ଏହି କାହାଣୀର ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିର ଆଧାର ଓ ଆଲୋକର ସାର୍ବଭୌମ ଆତ୍ମାଙ୍କୁ ସଲୁଟ କରିବାରୁ। ସେ ଆକାଶ, ପୃଥିବୀ ଓ ସ୍ପେସ୍ରେ ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ଓ ବାହ୍ୟ, ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିକୁ ଆଲୋକିତ କରେ। ଯେହେତୁ ଯେହେଁ ଏକ ନିଶ୍ଚୟରେ ଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି, 'ମୁଁ ବନ୍ଧିତ, ମୁଁ ମୁକ୍ତ ହେବି,' ସେ ନିଜର ଅଜ୍ଞାନ ଓ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜ୍ଞାନର ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ପରିସ୍ଥିତିରେ ଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଏହି ଶାସ୍ତ୍ର ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ। ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ, ଜ୍ଞାନୀ ଲୋକ ମୁକ୍ତିର ମାର୍ଗ ଓ ସ୍ୱାଧୀନତାର ଉପାୟଗୁଡିକୁ ପରୀକ୍ଷା କରିବାକୁ ଯାହାକି ତାଙ୍କୁ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ନେବାରୁ ବାରଣ କରେ। ରାମାୟଣ ନାମକ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟରେ, ମୁଁ, ଓ ଶତ୍ରୁଙ୍କର ଧ୍ବଂସକାରୀ, ଏହି ମୁକ୍ତିର ଉପାୟ ସ୍ୱରୂପ ଫଳଦାୟକ କାହାଣୀଗୁଡିକୁ ପ୍ରଥମେ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିଛି। ବିଶ୍ବାସୀ ଓ ଶିଷ୍ୟ ବର୍ଧବାଜଙ୍କୁ, ସମୁଦ୍ର ଯାହାକି ଏକାଗ୍ର ମନୋଭାବରେ, ଏହି ଆକର୍ଷଣୀୟ ରତ୍ନଗୁଡିକୁ ଦିଏ। ତାପରେ, ଏହି କାହାଣୀଗୁଡିକୁ ବର୍ଧବାଜ ମେରୁ ପର୍ବତରେ ଏକ ଗୁହାରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶରେ ପଢିଥିଲେ। ବ୍ରହ୍ମା, ଯିଏ ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିର ପ୍ରଭୁ, ତାଙ୍କୁ ଦୟାର ସହ ସମ୍ବୋଧିତ କରି, 'ମୋ ପୁଅ, ଏକ ବୌନ ଚୟନ କର,' କହିଥିଲେ। 'ମୋ ପ୍ରଭୁ, ଏହି ବୌନ ମୋତେ ଖୁସି ଦେଇଛି: ଏହି ଲୋକମାନେ କିପରି କଷ୍ଟରୁ ମୁକ୍ତ ହେବେ, ତାହା ଘୋଷଣା କର,' ମୁଁ କହିଥିଲି। 'ଶିକ୍ଷକ ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କୁ ଏଠାରେ ଯାଇ ଦୃଢ ଭାବେ ନିକଟତା କର; ସେ ଏହି ନିକ୍ଷୁଜ ରାମାୟଣକୁ ଲେଖିଛନ୍ତି,' ବ୍ରହ୍ମା କହିଥିଲେ। ଏହି ନିମିତ୍ତରେ, ଯେ ଯେ କେହି ଏହି କଥାକୁ ଜାଣିଥିଲେ, ସେ ମାନେ ସମସ୍ତ କଷ୍ଟକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିବେ—ଯେପରିକି ଏକ ପ୍ରେମରେ ଲୋକ ଅବରୋଧକୁ ଅତିକ୍ରମ କରେ। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ବର୍ଧବାଜଙ୍କ ସହିତ ମୋ ଅର୍ଣ୍ଣିତ ମାନ୍ଦିରକୁ ଆସିଥିଲେ। ମୁଁ ସେଉଁତା ସମୟରେ ଭଗବାନଙ୍କୁ ପାଦ ପାକ କରିବା ପାଇଁ ଜଳ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦାନ ଦେଇ ସମ୍ମାନିତ କରିଥିଲି; ସେ ଦୟାଳୁ ଆତ୍ମା ମୋତେ କହିଲେ, 'O ମାହାନ ଋଷି, ରାମଙ୍କର ସ୍ୱଭାବ ବିବର୍ଣ୍ଣ କରିବାକୁ ତୁମେ ଏହି ଚେଷ୍ଟା କରିବାକୁ ଅବସ୍ଥା ଛାଡ଼ିବା ନାହିଁ, ଯେତେବେଳେ ଏହି ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଉଛି।' ଏହା ଜାଣିବା ସହ, ସମସ୍ତ ଲୋକ ସଂସାରର ଭୟକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିବେ, ଯେପରିକି କେହି ଜଳରେ ନୌକାରେ ବସି ଦ୍ରୁତରେ ସମୁଦ୍ରକୁ ଅତିକ୍ରମ କରେ। 'ମୁଁ ଏହି ବିଷୟକୁ ତୁମକୁ କହିବାକୁ ଆସିଛି; ଏହି ଶାସ୍ତ୍ରକୁ ସୃଜନ କର, ସମସ୍ତଙ୍କର ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ—ଏହା କହିଥିଲେ ଅବିଜ୍ଞତା।' ମୋ ଶୁଭ ଧ୍ୟାନରୁ, ସେ କିଛି ସମୟରେ ଦୃଶ୍ୟ ହେବାକୁ ଚାଲିଗଲେ—ଏକ ତରଙ୍ଗର ପରି ଜଳରୁ ଉଠିଲେ। ସେ ଯେତେବେଳେ ଚାଲିଗଲେ, ମୁଁ ଆଶ୍ଚର୍ୟରେ ଭରିଗଲି; ପୁଣି ଏକ ସ୍ଫୁର୍ତିରେ, ମୁଁ ବର୍ଧବାଜଙ୍କୁ ପୁଣି ପ୍ରଶ୍ନ କରିଥିଲି। 'ବର୍ଧବାଜ, ବ୍ରହ୍ମା କହିଥିଲେ ସେ କଣ? ଯେତେବେଳେ ମୁଁ ଏହା କହିଥିଲି, ବର୍ଧବାଜ ମୋତେ ପୁଣି ଉତ୍ତର ଦେଲେ, O ନିର୍ପାପ ଲୋକ।' 'ଏହି ଭଗବାନଙ୍କର କଥା: 'ରାମାୟଣକୁ ଏପରି ଲେଖ, ଯେହିଁ ଏହା ଜଗତର ଜୀବନର ସମୁଦ୍ରକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିବାକୁ ଏକ ଦ୍ରୁତ ନୌକା ହେବ, ସମସ୍ତ ଜୀବନର ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ।' 'O ମହାନ ଲୋକ, ମୋତେ ଏହିଥିରେ ମଧ୍ୟ କହିବାକୁ, କିପରି ରାମ, ସାଧାରଣ କାର୍ଯ୍ୟରେ ବ୍ୟସ୍ତ ଥିଲେ, ଓ ଉଚ୍ଚ ମନୋଭାବରେ ଥିବା ଭାରତ, ଏହି କଷ୍ଟଦାୟକ ଜଗତରେ କିପରି କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ?' 'ଏବଂ କିପରି ଶତ୍ରୁଘ୍ନ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଓ ପ୍ରଶଂସନୀୟ ସୀତା, ସେହିପରି ରାମଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରୁଥିବା ସେହି ସରକାରୀ ସନ୍ତାନମାନେ, ସେମାନେ କିପରି କଷ୍ଟରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲେ? ଏହାକୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ କହ, ଯାହାକି ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଲୋକମାନେ ସହ ଅତିକ୍ରମ କରିପାରିବି।' ଜେତେବେଳେ ବର୍ଧବାଜ, O ରାଜା, ସମ୍ମାନରେ କହିଲେ, 'ହଁ, ଏହା ହେଉ,' ମୁଁ ପ୍ରଭୁଙ୍କର ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ପାଳନ କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲି। 'ଶୁଣ, ପ୍ରିୟ ବର୍ଧବାଜ, ମୁଁ ତୁମକୁ କହିବି ଯେପରିକି ତୁମେ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଛ, ଏହାକୁ ଶୁଣିବା ସହ, ତୁମେ ନିଶ୍ଚୟ ଏହି ସମସ୍ତ ଭ୍ରମକୁ ଦୂର କରିବେ।' 'ସେହିପରି, ଲୋଟସ-ନୟନ ରାମଙ୍କର ଭଳି କାର୍ଯ୍ୟ କର, ସମସ୍ତ ଜିନିଷରେ ଅନାସକ୍ତ ମନ ଥାଇ, ଏବଂ ସେହିପରି ଖୁସି ରହିବା।' 