍ୟମରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଏକ ମଣିଷ ପୁନି ଅନ୍ଧକାର କିମ୍ବା ମୋହରେ ପଡ଼ିନାହିଁ। ଅଭିଲାଷା ଦ୍୶ାରା ଅନ୍ଧା ମଣିଷ ଜୀବନର ପଦ୍ମ ସଂକୁଚିତ ରହିଥାଏ, ଶୁଧ୍ଧ ବିବେକ ର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହେଲେ ପରି ଫୁଟିଯାଏ। ମୁକ୍ତି ର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ରେ, ମୋ ପରି ସଙ୍ଗୀବନ୍ଧୁ ସହିତ, ଗୁରୁ ଓ ଶାସ୍ତ୍ର ର ଅଧିକାର ଉପରେ ଆତ୍ମା ର ସତ୍ୟ ଜାଣିବା ଉଚିତ। ଜୀବନରେ ମୁକ୍ତ ଥିବା ମହାପୁରୁଷମାନେ ହରି, ହର, ଓ ଅନ୍ୟ ମହାସାଧୁମାନେ ଯେପରି ଚଳିଥାନ୍ତି, ରାଘବ, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ଚଳିବା ଉଚିତ।