ଏହି ଘଟଣା ଶୁକଦେବ ଓ ଜନକ ମହାରାଜଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଘଟିଥିଲା। ଏକ ଦିନ, ଜନକ ମହାରାଜ ଶୁକଙ୍କୁ ନିଜ ଅନ୍ତଃପୁରକୁ ନେଇଗଲେ, କିନ୍ତୁ ସତ୍ତର ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଦେଖା ଦେଲେ ନାହିଁ। ଏଠି ଜନକ ମହାରାଜ ଶୁକଙ୍କୁ ଚନ୍ଦ୍ରମୁଖୀ ରମଣୀମାନେ, ସୁସ୍ୱାଦୁ ଭୋଜନ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଭୋଗ ଦ୍ୱାରା ଅତିଥି ଅଭିନନ୍ଦନ କରିଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ଏହି ସମସ୍ତ ଭୋଗବିଳାସ ଶୁକଙ୍କ ମନରେ ବିପରୀତ ଦୁଃଖ ଭଳି ଲାଗୁଥିଲା, ଯେପରି ଏକ ସ୍ଥିର ପାହାଡ଼କୁ ହଲୁକା ପବନ କେବେ ଉଲ୍ଲେଖନୀୟ ଭାବରେ ନଡ଼େଇପାରେ ନାହିଁ। ସେ ଏଠିରେ ଶାନ୍ତ, ପବିତ୍ର, ନିର୍ବିକାର ଓ ଆନନ୍ଦିତ ମନରେ ରହିଥିଲେ, ଯେପରି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଚନ୍ଦ୍ର ନିଜ ଆଲୋକରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ। ଏପରେ ଜନକ ମହାରାଜ ଶୁକଙ୍କ ଏହି ସ୍ୱରୂପକୁ ବୁଝି, ତାଙ୍କୁ ନିଜ ସମ୍ମୁଖରେ ଆଣିଲେ ଓ ଆନନ୍ଦରେ ମନରେ ନମସ୍କାର କଲେ। ସମସ୍ତ ଜଗତୀୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅଭିଲାଷା ପୂରଣ କରି, ତୁରନ୍ତ ଶୁକଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ ଦେଇ ପଚାରିଲେ: "ମୁ ତୁମ ପାଖରୁ କ'ଣ ଚାହେଁ? ହେ ଗୁରୁ, ଏହି ସମ୍ସାର ଉପସ୍ଥାନ କିପରି ହେଲା ଓ ନିଜ ଶାନ୍ତି କିପରି ଆସେ? ଏହିକଥା ନିଷ୍ପକ୍ଷ ଓ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ କୁହ।" ଏପରି ପ୍ରଶ୍ନ ପଚାରିବା ପରେ, ଶୁକ ତାଙ୍କ ପିତା ବ୍ୟାସଙ୍କ ଶିକ୍ଷା ଅନୁଯାୟୀ ଉତ୍ତର ଦେଲେ। ସେ କହିଲେ, "ମୁଁ ନିଜ ମନନ ଦ୍ୱାରା ଏହି ସତ୍ୟକୁ ଉପଲବ୍ଧି କରିଛି, ଓ ପିତାମାତା ମୋତେ ପଚାରିଥିଲେ, ମୁଁ ଏହି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଉତ୍ତର ଦେଇଥିଲି। ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବକ୍ତା, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଅର୍ଥକୁ କହିଛ, ଏହି ଅର୍ଥ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ମଧ୍ୟ ରହିଛି।" "ଯେପରି ଏହି ସମ୍ସାର ନିଜ ଚିନ୍ତନରୁ ଉଦ୍ଭବ କରେ, ଚିନ୍ତନ ଶମ ହେଲେ ଏହା ଅସ୍ତ ହୁଏ, ଏହି ଜଗତ ଅସାର ଓ ଶୂନ୍ୟ, ଏହି ନିଶ୍ଚୟ ଅଟୁଟ। ଏହିପରି, ହେ ମହାବାହୁ, ତୁମେ ମୋତେ ସତ୍ୟ ଓ ଶୁଦ୍ଧ ଭାବେ କୁହ; ତୁମ ଉପଦେଶରେ ମୋର ମନ ଶାନ୍ତି ପାଏ, ଏହା ସଂସାର ମଧ୍ୟରେ ଭ୍ରମଣ କରୁନାହିଁ।" "ଏହାଠାରୁ ଉପରେ କିଛି ନିଶ୍ଚୟ ନାହିଁ, ଏହି ତୁମେ ନିଜେ ଜାଣିଛ, ଓ ତୁମ ଗୁରୁଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଶୁଣିଛ। ଏଠି କେବଳ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଚେତନା ଆତ୍ମା ଅଛି, ଅନ୍ୟ କିଛି ନୁହେଁ; ଚିନ୍ତା ଦ୍ୱାରା ବନ୍ଧନ, ଚିନ୍ତା ଶମ ହେଲେ ମୁକ୍ତି। ଯିଏ ଏହିକୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ ଜାଣିଛି, ସେ ସମସ୍ତ ଭୋଗ ଓ ଦୃଶ୍ୟ ପ୍ରତି ରାଗ ଛାଡ଼ିଦେଇଛି।" "ତୁମ ମଧ୍ୟ, ହେ ମହାବୀର, ଭୋଗ ଓ ଦୀର୍ଘକାଳୀନ କ୍ଲେଶ ପ୍ରତି ଅସକ୍ତି ଲାଭ କରିଛ; ତେବେ ଆଉ କ'ଣ ପଚାରିବାକୁ ଅଛି? ଏପରି ପୂର୍ଣ୍ଣତା ତୁମ ପିତା ବ୍ୟାସଙ୍କ ପାଖରେ ମଧ୍ୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇନାହିଁ, ଯେଉଁଠାରେ ସେ ଅନେକ ତପସ୍ୟା କରୁଛନ୍ତି, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନର ଧାରକ। ମୁଁ ବ୍ୟାସଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ ଓ ପୁତ୍ର ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ମୋର ଅଭିଲାଷା ଅଧିକ କମ୍, କିନ୍ତୁ ତୁମେ ଏଠି ମୋତେ ମଧ୍ୟ ଅତିକ୍ରମ କରିଛ।" "ତୁମେ ସମସ୍ତ ଲାଭ କରିଛ, ମନ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଛି; ଦୃଶ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ ଲିନ ହେଉନାହିଁ, ମୁକ୍ତ ଅଛ, ମୋହ ତ୍ୟାଗ କର।" ଏପରି ମହାତ୍ମା ଜନକଙ୍କ ଉପଦେଶରେ, ଶୁକ ନିର୍ବିକାର ଭାବରେ ଶୁଦ୍ଧ ପରମ ତତ୍ତ୍ୱରେ ବିଶ୍ରାମ କଲେ। ସେ ଦୁଃଖ, ଭୟ, କ୍ଲାନ୍ତିରୁ ମୁକ୍ତ, ନିର୍ବିକାର ଓ ସମସ୍ତ ସନ୍ଦେହ ଚ୍ଛେଦ କରି, ଧ୍ୟାନର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ନିର୍ମଳ ମେରୁ ଶିଖରକୁ ଉଠିଗଲେ। ସେଠି, ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅନୁସନ୍ଧାନ ଶୂନ୍ୟ ଧ୍ୟାନରେ ରହିଲେ, ଯେପରି ତେଲ ଶୂନ୍ୟ ପ୍ରଦୀପ ଶାନ୍ତ ଅଛି। ସମସ୍ତ ମନୋବୃତ୍ତି ଓ ମଳ ନଶ୍ଟ ହୋଇ, ନିଜ ନିର୍ମଳ ସ୍ୱରୂପରେ ପବିତ୍ର ହୋଇ, ଏହି ମହାତ୍ମା ଏକତା ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଯେପରି ଜଳବିନ୍ଦୁ ସମୁଦ୍ରରେ ଲିନ ହୁଏ। ଏଠି ରାମଙ୍କୁ କୁହାଯାଏ, ବ୍ୟାସପୁତ୍ରଙ୍କ ପାଇଁ ମାନସିକ ଶୁଦ୍ଧି କେବଳ ଆବଶ୍ୟକ ଯଥା ଦରକାର, ଏହା ତାହା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅପେକ୍ଷିତ। ଏହି ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ କିଛି ଜଣାଯାଏ, ହେ ଭୂପତି; ଭୋଗ ତାଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଉନାହିଁ, ଯେପରି