'ଏହିପରି ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଭାରତ, ଓ ଉଚ୍ଚ ମନୋଭାବରେ ଥିବା ଶତ୍ରୁଘ୍ନ, ସେହିପରି କୌସଳ୍ୟ, ସୁମିତ୍ରା, ସୀତା, ଓ ଦଶରଥ, ଏହି ମଜବୁତି ଓ ବିରୋଧର ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଛନ୍ତି, ଏହି ସାହାସିକ ଜ୍ଞାନକୁ ଲାଗିଛନ୍ତି।' 'ଯେହି, ଗ୍ରିଷ୍ଟି, ବିକୁକ୍ଷୀ, ଭାମା, ସତ୍ୟବର୍ଧନ, ବିଭୀଷଣ, ସୁଶେନ, ହନୁମାନ, ଓ ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ, ଏହି 28 ଜଣ, ଯେଉଁମାନେ ଅନାସକ୍ତ ମନରେ ଥିବା ସେମାନେ ଜୀବନରେ ମୁକ୍ତ ହେବାକୁ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦିଆଯାଏ।' 'ଯଦି, ମୋ ପୁଅ, ତୁମେ ସେମାନଙ୍କର ଭଳି ବିତିବା—ଦେବା, ନେବା, ବସିବା, ଓ ମନରେ ମନ୍ଥନ କରିବା ନିସ୍ତାରେ—ତେବେ ତୁମେ ନିଶ୍ଚୟ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ।' 'ଏହି ଅସୀମ ସମୁଦ୍ରକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି, ଯେଉଁ ମାନେ ମହାନ ଗୁଣରେ ରହିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଶିକ୍ଷାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରି, ଦୁଃଖ କିମ୍ବା ମନୋଦୁଃଖକୁ ନେଇ ନିଥାନ୍ତି, ସଦା ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ରହିଥାନ୍ତି।' 'O ବ୍ରହ୍ମା, ମୋତେ ଏହି ମୁକ୍ତ ଜୀବନର ଅବସ୍ଥାକୁ ପଦକ୍ଷେପ କର, ଯାହାକି ରାଗବରେ ପ୍ରାରମ୍ଭରୁ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ହୋଇଛି, ଯାହାକି ମୋତେ ସଦା ଖୁସି ଦେଇ।' 'O ମହାନ, ଏହି ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ଭ୍ରମ, ଯାହାକି ନିର୍ଗୁଣ ଅକାଶ ଭଳି ହେଉଛି, ମୁଁ ଏହାକୁ ପୁଣି ମନେ କରିବାରୁ ଭଲ ଭାବେ ଭୁଲିଯିବାକୁ ଭାବେ।' 'ଅବସ୍ଥା ଅବସ୍ଥାରେ, ଯେତେବେଳେ ଦୃଷ୍ଟିର ଜ୍ଞାନ ନାହିଁ, ସେହିଥିରେ ମନ ଅନାସକ୍ତ ହେଉଛି; ତେଣୁ କେହି ଏହି ଜ୍ଞାନକୁ ଖୋଜିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁ।' 'ଯଦି ଏହି ଜ୍ଞାନ ଏଠାରେ ସମ୍ଭବ, ତେବେ ଏହି ଶାସ୍ତ୍ର ଏହି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ; ଯଦି ତୁମେ ଏହାକୁ ଶୁଣିବା, ତେବେ ତୁମେ ସତ୍ୟକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବେ—ନହିଁ ତେବେ, ନାହିଁ।' 'ଏହି ଭ୍ରମ, ଯଦି ଦେଖିବାକୁ ଦେଖାଯାଏ, ସେହିପରି ନାହିଁ, ଯଥା ଏହା ଅନୁଭବ କରାଯାଏ; O ନିର୍ପାପ, ଏହି ପ୍ରଶ୍ନରେ, ଏହା ଅକାଶରେ ରଙ୍ଗର ଭଳି ଦୂର ହୋଇଯାଏ।' 'ଯେତେବେଳେ, ଦୃଷ୍ଟିର ଜ୍ଞାନ ଅନ୍ତର୍ଗତ, ମନର ଆକର୍ଷଣ ଅପରାଧରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲେ, ତେବେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ନିର୍ବାଣ-ସୁଖ ଉଦୟ ହୁଏ।