ଓ ରାମ, ଏହି ଜଗତରେ ଯେଉଁ କ୍ରିୟାପଦରେ ପ୍ରାଣୀର ମନ ଲଗିଥାଏ, ସେ କ୍ରିୟାର ଫଳ ନିଜ ସ୍ଵୟଂ ପ୍ରୟାସରେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ପାଇଥାଏ; ଏହି କିଛି ଭାଗ୍ୟରେ ନୁହେଁ। ମନ, ଚେତନା, ପ୍ରବୃତ୍ତି, କ୍ରିୟା, ଭାଗ୍ୟ ଓ ଆତ୍ମନିର୍ଣୟ—ଏହି ସବୁ ଶବ୍ଦ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଏକ ମନ ନିଷ୍ଠାର ଅର୍ଥରେ କହିଥାନ୍ତି। ଯେଉଁ ବ୍ୟକ୍ତି ଏହି ନିଷ୍ଠାରେ ଦୃଢ ରହିଥାଏ, ସେ ସତତ ପ୍ରୟାସ କରି ଚାହିଁଥିବା ଫଳ ଅନୁଯାୟୀ ଲାଭ କରେ। ଏହିପରି, ରଘୁବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସବୁ କିଛି ନିଜ ପ୍ରୟାସରେ ଲାଭ ହୁଏ; ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟ ନାହିଁ। ତେଣୁ, ଏହି ଶୁଭ ପ୍ରୟାସ ତୁମର ହେଉ। ମୁଁ ପୂର୍ବ ଅଭିନିବେଶର ଜାଳରେ ନିର୍ବଳ ଭାବେ ବାଧିତ ହେଉଛି, ମୁଁ କଣ କରିପାରିବି? ତେଣୁ, ରାମ, ତୁମେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏବଂ ଚିରସ୍ଥାୟୀ ମଙ୍ଗଳ ନିଜ ପ୍ରୟାସ ଓ ଉଦ୍ୟମରେ ଲାଭ କରିପାରିବ, ଅନ୍ୟ ଉପାୟ ନାହିଁ। ପୂର୍ବ ଜନ୍ମର ଦୁଇ ପ୍ରକାର ଅଭିନିବେଶ ରହିଛି: ଶୁଭ ଓ ଅଶୁଭ। ଏକା ଅଥବା ଦୁଇଟି ଏହି ଜନ୍ମରେ ରହିଥାଏ। ଯଦି ଆଜି ତୁମେ ଶୁଭ ପ୍ରବୃତ୍ତିରେ ଚାଲିଥିବା ହୁଅ, ତେବେ ଏହି ଶୁଭ ଶକ୍ତିରେ ଚିରସ୍ଥାୟୀ ଦଶା ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରିବ। ଯଦି ଅଶୁଭ ପ୍ରବୃତ୍ତି ତୁମକୁ ବାଧି ରଖିଛି, ତେବେ ଏହାକୁ ନିଜ ପ୍ରୟାସରେ ଦୃଢ ଭାବେ ଦମନ କରିବା ଦରକାର। ତୁମେ ଶୁଧ୍ଧ ଚେତନା, ଜ୍ଞାନୀ, ଏହି ଜଡ ଦେହ ନୁହେଁ; ଯଦି ତୁମେ ଅନ୍ୟ ମନ ସହିତ ଅନ୍ୟତା ଭାବେ ଅନୁଭବ କରିବା, ତେବେ ସତ୍ୟରେ ତୁମେ କେଉଁଠି ଓ କଣ? ଯଦି ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟରେ ତୁମର ଚେତନା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ତେବେ ତୁମ ଅନୁପସ୍ଥିତିରେ କିଏ ଏହା କରିପାରିବ? ତେଣୁ, ଏହି ଅସ୍ଥିରତା ତଥ୍ୟ ନୁହେଁ। ଅଭିନିବେଶର ନଦୀ ଶୁଭ ଓ ଅଶୁଭ ପଥରେ ବହିଥାଏ; ମାନବ ପ୍ରୟାସ ଓ ଉଦ୍ୟମରେ ଏହାକୁ ଶୁଭ ପଥରେ ନେଇଯିବା ଦରକାର। ଯଦି ଅଶୁଭରେ ବିମୁଗ୍ଧ ହୁଅ, ତେବେ ଉଦ୍ୟମ ଓ ଶକ୍ତିରେ ମନକୁ ଶୁଭ ପଥରେ ଫେରାଇବା ଉଚିତ। ମନ ଏକ ପଶୁର ନିମ୍ନ ଭାବରେ ଚଳାଏ, ଏହାକୁ ସଦା ସତର୍କ ରଖିବା ଦରକାର। ସମତାରେ ମନକୁ ଶାନ୍ତ କରିବା, ଦ୍ରୁତ ନୁହେଁ, କିନ୍ତୁ ଧୀରେ ଧୀରେ, ପଦେ ପଦେ; ମନକୁ ମାନବ ପ୍ରୟାସ ଓ ଉଦ୍ୟମରେ ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ। ପୂର୍ବରୁ ଯେଉଁ ଅଭିନିବେଶ ତୁମେ ଅଭ୍ୟାସରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କରିଥିଲା, ସେଉଁଠି ଶୁଭ କୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କର। ପୂର୍ବ ଅଭ୍ୟାସର ପ୍ରଭାବରେ ଅଭିନିବେଶ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଉଛି, ତେବେ ଅଭ୍ୟାସ ଫଳ ଦେଇଛି ବୋଲି ବୁଝ। ଏବେ ମଧ୍ୟ ତୁମର ଅଭିନିବେଶ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେଉଛି, ତେଣୁ ଅଭ୍ୟାସରେ ଶୁଭ ଅଭ୍ୟାସ ଉତ୍ପାଦନ କର। ଯଦି ପୂର୍ବରୁ ଅଭିନିବେଶ ଅଭ୍ୟାସ ନାହିଁ ଥିଲା, ତେବେ ସେ ଏବେ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଥାନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ, ଆନନ୍ଦ ରୁହ। ସନ୍ଦେହ ରହିଲେ ମଧ୍ୟ, ସଦା ଶୁଭ ଅଭ୍ୟାସ କର; ଏହି ଅଭିନିବେଶ ବୃଦ୍ଧିରେ ଶୁଭ ଅନୁସରଣରେ କୌଣସି ଦୋଷ ନାହିଁ। ଏହି ଜଗତରେ ଯେଉଁ କିଛି ଅଭ୍ୟାସ କରାଯାଏ, ମନୁଷ୍ୟ ସେହି ଭାବରେ ହୋଇଯାଏ; ଏହି ଚିନ୍ତା ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଶିଶୁ କାଳରୁ ଦେଖିଛନ୍ତି। ତୁମ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ଶୁଭ ଅଭିନିବେଶରେ ନିଜକୁ ଲଗାଇବା, ଉତ୍ତମ ପ୍ରୟାସ ଓ ପଞ୍ଚ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଦମନ କରିବା ଉଚିତ। ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମନ ଅନୁଶିକ୍ଷିତ ନୁହେଁ ଓ ତୁମେ ଶୁଭ ଦଶା ଅନୁଭବ କରିନାହାଁ, ତେବେ ଗୁରୁ ଓ ଶାସ୍ତ୍ରର ଆଧାରରେ ନିର୍ଣୟ କରି କାର୍ଯ୍ୟ କର। ଯେତେବେଳେ ଦୂଷ୍ୟ ଦହିଯିବ ଓ ସତ୍ୟ ଜଣାଯିବ, ଏହି ଶୁଭ ଅଭିନିବେଶର ବିପୁଳ ଝରଣାକୁ ମଧ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ, ଅସଙ୍ଗ ଭାବେ। ଉତ୍ତମ ଓ ଉଚ୍ଚ କ୍ଷମା ଉପାୟରେ, ଏବଂ ଉତ୍ତମ ପୁରୁଷମାନେ ଯେଉଁ ଅଭ୍ୟାସ କରନ୍ତି, ତାହାକୁ ଅନୁସ୍ରୁତ କରିବା; ମନକୁ ଶୁଭ ଭାବରେ ରଖିବା; ଏହିପରି ଦୁଃଖ ହୀନ ଦଶା ପ୍ରାପ୍ତ କର; ଏବଂ ଏହି ଶୁଭକୁ ମଧ୍ୟ ନିର୍ମୋହ ଭାବେ ତ୍ୟାଗ କରି ଭଲ ଭାବେ ବସିବା। ଏହିପରି, ଉଦ୍ୟମକୁ ଉଚ୍ଚ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ଚିର ଉପାୟ ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କରି, ମନକୁ ଏକାଗ୍ର କରି, ଏହି ମୋର କଥା ଶୁଣ। ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡିକୁ ଯେଉଁଠାରେ ଅଭିନିବେଶ ଓ ଆଭ୍ୟନ୍ତର ଆକାଂକ୍ଷା ଆକ୍ରମଣ କରିଛି, ସେଉଁଠି ଶକ୍ତିରେ ଦୃଢ ଭାବରେ ସଂୟମ କରି ଏକତାରେ ଆଣ। ମୁଁ ଏକ ତାତ୍ତ୍ୱିକ ସାର ଗ୍ରନ୍ଥ ତୁମକୁ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି, ଯାହା ମୋକ୍ଷର ଉପାୟ, ଏବଂ ଏହି ଜଗତ ଓ ପରଲୋକରେ ମାନବ ପ୍ରୟାସର ଫଳ ଦେଇଥାଏ। ଏହି ଜଗତ ଆକାଂକ୍ଷାକୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ଶାନ୍ତି ଓ ସନ୍ତୋଷ ନେଇ, ଉତ୍ତମ ମନ ଧାରଣ କର। ପୂର୍ବ ଓ ପରବର୍ତ୍ତୀ ଉପଦେଶର ଅର୍ଥକୁ ଧ୍ୟାନପୂର୍ବକ ଅନୁସନ୍ଧାନ କରି, ମନକୁ ସମତା ଓ ଅନ୍ତର୍ମୁଖୀ କରିବା; ଏହି ମୋକ୍ଷ ଉପାୟ ଶୁଣ, ଯାହା ଦୁଃଖ ଓ ସୁଖର ସମାପ୍ତି ଦେଇଥାଏ, ଏହି ଉଚ୍ଚ ଆନନ୍ଦର ଏକମାତ୍ର ପଥ। ଏହି ମୋକ୍ଷ ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ଜ୍ଞାନୀମାନେ ସହିତ ତୁମେ ଦୁଃଖ ହୀନ ଦଶା ପ୍ରାପ୍ତ କରିବା; ଯେଉଁଠାରେ ବିନାଶ ନାହିଁ। ଏହି ଉପଦେଶ ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ବ୍ରହ୍ମା, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସ୍ରଷ୍ଟା, କହିଥିଲେ—ଏହା ଦୁଃଖ ନାଶ କରିଥାଏ ଓ ମନର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସଂତୁଷ୍ଟି। ଏହି ଉପଦେଶ କିଏ, କିଉଁପାଇଁ, କିପରି ପ୍ରଥମେ ସ୍ଵୟଂ-ଜାତ ବ୍ରହ୍ମା କହିଥିଲେ? ଏହି କଥା କିପରି ତୁମେ ପାଇଛ, ମହାର୍ଷି? ଅନନ୍ତ, ସମସ୍ତ ଆଧାର, ଅବିନାଶୀ ଚେତନାର ଆକାଶ ଅଛି, ଯାହା ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜିନିଷର ମଧ୍ୟରେ ଦୀପର ପରି ଚମକେ। ଏହି ଚେତନାର ଚଳନ ଓ ନିଶ୍ଚଳତାରୁ, ବିଷ୍ଣୁ ଉଦ୍ଭବ ହେଲେ, ଯେପରି ଉତ୍ତଳ ସାଗରରୁ ତରଙ୍ଗ ଉପଜେ। ମେରୁ ପର୍ବତର ମଧ୍ୟ ମନ୍ଦିରର ମଧ୍ୟ ଲୋଟସ ଓ ତାହାର ପତ୍ର ଓ ହୃଦୟ ଲୋଟସରୁ, ତାରାର ରେଶମ ପରି ଚମକୁଥିବା, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସ୍ରଷ୍ଟା ଉଦ୍ଭବ ହେଲେ। ଏହି ସ୍ରଷ୍ଟା, ବେଦ ଓ ତାହାର ଅର୍ଥର ମହାର୍ଷିମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘିରିଥିଲେ, ସେ ସମସ୍ତ ଜଗତର ବିଭିନ୍ନତା ସୃଷ୍ଟି କଲେ, ଯେପରି ମନ ଅନେକ ଭିନ୍ନତା ଉତ୍ପନ୍ନ କରେ। ଭାରତ ଦେଶ, ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପର ଏକ କୋଣରେ, ଦୁଃଖ, ରୋଗ ଓ ବିପଦରେ ପୀଡିତ ଲୋକମାନେ ଓ ତାଙ୍କର ସନ୍ତାନମାନେ ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ଏହି ଜନ୍ମ ଓ ଅଜନ୍ମରେ ବିପଦ ଓ ବିନାଶରେ ଲିନ ଲୋକମାନେ ପାଇଁ, ସେ ଏହି ସୃଷ୍ଟିରେ ଜୀବମାନଙ୍କର ପୋଷଣ ପାଇଁ ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଉପାୟ ରଚନା କଲେ।