ସଭାଘର ଭରି ଯାଇଥିଲା, ଫୁଲର ମୃଦୁ ବୃଷ୍ଟି ଶାନ୍ତ ହୋଇ ଥିଲା, ଏବଂ ସେଠାରେ ଉପସ୍ଥିତ ସମସ୍ତେ ସିଦ୍ଧମନ୍ଦଳୀଙ୍କର ଆଲୋଚନା ଶୁଣୁଥିଲେ। ଏହି ସିଦ୍ଧମନ୍ଦଳୀ, ଯେଉଁମାନେ ଅନେକ ଯୁଗ ଧରି ଆକାଶରେ ଏଠାରୁ ସେଠା ଘୁରୁଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହି ଦିନ ଏକ ଅପୂର୍ବ ଉପଦେଶ ଶୁଣିଲେ—ଏକ ଅମୃତ ସମାନ ବାଣୀ। ରଘୁବଂଶର ଚନ୍ଦ୍ର ଯେଉଁ ଉପଦେଶ ଦେଇଛନ୍ତି, ସେଠି ତାଙ୍କର ନିରଲିପ୍ତତା ଏପରି ଯେ, ସେଠାରେ ମଧ୍ୟ ବାଣୀ ଦେବତା ସରସ୍ୱତୀଙ୍କର ପହଁଚିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ। ଆହା! ଆଜି ଆମେ ଏହି ମହାପୁଣ୍ୟ ବାଣୀ ଶୁଣିଲୁ; ରାମଙ୍କର ମୁଖରୁ ଉଚ୍ଚରିତ ଶବ୍ଦ ମନକୁ ଅମୃତ ସମାନ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥାଏ। ତିଁଠି ସେ ଶାନ୍ତିର ଅମୃତ ସମାନ ସୁନ୍ଦର ଉତ୍ତମ ଅବସ୍ଥା ବିଷୟରେ ଯଥାଯଥ ଉପଦେଶ ଦେଇଛନ୍ତି, ଏବଂ ରଘୁବଂଶୀ ଆମକୁ ଏକ ମହାଜାଗୃତି ଦେଇଛନ୍ତି। ଏହି ପବିତ୍ର ବାଣୀ ବିଷୟରେ ମହାମୁନିମାନଙ୍କ ନିଷ୍ପତ୍ତି ଶୁଣିବା ଉଚିତ, ଯାହା ରଘୁବଂଶର ଧ୍ୱଜ ରାମଙ୍କ ମୁଖରୁ ଉଚ୍ଚରିତ ହୋଇଛି। ଏବେ, ନାରଦ, ବ୍ୟାସ ଓ ପୁଲହାଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ସମସ୍ତ ମହାମୁନି ଅନାବୃତ୍ତ ଭାବେ ଏଠାକୁ ଆସିଲେ। ସମସ୍ତେ ଦଶରଥପୁତ୍ରଙ୍କ ଏହି ପବିତ୍ର ସଭାକୁ ସୁବର୍ଣ୍ଣ କମଳ ଉପରେ ମଧୁମକ୍ଷୀମାନେ ଯେପରି ଜମା ହୁଅନ୍ତି, ସେପରି ଆସି ବସିଲେ। ଏହିପରି କହି, ଦିବ୍ୟ ଋଷିମାନେ ଆକାଶରୁ ଅବତରିତ ହୋଇ ସଭାରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସେଠି ବୃହତ୍ ବ୍ୟାସ, ମେଘର ଦଳ ଭଳି ଅନ୍ୟ ମହାମୁନିମାନେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମୁନିମାନେ ଆଗରେ ଦଢ଼ ହୋଇ, ବନବାସୀ ଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ମହାମୁନିମାନେ ସହ ଥିଲେ। ସଭା ଅନେକ ମହାମୁନି—ଭୃଗୁ, ଅଙ୍ଗିରା, ପୁଲସ୍ତ୍ୟ, ଚ୍ୟବନ, ଉଦ୍ଦାଳକ, ଶୀର, ଶରଳୋମା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ହେଉଥିଲା। ସେମାନଙ୍କ ଦେଖାଯାଉଥିବା ଚର୍ମବସ୍ତ୍ର ଏକାଉଁଠି ଅନ୍ୟଅନ୍ୟଙ୍କ ସଂସ୍ପର୍ଶରେ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଥିଲା, ଚକ୍ଷୁ ଚଞ୍ଚଳ, ମାଳା ଓ ବ୍ରସ୍ଲେଟ ଝୁଲୁଥିଲା, ସେମାନେ ସହଜରେ ତାଙ୍କର ପରିକ୍ରମା କରୁଥିଲେ। ସମସ୍ତେ ଏକ ତାରାମାଳା ଭଳି ଏକାଉଁଠି ଅନ୍ୟଅନ୍ୟଙ୍କୁ ମାଟିଯାଉଥିଲେ, ଫୁଲର ବୃଷ୍ଟି ସମାନ ଚମକୁଥିଲେ, ଦ୍ୱିତୀୟ ସୂର୍ଯ୍ୟମଣ୍ଡଳ ଭଳି ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଉଥିଲେ। ବ୍ୟାସ ତାରାମାଳା ଭଳି ଚମକୁଥିଲେ, ନାରଦ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ଦୀପ୍ତି ଦେଉଥିଲେ। ଦେବମାନ୍ୟ ପୁଲସ୍ତ୍ୟ ଏଠାରେ ଦେବମାନ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ଅଗ୍ରଣୀ, ଅଙ୍ଗିରା ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମାନ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଚମକୁଥିଲେ। ଏଭଳି, ଏହି ସିଦ୍ଧମୁନିମାନେ ଆକାଶରୁ ଭୂମିକୁ ଅବତରିତ ହେବା ସମୟରେ, ଦଶରଥନନ୍ଦନଙ୍କ ସଭା ଋଷିମାନେ ଭରିଯାଇ ଉତ୍ସାହରେ ଉଦ୍ଧତ ହେଉଥିଲା। ଆକାଶ ଓ ଭୂମିରେ ଚଳିଥିବା ସମସ୍ତ ମୁନିମାନେ ଏକାଉଁଠି ଏମିତି ମିଶିଗଲେ, ତାଙ୍କର ଦେହ ଏକଠା ହୋଇ ଦଶ ଦିଗକୁ ଆଲୋକିତ କରୁଥିଲା। କେହି ବାଁଶୀ, କେହି ଘଣ୍ଟା ଧରିଥିଲେ, କେହି ଖେଳନା ପଦ୍ମ ଧରିଥିଲେ; କେହି ମୁଣ୍ଡରେ ଦର୍ବା ଓ ମଣିମାଳା ପିନ୍ଧିଥିଲେ। ମୁଣ୍ଡରେ ଜଟା ଓ କପିଳ ମୁଣ୍ଡା ଅଳଙ୍କାର, ବାହୁରେ ରତ୍ନ ବ୍ରସ୍ଲେଟ ଶୋଭିତ ହେଉଥିଲା। କେହି ଚର୍ମବସ୍ତ୍ର, କେହି କୌପୀନ, କେହି ରେଶମ ମାଳା ପିନ୍ଧିଥିଲେ; କମରବନ୍ଧ ଢିଲା ହୋଇ ଝୁଲୁଥିଲା, ମୁକ୍ତାମାଳା ଚଳିଥିଲା। ଏଠି ବସିବା ପରେ, ବଶିଷ୍ଠ ଓ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଏହି ଦିବ୍ୟ ମୁନିମାନେକୁ ଯଥାଯଥ ଆଦର ସହ ଅର୍ଘ୍ୟ, ପାଦ୍ୟ ଓ ଶୁଭବାଦ ଦେଇ ସମ୍ମାନ କଲେ। ରାଜା ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ସିଦ୍ଧମାନେକୁ ପୂଜା କଲେ; ସିଦ୍ଧମାନେ ମଧ୍ୟ ରାଜାଙ୍କୁ କୁଶଳପ୍ରଶ୍ନ ଓ ଶୁଭକାମନା କଲେ। ଏହିପରି ଆନନ୍ଦ ଓ ପ୍ରେମରେ ପରସ୍ପର ଆତିଥ୍ୟ ହେଲା; ଦିବ୍ୟ ଓ ଭୂମିର ଋଷିମାନେ ବିଛାଇଥିବା ଆସନରେ ବସିଲେ। ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଶବ୍ଦ, ପୁଷ୍ପବୃଷ୍ଟି ଓ ସ୍ତୁତି ଦ୍ୱାରା ରାମଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦିଆଯାଇଥିଲା; ସେ ନମ୍ର ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ବସିଥିଲେ। ସେଠି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, ବଶିଷ୍ଠ, ବାମଦେବ ଓ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ରାଜସିଂହାସନର ଚମକ ନେଇ ବସିଥିଲେ। ଦେବପୁତ୍ର ନାରଦ, ଋଷିଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ୟାସ, ମରୀଚି, ଦୁର୍ବାସା, ଅଙ୍ଗିରାସ ମଧ୍ୟ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ। କ୍ରତୁ, ପୁଲସ୍ତ୍ୟ, ପୁଲହ, ଶରଳୋମା, ଭାଟ୍ସ୍ୟାୟନ, ଭୃଗୁ, ଭାରଦ୍ୱାଜ, ବାଲ୍ମୀକି, ଉଦ୍ଦାଳକ, ଋଚିକ, ଶର୍ୟାତି, ଚ୍ୟବନ, ଉଷ୍ମପ, ଘୃତାର୍ଚି, ଶାଲୁଦି, ବାଲୁଦି ଓ ଅନେକ ବିଶିଷ୍ଟ ବେଦବିଦ୍ୟା ଜ୍ଞାନୀ ମହାପୁରୁଷ ଏଠି ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ। ଏହି ସମସ୍ତ ମହାମୁନି, ବଶିଷ୍ଠ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, ନାରଦ ଆଦି, ରାମଙ୍କୁ ଦେଖି କହିଲେ—"ଆହା! ରାଜକୁମାର ଅଶୁଭ ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ ଏବଂ ଉତ୍ତମ ବିରକ୍ତି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶବ୍ଦ କହିଛନ୍ତି। ତାଙ୍କ କଥାର ଅର୍ଥ ସ୍ପଷ୍ଟ, ଯଥାଯଥ, ନିଶ୍ଚଳ ଓ ଅଦ୍ୱିତୀୟ। ସେଠି ଉଚ୍ଚରିତ ଶବ୍ଦ ଏତେ ସ୍ପଷ୍ଟ, ମଧୁର ଓ ପ୍ରସନ୍ନ, ଯାହା ଶୁଣି ଏହି ରଘୁବଂଶୀଙ୍କ କଥାରେ କିଏ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେବେ ନାହିଁ? ଶତ ମଧ୍ୟରୁ ଏକ ମାନ୍ୟ ଅଦ୍ଭୁତ ଶକ୍ତି ସହିତ ଅନ୍ୟମାନେ ଉପକୃତ କରିପାରେ, ବାର୍ତ୍ତା ଦେବୀ ସରସ୍ୱତୀ ମଧ୍ୟ ଏଠି ଅଭିପ୍ରେତ ଅର୍ଥ ଦେଇପାରନ୍ତି। ହେ ରାଜକୁମାର, ତୁମ ବିନା ଏହି ଜ୍ଞାନର କୁମ୍ଭୀ ଏପରି ବିବେକର ଫଳ ଦେଇ କେଉଁଠି ଫୁଲିପାରିଥାଏ? ଯେଉଁମାନେ ହୃଦୟରେ ଜ୍ଞାନର ଅଗ୍ନିଶିଖା ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି, ରାମଙ୍କ ପରି, ସେମାନେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୋଇ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆଲୋକିତ କରନ୍ତି; ଏମିତି ଲୋକ ସ୍ମରଣୀୟ। ମାଂସ, ରକ୍ତ, ହାଡ଼ ଓ ଅନେକ ଅନୁଭବ ଜଡ଼ ଦେହକୁ ଆକର୍ଷିତ କରେ, କିନ୍ତୁ ଚେତନା ତାହାରେ ମିଳେ ନାହିଁ। ଜନ୍ମ, ମୃତ୍ୟୁ, ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା, ଦୁଃଖ ପୁନିପୁନି ଆସେ, କିନ୍ତୁ ମୂଢ଼ ପଶୁମାନେ ଏହି ଜନ୍ମମୃତ୍ୟୁ ଚକ୍ର ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କରନ୍ତି ନାହିଁ। କେବଳ କେତେକ ଦୁର୍ଲଭ ଲୋକ ଏପରି ଶୁଦ୍ଧ ମନ ରଖନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ଅତୀତ ଓ ଭବିଷ୍ୟତ ଉପରେ ଚିନ୍ତନ କରିପାରନ୍ତି, ଏହି ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ପରି। ଯେଉଁ ଦେହ ଉତ୍ତମ ଫଳ ଦେଇଥାଏ ଓ ଶୁଭ ଅଛି, ସେଉଁଠି ସନ୍ଦଳ ଗଛ ପରି ଏହି ଭୂମିରେ ଦୁର୍ଲଭ।