तस्यैवम्प्रायया तत्र ततयोदारचिन्तया । सा व्यतीयाय रजनी पद्मस्येवार्ककाङ्क्षिणः
अशा प्रकारच्या विचारांनी आणि उदार मनाने तिथे त्याची रात्र गेली, जशी सूर्याची आस करणाऱ्या कमळाची रात्र जाते.
किञ्चित् तमःकडारासु किञ्चिद् अप्य् अरुणासु च । ततो विरलतारासु दिक्षु रामसितास्व् इव
काही अंधार कोपऱ्यांत उरला होता, आणि कुठे कुठे हलकी लालसर छटा दिसू लागली होती; मग दिशांमध्ये तारे विरळ होत चालले, जणू काही राम आणि सीता तिथेच आहेत असे वाटत होते.
प्रभाततूर्यघोषेण समम् इन्दुसमाननः । उत्तस्थौ राघवश् श्रीमान् पद्मः पद्माकराद् इव
प्रभातच्या वाद्यांच्या गजरात, चंद्रासारखा चेहरा असलेला तेजस्वी राघव उठला, जणू कमळ तलावातून कमळ उमलावे तसे.
प्रातस्तनं विधिं सर्वं सम्पाद्य भ्रातृसंयुतः । प्रमितात्मपरीवारो वसिष्ठसदनं ययौ
सकाळची सर्व कामे भावांसह आणि मोजक्या सोबत्यांसह पूर्ण करून, तो वसिष्ठांच्या निवासाकडे गेला.
समाधिसंस्थम् एकान्ते मुनिम् आत्मपरायणम् । दूराद् एव ननामासौ रामो विनतकन्धरः
एकांतात ध्यानात मग्न आणि आत्मस्वरूपात स्थिर असलेल्या त्या ऋषीला रामाने दूरूनच वाकून, मान खाली घालून नमस्कार केला.
तं प्रणम्याङ्गने तस्थुस् तस्मिंस् ते विनयान्विताः । यावत् तमस् समालूनं ध्वस्तं दिङ्मुखमण्डलात्
त्या स्त्रियांनी त्यांना वंदन करून नम्रतेने तिथे उभ्या राहिल्या, जोपर्यंत दिशांना व्यापून टाकलेला अंधार नाहीसा झाला.
राजानो राजपुत्राश् च ऋषयो ब्राह्मणास् तथा । आययुस् सदनं मौनं ब्रह्मलोकम् इवामराः
राजे, राजपुत्र, ऋषी आणि ब्राह्मण सगळे त्या शांत निवासस्थानी आले, जणू काही अमर लोक ब्रह्मलोकात येतात तसे.
तद् वसिष्ठस्य सदनं बभूव जनसङ्कुलम् । हस्त्यश्वरथसम्बाधं पार्थिवागारशोभनम्
वसिष्ठांचा तो निवास लोकांनी गच्च भरून गेला, हत्ती, घोडे आणि रथांनी व्यापला गेला, राजवाड्यासारखा तेजस्वी दिसू लागला.
क्षणाद् वसिष्ठो भगवान् विरराम समाधितः । आचारेणोपपन्नेन जग्राह प्रणतं जनम्
क्षणातच पूज्य वसिष्ठ ध्यानातून बाहेर आले आणि योग्य रीतीने वंदन करणाऱ्या लोकांचे स्वागत केले.
अथानुयातो मुनिभिर् विश्वामित्रान्वितो मुनिः । आरुरोह रथं श्रीमान् सहसाब्जम् इवाब्जजः
मुनिंना आणि विश्वामित्रांसह इतर ऋषींच्या सोबतीने तो तेजस्वी ऋषी झटकन रथावर चढला, जसा कमळावर जन्मलेला देव कमळावर चढतो.
ययौ गृहं दाशरथं सैन्येन महता वृतः । ब्रह्मेव शक्रनगरं समस्तसुरमालितः
तो मोठ्या सैन्याने वेढलेला दशरथाच्या घराकडे गेला, जणू ब्रह्मदेव सगळ्या देवतांसह इंद्राच्या नगरीत जातो.
विवेश विततां तत्र रम्यां दाशरथीं सभाम् । हंसयूथानुवलितो राजहंस इवाब्जिनीम्
तेथे त्याने दशरथाची प्रशस्त आणि सुंदर सभा प्रवेशली, जशी राजहंस आपल्या मागे हंसांचा थवा घेऊन कमळाच्या तळ्यात जातो.