ରୋଗ ବୁଦ୍ଧିମାନଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଉନାହିଁ। ଏହା ନିଶ୍ଚିତ ଲକ୍ଷଣ ଯେ, ଯେଉଁ ମନ ଜ୍ଞେୟକୁ ଉପଲବ୍ଧି କରିଛି, ସେ ଭୋଗର ଆକର୍ଷଣରୁ ମୁକ୍ତ। ଭୋଗ ଦ୍ୱାରା ଯେଉଁ ଅସତ୍ୟ ବନ୍ଧନ ମଜବୁତ ହୁଏ, ସେଇ ଚିନ୍ତା ଶମ ହେଲେ ବନ୍ଧନ କ୍ଷୀଣ ହୁଏ। ରାମ, ଅଭିଲାଷା କ୍ଷୟକୁ ଜ୍ଞାନୀ ମୁକ୍ତି କୁହନ୍ତି; ଭୋଗବସ୍ତୁ ପ୍ରତି ଅଭିଲାଷା ମଜବୁତ ହେଲେ ବନ୍ଧନ। ଅଧିକାଂଶ ଲୋକ ଆତ୍ମଜ୍ଞାନ ଅନ୍ତିକୁ ଆସି ମଧ୍ୟ, ଦୁର୍ଲଭ ଭାବେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଭୋଗ ପ୍ରତି ଅସକ୍ତି ଉନ୍ମୁଳନ କରିପାରନ୍ତି। ଯିଏ ଦ୍ରଷ୍ଟା, ସେଇ ଜ୍ଞାନୀ; ଯିଏ ଜ୍ଞାତା ଓ ଜ୍ଞେୟକୁ ଜାଣିଛି, ସେଇ ପଣ୍ଡିତ; ଏପରି ମହାତ୍ମାଙ୍କ ପାଇଁ ଭୋଗ ଅମୃତ ମଧ୍ୟ ରସହୀନ। ଯେଉଁ ଲୋକ ପ୍ରଶଂସା କିମ୍ବା ଧନ ଛଡ଼ା, କୌଣସି କାରଣ ବିନା ଏହି ଭୂମିର ଭୋଗରେ ଆସକ୍ତ ନାହାନ୍ତି, ସେ ଜୀବନମୁକ୍ତ ବୋଲି କୁହାଯାନ୍ତି। ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜ୍ଞେୟ ଉପଲବ୍ଧି ହୁଏନାହିଁ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଭୋଗ ପ୍ରତି ଅସକ୍ତି ହୁଏନାହିଁ, ଯେପରି ମରୁଭୂମିରେ ଲତା ବୃଦ୍ଧି ପାଏନାହିଁ। ତେଣୁ, ରଘୁବଂଶୀ, ଜ୍ଞେୟ ଉପଲବ୍ଧି କରିଥିବା ଲୋକ ପାଇଁ ଏହି ଭୋଗକ୍ଷେତ୍ର ଆନନ୍ଦଦାୟକ ନୁହେଁ। ଯେଉଁ ସତ୍ୟ ରାମ ଶୁଣିଛନ୍ତି, ତାହା ତାଙ୍କ ମନକୁ ଶାନ୍ତି ଦେଇଥାଏ। ରାମଙ୍କ ମନ ଶୁଦ୍ଧ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଭାବରେ ବିଶ୍ରାମ ପାଇବାକୁ ଚାହେ, ଯେପରି ଶରତ ରୂପ ଜଳରେ ବିଶ୍ରାମ କରେ। ଏଠି, ମହାତ୍ମା ରଘୁବୀର ରାମଙ୍କ ମନର ଶାନ୍ତି ପାଇଁ, ପୂଜ୍ୟ ବସିଷ୍ଠ ତାଙ୍କ ତର୍କ ଉପସ୍ଥାପନ କରିବେ। ସେ ରଘୁବଂଶର ଗୁରୁ ଓ ପ୍ରଭୁ, ସର୍ବଜ୍ଞାନୀ, ସର୍ବଦର୍ଶୀ, ଏବଂ ତ୍ରିକାଳ ଦର୍ଶନ କ୍ଷମତାର ଧାରୀ। ବସିଷ୍ଠ, ସମ୍ମାନିତ, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ସ୍ମରଣ କର, ଯେଉଁ ଉପଦେଶ ତୁମେ ଦେଇଥିଲେ, ଆମ ମଧ୍ୟର ଦ୍ୱେଷ ଶେଷ ଓ ମହାତ୍ମାମାନଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ। ନିଷଧ ପର୍ବତ ଶିଖରେ, ଦେବଦାରୁ ଜଙ୍ଗଲ ମଧ୍ୟରେ, ପଦ୍ମଭୂ (ବ୍ରହ୍ମା) ରୁଷିମାନେ ଙ୍କୁ ବହୁତ ଜ୍ଞାନ ଦେଇଥିଲେ। ଯାହା ଦ୍ୱାରା, ଜ୍ଞାନୀ ମନୁଷ୍ୟ ବିବେକ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଦୃଷ୍ଟିକୋଣ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରେ, ସାଧାରଣ ଲୋକ ମଧ୍ୟ ଶାନ୍ତି ଲାଭ କରେ, ଯେପରି ଅନ୍ଧକାର ସୂର୍ଯ୍ୟାଲୋକ ଦ୍ୱାରା ଦୂର ହୁଏ।