ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଯଦି ଏପରି କୌଣସି ବିଧି ନଥାଏ, କିମ୍ବା ଏହା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ କେହି ମୋତେ ସ୍ପଷ୍ଟ କରି କହିନାହାନ୍ତି, ଏବଂ ମୁଁ ନିଜେ ସେଉଁଠି ପରମ ଶାନ୍ତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରିନାହିଁ, ତେବେ ମୁଁ ସମସ୍ତ ଆଶାକୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ଅହଂକାରରୁ ମୁକ୍ତ ହେଉଛି। ମୁଁ ଖାଇବି ନାହିଁ, ପାଣି ପିଇବି ନାହିଁ, ଜମାକପଡ଼ା ପିନ୍ଧିବି ନାହିଁ; ନାହିଁ କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ—ସ୍ନାନ, ଦାନ, ଭୋଜନ—କିଛି କରିବି ନାହିଁ। ମୁଁ କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲିନ ରହିବି ନାହିଁ, ନ ସମୃଦ୍ଧିରେ, ନ ବିପଦରେ; ମୋର କେବଳ ଏକ ଇଚ୍ଛା—ଏହି ଦେହକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବା, ଓ ମୁଁ ଆଉ କିଛି ଚାହେଁ ନାହିଁ, ମୁଁ କେବଳ ଶାନ୍ତ ହୋଇ ରହିବି। ଭୟ ଓ ମମତା ଛାଡି, ଇର୍ଷ୍ୟାରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ଏଠି ନିରବ ରହିବି, ଯେପରି ମୋତେ କେବଳ ଲେଖାକାର୍ଯ୍ୟ ଦିଆଯାଇଛି। ତାପରେ ଦେହର ଶ୍ୱାସ-ପ୍ରଶ୍ୱାସର ଜ୍ଞାନକୁ ଧୀରେ ଧୀରେ ତ୍ୟାଗ କରି, ଏହି ଅପକୃତ ଦେହକୁ ତ୍ୟାଗ କରିଦେବି। ମୁଁ ଏହି ଦେହ ନୁହେଁ, ଏହା ମୋର ନୁହେଁ; ମୁଁ ତେଣୁ ଶାନ୍ତ ହୋଇଯିବି, ନିର୍ମଳ ଦୀପ ଭଳି ତେଲ ନଥିବା ପରି। ସମସ୍ତ କିଛି ତ୍ୟାଗ କରି ମୁଁ ଏହି ଦେହକୁ ଛାଡିଦେବି। ଏପରି ଭାବେ ରାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ, ତାଙ୍କର ଶୁଭ୍ର ଶିତଳ ହସ୍ତ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ମନ ମହାବିବେକରେ ବିସ୍ତୃତ; ସେ ବଡ଼ମାନ୍ୟଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ନିରବ ହୋଇ ରହିଲେ, ମେଘମାଳା ମଧ୍ୟରେ ରେଖା ଦେଇ ବସିଥିବା ନୀଳ କଣ୍ଠୀ ପକ୍ଷୀ ପରି। ରାମଙ୍କ ଏହି ମନକୁ ମୋହ ହଟାଇଦେଇଥିବା ବାଣୀ ଉଚ୍ଚାରିବା ସମୟରେ, ପଦ୍ମପତ୍ର ସଦୃଶ ନୟନ ଥିବା ସେଇ ରାମ, ରାଜପୁତ୍ର, ସେଠାରେ ଥିଲେ। ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କର ଅଦ୍ଭୁତ କଥା ଶୁଣି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଚମକିଉଠିଲେ, ତାଙ୍କର ପୋଷାକ ଏକେଠି ଧରିଥିଲେ, ଶରୀର ଉପରେ ଏକ ଉତ୍ସୁକତା ଅନୁଭବ କରୁଥିଲେ। ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଜଗତ ଆସକ୍ତିରୁ ମୁକ୍ତ, ଅବଶିଷ୍ଟ ଇଚ୍ଛା ଶାନ୍ତ, କିଛି ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପାଇଁ ମଧୁସାଗରର ତରଙ୍ଗରେ ଭାସୁଥିବା ପରି ଅନୁଭବ କଲେ। ରାମଭଦ୍ରଙ୍କ ଏହି ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକ ଦେଖିବାକୁ ଅଦ୍ଭୁତ ଚିତ୍ର ଭଳି, ସମସ୍ତଙ୍କ କାନ ଭିତରେ ପ୍ରବେଶ କରି ଅସୀମ ଆନନ୍ଦ ଭରିଦେଲା। ସେଠାରେ ବସିଥିବା ବଶିଷ୍ଠ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଭଳି ମୁନିଗଣ, ଏବଂ ଜୟନ୍ତ, ଘୃଷ୍ଟି ଆଦି ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଚତୁର ଉପଦେଶକ, ସେମାନେ ଏହି କଥା ଶୁଣିଲେ। ଦଶରଥ ଭଳି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ରାଜାମାନେ, ନାଗରିକ, ପଠକ, ଗାୟକ, ଉଚ୍ଚ ବର୍ଗ, ରାଜପୁତ୍ର, ବେଦପାରଙ୍ଗତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ—ସମସ୍ତେ ଏହି ଶବ୍ଦ ଶୁଣିଲେ। ଦାସ, ମନ୍ତ୍ରୀ, ପିଞ୍ଜରାରେ ଥିବା ପକ୍ଷୀ, ଖେଳୁଥିବା ହରିଣ ଏବଂ ଚରୁଥିବା ଘୋଡ଼ାମାନେ ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ନିରବ ହୋଇ ରହିଲେ। କୌଶଳ୍ୟାଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ନାରୀମାନେ, ନିଜ ଜନେଲା ଠାରୁ ଦୃଢ଼ ହୋଇ ଦେଖିଲେ, ତାଙ୍କର ଗହନା ନିରବ ହୋଇଯାଇଥିଲା, ସେମାନେ ଦଳେ ଦଳେ ନିଷ୍ପନ୍ନ ଥିଲେ। ଉଦ୍ୟାନର ବେଳ ଲତା, ମଙ୍ଗା ଘରର ବାନର, ଅବିଚଳିତ ପକ୍ଷୀ ଦଳ—ସମସ୍ତେ ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ମୌନକୁ ଅନୁଭବ କଲେ। ଦିବ୍ୟ ଶିଦ୍ଧ, ଗନ୍ଧର୍ବ, କିନ୍ନର, ନାରଦ, ବ୍ୟାସ, ପୁଲହ ଭଳି ପ୍ରମୁଖ ଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଶବ୍ଦ ଶୁଣିଲେ। ଦେବତାମାନେ, ଵିଦ୍ୟାଧରମାନେ, ମହାନାଗମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କଥା ଶୁଣିଲେ। ଏହିପରି ରାମ, ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ଶିତଳ, ପଦ୍ମପତ୍ର ନୟନ, ରଘୁବଂଶର ଚନ୍ଦ୍ର, ମୌନ ଅବସ୍ଥାରେ ଦଢ଼ ହୋଇ ରହିଲେ। ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କଥା ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ଶିଦ୍ଧମାନେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇଥିବା ସମୟରେ, ଆକାଶରୁ ଚମତ୍କୃତିକର ଫୁଲର ବୃଷ୍ଟି ହେଲା। ମନ୍ଦାର ମୁଞ୍ଚିରେ ମଧୁମକୁଁଭ ପ୍ରବେଶ କରି ଗୁଞ୍ଜନ କରୁଥିଲେ, ମଦମାତ ଗନ୍ଧ ଓ ରୂପରେ ପ୍ରମୁଦିତ ହେଉଥିଲେ। ଏହି ବୃଷ୍ଟି ଏମିତି ଲାଗୁଥିଲା, ଯେପରି ଆକାଶର ପବନରେ ତାରାମାଳା ଝଡ଼ିପଡ଼ିଛି, କିମ୍ବା ଦେବୀମାନେ ହସି ଧରାକୁ ଆଲୋକିତ କରିଛନ୍ତି। ଏକ ମେଘରୁ ଝରିଥିବା ବିନ୍ଧିବା ଧାରା ପରି, କିମ୍ବା ଘିଁ ଗଠିକା ଏକ ପରେ ଏକ ଝଡ଼ିପଡ଼ିଛି। ଏହି ବୃଷ୍ଟି ହିମବର୍ଷା ଭଳି ଚମତ୍କୃତିକର, ମୁକ୍ତାମାଳା, ଚନ୍ଦ୍ରକିରଣ, କିମ୍ବା ଦୁଧ ସାଗର ତରଙ୍ଗ ପରି ଦୃଶ୍ୟମାନ। ପଦ୍ମର ରେଣୁର ଗନ୍ଧରେ ମଧୁମକୁଁଭ ଗୁଞ୍ଜି, ମୃଦୁ ବାୟୁରେ ଗୀତ ଓ ଗୁଞ୍ଜନ ଶବ୍ଦରେ ଶିରୋବିନ୍ଦୁ ହେଉଥିଲେ। କେତକୀ ଫୁଲ ଘୂର୍ଣ୍ଣିତ, ଶତଦଳ ଚତୁର୍ଦ୍ଦିଗରେ ଛାଡ଼ି, ମଲ୍ଲିକା ମାଳା ଝଡ଼ି, ନୀଳପଦ୍ମ ଗୃହ ଚମକୁଥିଲା। ସୁନ୍ଦରୀମାନଙ୍କ ଘରର ଅଙ୍ଗନା ଓ ଛାତରେ ଫୁଲ ଭରିଯାଇଥିଲା, ନାଗରିକମାନେ ଓ ଜନନୀମାନେ ଗର୍ବରେ ଗଲା ଉଠାଇ ଦେଖୁଥିଲେ। ଏହି ଆକାଶ ନୀଳପଦ୍ମ ପରି ସ୍ୱଚ୍ଛ, ମେଘ ନଥିବା ବୃଷ୍ଟି, ଏପରି ଦୃଶ୍ୟ କେବେ ଦେଖାଯାଇନଥିଲା, ସମସ୍ତଙ୍କ ମୁହଁରେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହାସ୍ୟ ଫୁଟିଉଠିଲା। ଏପରି ଅନୁଭବ କେବେ ହେଉନଥିଲା, ସିଦ୍ଧମାନେ ଶ୍ୱାସରେ ହଳଚଳିତ, ସେଠାରେ ପ୍ରାୟ ପ୍ରଥମ ଚତୁର୍ଥାଂଶ ଯାଏଁ ଫୁଲ ବୃଷ୍ଟି ଚାଲିଲା। ସମାବେଶ ଶାନ୍ତ ହେଉଅ, ମୃଦୁ ଫୁଲ ବୃଷ୍ଟି ଶାନ୍ତ ହେଉଅ, ଏଉଁ ସମୟରେ ମଣ୍ଡପ ଭିତରେ ଉପସ୍ଥିତମାନେ ଶିଦ୍ଧମାନଙ୍କ ଆଲୋଚନା ଶୁଣିଲେ। ସିଦ୍ଧମାନେ ଅନେକ ଯୁଗ ଧରି ଆକାଶରେ ଘୁରୁଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଏପରି ଅଦ୍ଭୁତ କଥା ଆଜି ପ୍ରଥମ ଶୁଣିଲେ—ଏହି ଅମୃତ ଶବ୍ଦ। ରଘୁବଂଶର ଚନ୍ଦ୍ର ଯାହା କହିଛନ୍ତି, ଏହା ବିରକ୍ତିରେ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ, ଏହି କଥା ସ୍ୱୟଂ ବାଣୀପତିଙ୍କ ପାଇଁ ଅଗୋଚର। ଆହା, ଆଜି ଆମେ ଏହି ମହାପୁଣ୍ୟ ଶବ୍ଦ ଶୁଣିଲୁ—ଯାହା ରାମଙ୍କ ମୁଖରୁ ନିଷ୍ପନ୍ନ ହୋଇ ମନକୁ ଅମୃତ ଭଳି ପ୍ରସନ୍ନ କରେ। ସେ ପରମ ପଦକୁ ଯଥାଯଥ କଥାଇଛନ୍ତି, ଶାନ୍ତିର ଅମୃତ ସଦୃଶ ଶୁଭ୍ର ଅବସ୍ଥାକୁ ଉଠାଇଦେଇଛନ୍ତି, ଏହି ରଘୁବଂଶୀ ଆମକୁ ସଚେତନ କରିଦେଲେ। ଏବେ ଏହି ପବିତ୍ର ଶବ୍ଦ ଉପରେ ମହାମୁନିମାନଙ୍କ ନିଶ୍ଚୟ ଶୁଣିବା ଉଚିତ। ନାରଦ, ବ୍ୟାସ, ପୁଲହ ଆଦି ସମସ୍ତ ମହାମୁନି ଅବିରୋଧରେ ଏଠାକୁ ଆସିପହଞ୍ଚିଲେ। ଆମେ ସମସ୍ତେ ଦଶରଥପୁତ୍ର ରାମଙ୍କ ଏହି ପବିତ୍ର ସଭାକୁ ନିରବିଚ୍ଛିନ୍ନ ମଧୁମକୁଁଭ ଭଳି ଘେରିବାକୁ ଯାଉ। ଏପରି କହି, ଦିବ୍ୟ ଋଷିବଂଶୀମାନେ ଆକାଶରୁ ଏହି ସଭାରେ ଅବତରଣ କଲେ।