ହେ ରାମ, ମୁଁ ତୁମକୁ ମୋକ୍ଷର ଏହି ଉପାୟ ବିଷୟରେ କହିବି, ଯାହା ଆନନ୍ଦ ଓ ବେଦନାର ସମାପ୍ତି ଆଣେ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆନନ୍ଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବାର ଏକମାତ୍ର ପଥ, ଏବଂ ଏହାକୁ ଏବେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଯିବ। ଏହି ମୋକ୍ଷ ଉପଦେଶ ଶୁଣିଲେ, ତୁମେ ଓ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ବିବେକୀ ଲୋକେ ଏମିତି ଏକ ଅବସ୍ଥାକୁ ପହଞ୍ଚିବେ, ଯେଉଁଠାରେ କେବଳ ଦୁଃଖର ଅନ୍ତ ଅଛି, ଧ୍ଵଂସ କିମ୍ବା ନାଶ ନାହିଁ। ଏହି ଉପଦେଶ ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ସ୍ୱୟଂ ବ୍ରହ୍ମା, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, କହିଥିଲେ। ଏହି ଉପଦେଶ ସମସ୍ତ ଦୁଃଖର ଅନ୍ତ କରେ ଓ ମନସ୍କୁ ପରମ ଶାନ୍ତି ଦେଇଥାଏ। ଏହି ଶିକ୍ଷା କିଏ କହିଥିଲେ, କାହିଁକି କହିଥିଲେ, କିପରି ଏହି ଶିକ୍ଷା ପ୍ରଥମେ ସ୍ୱୟଂ ଜନ୍ମା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିଲା? ଏହି ଉପଦେଶ କିପରି ତୁମ ପାଖକୁ ଆସିଲା, ମୋତେ କୁହ, ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଏହି ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିର ମୂଳରେ ଏକ ଅନନ୍ତ, ସର୍ବବ୍ୟାପୀ, ସର୍ବସ୍ଥିତିକ ଚେତନାର ଆକାଶ ଅଛି, ଯାହା ଅବିନାଶୀ ଓ ସମସ୍ତ ଜିନିଷ ମଧ୍ୟରେ ଦୀପଶିଖା ପରି ଅବିରତ ଜଳିରହେ। ଏହି ଚେତନା ଆକାଶର ଚଳନ ଓ ନିଶ୍ଚଳତାରୁ, ସାଗରର ତରଙ୍ଗ ପରି, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା। ପରେ, ମେରୁ ପର୍ବତର ମଧ୍ୟରେ ଥିବା କମଳର କେନ୍ଦ୍ର ଓ ପତ୍ରରୁ, ତାରକା ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୃଦୟ କମଳରୁ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଜନ୍ମ ହେଲା। ସେ, ବେଦ ଓ ତାହାର ଅର୍ଥର ଅଧିପତି ମୁନିମାନଙ୍କ ଭିତରେ ବସି, ମନର ଭିନ୍ନତା ପରି, ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱର ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ଭାରତ ନାମକ ଏହି ଭୂମିରେ, ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପର ଏକ କୋଣରେ, ସେ ଦୁଃଖ, ରୋଗ ଓ ବେଦନାରେ ପୀଡିତ ଲୋକମାନେ ଓ ତାଙ୍କର ସନ୍ତାନମାନେ ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ଏହି ସୃଷ୍ଟିରେ, ଯେଉଁମାନେ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଓ ନାସ୍ତିତ୍ୱର ଦୁଃଖରେ ଏବଂ ବିନାଶ ଓ ବିପଦରେ ଅନୁରୁଚିତ, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଜୀବମାନଙ୍କ ପୋଷଣ ପାଇଁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଉପାୟ ତିଆରି କଲେ। ସେ ଦେଖିଲେ ଯେ, ଏହି ଲୋକମାନେ କେତେ ଦୁଃଖିତ। ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିର ନିର୍ମାତା ପିତା ପରି ତାଙ୍କ ସନ୍ତାନଙ୍କ ଦୁଃଖ ଦେଖି କ୍ଷୁବ୍ଧ ହେଲେ। ସେ ଭାବିଲେ, "ଏହି ଅଶାହାୟ ଓ ଅଳ୍ପାୟୁ ଲୋକମାନଙ୍କ ଦୁଃଖ କିପରି ଶେଷ ହେବ?" ଏହିପରି ଚିନ୍ତା କରି, ସେ ପୁନି ତପ, ଧର୍ମ, ଦାନ, ସତ୍ୟ ଓ ତୀର୍ଥ ତିଆରି କଲେ। ତଥାପି, ସେ ଭାବିଲେ, "ଏଗୁଡ଼ିକ ଦ୍ୱାରା କେବଳ ଲୋକମାନଙ୍କ ସମସ୍ତ ଦୁଃଖର ଅନ୍ତ ହୁଏ ନାହିଁ।" ନିର୍ବାଣକୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସୁଖ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଜନ୍ମ ଓ ମୃତ୍ୟୁ ନାହିଁ; ଏହା କେବଳ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ। ସଂସାର ସମୁଦ୍ର ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହେବା ପାଇଁ କେବଳ ଜ୍ଞାନ ଉପାୟ, ତପ, ଦାନ, ତୀର୍ଥ ମାତ୍ର ସାହାଯ୍ୟକାରୀ। ଏହିପରି ଭାବି, "ଏହି ଉତ୍ତମ ମାନବ ଜାତିର ଦୁଃଖମୁକ୍ତି ପାଇଁ ମୁଁ ସିଧାସଳଖ ଉପାୟ ପ୍ରକାଶ କରିବି," ବ୍ରହ୍ମା ଲୋଟସ୍ ଉପରେ ବସି, ମୋତେ ମନରେ ଉତ୍ପନ୍ନ କରି, ପ୍ରକଟ କଲେ। ମୁଁ କେଉଁଠୁ ଅସି, ଶୀଘ୍ର ମୋ ପିତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ପହଞ୍ଚିଲି, ତରଙ୍ଗର ପରେ ତରଙ୍ଗ ଆସିଥିବା ପରି। ପିତାଙ୍କ ହାତରେ କମଣ୍ଡଳୁ ଥିଲା, ମୋ ହାତରେ ମଧ୍ୟ କମଣ୍ଡଳୁ; ସେ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ମାଳା ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ମାଳା ପିନ୍ଧିଥିଲି। ମୁଁ ଉଁହାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲି। ସେ ମୋତେ ଡାକି କହିଲେ, "ଆସ, ପୁତ୍ର," ଏବଂ ତାଙ୍କ ହାତ ଧରି ତାଙ୍କ କମଳର ଉତ୍ତର ତଳକୁ ନେଲେ, ଯେପରି ଧଳା ମେଘ ଚାନ୍ଦ୍ରମାଙ୍କୁ ଛୁଁଇଥାଏ। ମୋ ପିତା ବ୍ରହ୍ମା ମୃଗଚର୍ମ ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ସେଇପରି; ସେ କମଳ ସହ ହଂସ ପରି ମୋତେ କହିଲେ। ତାଙ୍କ କହିବାନୁସାରେ, "ପୁତ୍ର, ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପାଇଁ ତୁମ ମନ, ବାନର ପରି ଚଞ୍ଚଳ, ଅଜ୍ଞାନରେ ଆବୃତ୍ତ ହେଉ, ଯେପରି ଚାନ୍ଦ୍ର କୁ ଶଶକ ଢାକିଦିଏ।" ଏହିପରି, ତୁରନ୍ତ ଶାପ ଦେଇ, ମୁଁ ଦ୍ୱିଜ ମୋର ନିର୍ମଳ ସ୍ୱଭାବକୁ ଭୁଲିଗଲି। ଏହିଠାରେ ମୁଁ ଦୁଃଖିତ ହେଲି, ଜାଗୃତ ମନ ସହ ଦୁଃଖ ଓ ବେଦନାରେ ପୀଡିତ, ଏକ ନିମ୍ନ ଲୋକ ପରି ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରହିଲି। "ଏହି ସଂସାର ନାମକ ଦୋଷ କିପରି ଆସିଲା?" ଏହିପରି ଭାବି, ମୁଁ ନିର୍ବାଚିତ ହେଲି। ତାପରେ, ପିତା ମୋତେ ପଚାରିଲେ, "ପୁତ୍ର, କାହିଁକି ଦୁଃଖିତ? ଦୁଃଖର ଉପାୟ ପଚାର, ତୁମେ ଚିରକାଳ ଖୁସି ରହିବ।" ମୁଁ ଯେତେବେଳେ ପଚାରିଲି, ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ସୁବର୍ଣ୍ଣ କମଳ ପତ୍ର ଉପରେ ବସି, ସଂସାର ରୋଗର ଔଷଧ ଦେଲେ। ସେ ମୋତେ ପଚାରିଲେ, "ଏହି ସଂସାର ନାମକ ମହାଦୁଃଖ କିପରି ଉଦ୍ଭବ ହେଉଛି, ଏବଂ କିପରି ଏହାର ଅନ୍ତ ହୁଏ?" ଏହି ଶୁଦ୍ଧ ଓ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଜ୍ଞାନ ଖୁବ ଭଲଭାବେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଯାଇଛି; ଏହା ଜାଣି, ମୁଁ ମୋ ପିତାଠାରୁ ମଧ୍ୟାଧିକ ହୋଇଗଲି ମନେ ହୁଏ। ଏହିପରି ଜାଣି, ମୋର ସ୍ୱଭାବରେ ନିଶ୍ଚିତ ହେଇ, ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଓ କାରଣ, ମୋତେ କହିଲେ, "ଶାପ ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଅଜ୍ଞାନରେ ଗଲା; ମୁଁ ତୁମକୁ ପ୍ରଶ୍ନକର୍ତ୍ତା କରିଥିଲି, ଯାହାଫଳରେ ଏହି ଜ୍ଞାନ ତୁମ ସନ୍ତାନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଖ୍ୟାତି ପାଇଁ, ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ଉପକାର ପାଇଁ।" "ଏବେ ଶାପମୁକ୍ତ ହୋଇ, ତୁମେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଜାଗୃତି ଲାଭ କରିଛ; ମୁଁ ମୋ ସ୍ୱରୂପରେ ନିଶ୍ଚିତ, ସୁନାରୁ ସୁନା ପରି।" "ଏବେ ଭୂମିରେ ଯାଅ, ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପ ଭିତରେ, ଭାରତବର୍ଷକୁ ଯାଅ, ଲୋକଙ୍କ ଉପକାର ପାଇଁ।" "ସେଠାରେ, ହେ ପୁତ୍ର, ଯେଉଁମାନେ କ୍ରିୟାକାଣ୍ଡରେ ନିଷ୍ଠ, କ୍ରମାନୁସାରେ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦିଅ। ଏହିପରି ଯେଉଁମାନେ ଅସକ୍ତ, ମହାପ୍ରଜ୍ଞା ଓ ରାଗରହିତ, ସେମାନଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦଦାୟକ ଜ୍ଞାନ ଦେଉ।" ଏପରି ମୋ ପିତା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାନୁସାରେ, ହେ ରାଘବ, ମୁଁ ଏଠି ରହିଛି, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସଂସ୍ତି ଚକ୍ର ଚାଲିଥାଏ। ମୋର କେବଳ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଅଛି; ଏଠି ମୋ ପାଇଁ ଅନ୍ୟ କିଛି ନାହିଁ, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆବଶ୍ୟକ, ମୁଁ ରହିଛି। ମୋର ମନ ସଦା ଶାନ୍ତ, ନିଦ୍ରାସମ ଅବସ୍ଥାରେ ରହି, କାର୍ଯ୍ୟ କରେ, କିନ୍ତୁ କିଛି କରେନାହିଁ। ଏପରି, ମୁଁ ତୁମକୁ ଏହି ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନର ଭୂମିରେ ଅବତରଣ କଥା କହିଦେଲି, ମୋ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ଏବଂ ପଦ୍ମଜ ଭାବନା ଅନୁଯାୟୀ। ଏବେ, ହେ ନିର୍ମଳ ମନ, ତୁମେ ଏହି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଜ୍ଞାନ ଶୁଣ, କାରଣ ତୁମ ମନ ମହାପୁଣ୍ୟର ଫଳରେ ଏହାକୁ ଜାଣିବା ପାଇଁ ବଢ଼ି ଉତ୍ସୁକ।