त्रीणि तस्य पदान्य् आशु तदा दशरथो नृपः । निर्जगाम महावीर्यस् सिंहासनसमुत्थितः
त्याक्षणी महाबली दशरथ राजा सिंहासनावरून पटकन उठला आणि तीन पावले पुढे आला.
विविशुस् तत्र ते सर्वे नृपा दशरथादयः । वसिष्ठाद्याश् च मुनय ऋषयो ब्राह्मणास् तथा
तेथे सर्व राजे, दशरथांसह, तसेच वसिष्ठांसारखे ऋषी, आणि इतर ब्राह्मणही गेले.
मन्त्रिणश् च सुमन्त्राद्या धौम्याद्याश् च विपश्चितः । राजपुत्राश् च रामाद्या मन्त्रिपुत्रास् सुहादयः
तेथे सुमंत्रासारखे मंत्री, धौम्यासारखे विद्वान पुरोहित, रामासारखे राजपुत्र, मंत्र्यांची मुले आणि जवळचे मित्रही होते.
सामन्ताद्याः प्रकृतयस् सुहोत्राद्याश् च नागराः । मालवाद्यास् तथा भृत्याः पौराद्याश् चैव लालकाः
तेथे सामंत, इतर अधिकारी, सुहोत्रासारखे नगरवासी, मालवातील आणि इतर ठिकाणच्या नोकर, तसेच नगरातील लोक आणि सेवकही होते.
स्वोचितेषु प्रदेशेषु स्वोचितेष्व् आसनेषु च । सर्वेष्व् एवोपविष्टेषु वसिष्ठोन्मुखदृष्टिषु
सर्वजण आपापल्या योग्य जागी आणि आसनावर बसले आणि वसिष्ठांकडे लक्ष देऊन बसले.
सभाकलकले शान्ते मौनसंस्थेषु वन्दिषु । पृष्टासु स्थितिवार्त्तासु सोम्ये तस्मिन् सभान्तरे
त्या शांत सभेत, जिथे गोंधळ थांबला होता, गायक मंडळी गप्प बसली होती, कामकाजाची विचारणा झाली होती आणि वातावरणही खूप सौम्य होतं.
सिन्दूरधूलिपुञ्जाभे बाले दिनकरातपे । वितानतलविश्रान्ते कचत्य् आदर्शमण्डले
त्या कोवळ्या सकाळच्या सूर्यप्रकाशात, जो सिंदूराच्या धुळीसारखा दिसत होता, छतावरच्या पडद्यावर प्रकाशाची छटा खेळत होती.
स्फुरत्य् अञ्चलमालासु विशत्य् अम्भोजकोटरं । पद्मरागेष्व् अपिहिते मुक्तादामसु चञ्चले
माळेचा कडा हलकेच हलत होता, तो कमळाच्या दांड्यात शिरत होता; आणि पद्मराग रत्नांवर, चंचल मोत्यांच्या माळांनी झाकलेले, प्रकाश चमकत होता.
बृहत्कुसुमदोलाभ्यः प्रसृताभ्यस् समन्ततः । वाति मांसलम् आमोदम् आदाय मधुरानिले
सर्व बाजूंनी पसरलेल्या मोठ्या फुलांच्या झाडांच्या फांद्या मधून, गोड वाऱ्याने एक सुंदर दरवळ आपल्या सोबत आणला.
वातायनेषु मृदुषु कुसुमाकीर्णभूमिषु । पर्यङ्केषूपविष्टासु पश्यन्तीषु पुरन्ध्रिषु
मऊ वाऱ्याच्या खिडक्यांजवळ, फुलांनी सजलेल्या जमिनीवर, मऊ आसनांवर बसलेल्या त्या कुलीन स्त्रिया आजूबाजूला पाहत आहेत.
जालागतार्ककरलोलविलोचनासु रत्नप्रभाप्रकरपिङ्गलचामरासु । सन्त्यक्तचापललवं चपलाबलासु मौनस्थितासु सितचामरधारिणीषु
त्यांचे डोळे जाळीतून येणाऱ्या सूर्यकिरणांकडे, रत्नांनी झळाळणाऱ्या पिवळसर पंख्यांकडे फिरतात; हलक्याच चंचलतेने, पण शांतपणे, त्या तरुण स्त्रिया पांढऱ्या चामर हातात घेऊन गप्प बसल्या आहेत.
मुक्ताफलप्रतिफलत्प्रतिमार्करश्मिशारोदरास्व् अजिरभूमिषु चण्पकौघम् । नास्वादयत्य् अभिनवातपबिन्दुबुद्ध्या भ्रान्त्या भ्रमिण्य् अलिबले नभसीव मेघे
मुक्त्यांच्या चमकदार प्रकाशात, जणू दुसऱ्या चंद्रासारख्या, अंगणातल्या जमिनीवर मधमाशांचा घोळका ताज्या उन्हाच्या थेंबांना चुकून दुसरे काहीतरी समजून चाखत नाही, जशी एखादी भुललेली मधमाशी आकाशातल्या ढगाभोवती फिरते.
पुण्यो वसिष्ठवचनप्रसरश् श्रुतो यस् तं शंसति प्रसृतविस्मयम् आर्यलोके । संसद्गते मृदुपदाक्षरमुग्धवाक्यम् अन्योऽन्यम् उत्स्मितम् अनल्पगुणाभिरामम्
जो वसिष्ठांचे पवित्र वचन ऐकतो, तो त्याची आश्चर्याने आणि आनंदाने प्रशंसा करतो; सज्जनांच्या सभाेत, एकमेकांकडे हसत, मऊ आणि गोड शब्दांत, त्या वचनातील असंख्य गुणांमध्ये रमतो.
दिग्भ्यः पुराच् च गगनाच् च नृपर्षिसिद्धविद्याधरार्यमुनिविप्रगणे विशिष्टे । मौनप्रणामम् अभितः प्रविशत्य् अशब्दं सोपांशु गौरववता सह जातवाक्ये
सर्व दिशांनी, नगरातून, आकाशातून आणि त्यापलीकडून, राजे, ऋषी, सिद्ध, विद्याधर, सज्जन मुनी आणि ब्राह्मण यांचा एक थोर समुदाय, सर्वांत श्रेष्ठ असे, शांतपणे, मौनाने नम्रता दर्शवत, जडपणाने बोलणारे जे आहेत त्यांच्यासह, कुठलाही आवाज न करता सभेत प्रवेश करतात.
उन्निद्रकोकनदकोमलकोशकृष्टमत्तालिजालमकरन्दसुवर्णरागैः । आपिङ्गले मरुति वाति विलोलघण्टाटाङ्कारगीतवति पीतनिशाम्बुशीते
अर्धवट उमललेल्या, कोमल कमळासारख्या कळ्यांभोवती मधुर सुवर्णरंगाच्या परागाने माखलेल्या, नशेत गुंतलेल्या मधमाशांचा झुंड वाऱ्याने हलतो; झुलत्या घंटांचे मंजुळ निनाद घुमतो, आणि थंड रात्रीचे दव जमिनीने प्यालेले असते.
अगुरुतगरधूमे चन्दनामोदमिश्रे सरसकुसुमदामोद्दामगन्धाङ्किताभ्रे । सरति सितवितानाम्भोरुहावर्तलेशैश् चलकुसुमरजोऽङ्कैश् शब्दविज्ञातभृङ्गम्
अगरू आणि तगर यांच्या धुरात, चंदनाच्या सुगंधासोबत मिसळलेल्या, ताज्या फुलांच्या दरवळाने भारलेल्या सुगंधी ढग वर पसरले आहेत; त्यांच्या दुलईत विखुरलेल्या फुलांची रज चिकटलेली आहे, आणि मधमाशांचा गूंज ऐकू येतो.
मेघगम्भीरया वाचा विस्रब्धपदसुन्दरम् । इदं दशरथो वाक्यम् उवाच मुनिनायकम्
मेघासारख्या गंभीर आवाजात, स्पष्ट आणि आत्मविश्वासाने, दशरथाने या प्रकारे ऋषींच्या प्रमुखाशी बोलायला सुरुवात केली.
भगवन् ह्यस्तनेन त्वं वाक्यसन्दर्भजन्मना । कच्चिन् मुक्तो ऽसि खेदेन तपःकार्श्यातिशायिना
हे भगवंत, काल तुझ्या सुज्ञ वचनांनी जे संवाद घडले, त्याने तुझ्या मनातील तपामुळे आलेल्या थकव्यापासून तू मुक्त झाला आहेस ना?