नवपुष्पलतादोलालीलयालसलासिना । आपादमस्तकप्रान्तं ससमस्तलतालयम्
नव्या फुललेल्या वेलींवर झुलत, हलक्या झोक्यात आळशीपणे पहुडलेल्या, आणि डोक्यापासून पायापर्यंत सगळं घर वेलींनी सजलेलं,
वृन्देन वनदेवीनां कोकिलालापशालिना । सन्दिग्धमञ्जरीजालम् अलिनेत्रेण हासिना
जिथे वनदेवतांचे समूह, कोकिळांच्या गाण्यांसह, मधमाशीसारख्या हसऱ्या नजरेने, गोंधळलेल्या कळ्यांच्या गडद झुंबराकडे पाहतात,
अवश्यायोपशमितरतिखेदैर् मदालसैः । पुष्पधूलिसमारब्धैर् आलब्धैर् निबिडं मिथः
जिथे शीत दवाने प्रेमाचा थकवा शांत होतो, आणि फुलांच्या धुळीने भरलेली हवा एकमेकांत घट्ट मिसळलेली असते,
पुष्पान्तरान्तःपुरगैः किम् अपि प्रणयोचितम् । ध्वनद्भिर् अभितस् स्वच्छं मत्तालियुगलैर् वृतम्
फुलांच्या अंतरभागात, जिथे काही खास आपुलकीचे खेळ चालतात, तिथे सर्व बाजूंनी नशेत गुंग झालेल्या मधमाशांच्या जोड्यांचा स्वच्छ गूंजन घुमत असतो.
काननोपान्तनगरीघुङ्घुमाकर्णनेच्छया । क्षणम् उत्कर्णम् आशान्तचारुचर्वणटाङ्कृतैः
जंगलाच्या कडेला असलेल्या गावाच्या गूंजनाचा आवाज ऐकायची उत्सुकता त्यांना असते, म्हणून क्षणभर ते कान उंचावतात आणि कोवळ्या पानांचे चावणे थांबवतात.
क्षणं दलाश्रिविश्रान्तमुग्धमुग्धशिरस्तया । पश्यद्भिर् इन्द्वंशुकचज्जलाम् अर्णवमेखलाम्
क्षणभर, पानाच्या कडेला आपले सुंदर डोके टेकवून, ते समुद्रावर चंद्रप्रकाशाच्या लाटा कमरपट्यासारख्या चमकत आहेत हे पाहतात.
वनस्थलीनां तनयैर् नयैर् मूर्तिम् इवास्थितैः । सुप्तैः पत्त्रपुटेष्व् अन्तर् मृगैश् शारलतान्तरम्
जिथे वनातील मुली, जणू सौंदर्याची मूर्तीच उभी आहे अशा थाटात, आणि गवताच्या पाठीमागे झोपलेली हरणे, पानांच्या घडीत विसावलेली असतात.
नीडश्वसत्सुविश्वस्तसुप्तसार्भकपक्षिणम् । पाकच्युतफलोपान्तवृत्तलम्बिकमण्डलम्
झाडाच्या फांद्यांवर पक्षी आपल्या पिलांसह निर्धास्तपणे झोपलेले असतात, आणि पिकलेली फळे खाली पडून जवळच पडलेली असतात.
सन्दिग्धमूकभ्रमरं गुच्छेष्व् अब्जाक्षसूत्रकैः । श्यामलीकृतपर्यन्तं नीलैः पल्लवमण्डलैः
त्याच फांद्यांच्या गाठींमध्ये गोंधळलेले, गप्प असलेले मधमाशा भटकताना दिसतात, आणि निळ्या कोवळ्या पानांच्या गाठींमुळे कडा गडद झालेल्या असतात, जणू कमळाच्या डोळ्यांसारख्या माळा गुंफलेल्या आहेत.
सुगन्धिताशेषवनं पुष्पमेघीकृताम्बुदम् । धूलीकदम्बशबलं फलार्थिवलितं तले
संपूर्ण बाग सुगंधित आहे, वरती फुलांचे ढग दाटले आहेत, खाली मातीवर धुळीचे डाग पडले आहेत, आणि फळासाठी वाकलेली झाडे दिसतात.
बहुनात्र किम् उक्तेन न किञ्चिद् अपि विद्यते । पत्त्रं तत्र तरोर् यत्र नोष्यते वा न भुज्यते
याहून अधिक काय सांगावे? त्या झाडावर एकही पान असे नाही की जे खाल्ले गेले नाही किंवा उपभोगले गेले नाही.
पत्त्रे पत्त्रे मृगास् सुप्ता विश्रान्तास् सुघने घने । कच्छे कच्छे खगा लीनास् तस्य भूरुहभूपतेः
त्या वृक्षराजाच्या प्रत्येक पानावर हरणे गाढ झोपलेली आहेत, दाट सावलीत निवांत विसावलेली; प्रत्येक फांदीच्या कपारीत पक्षी अलगद विसावलेले आहेत.
एवंगुणविशिष्टं तं ममालोकयतस् तरुम् । महोत्सवेन सदृशी सा बभूव तमस्वती
अशा गुणांनी युक्त असलेला तो वृक्ष मी पाहताना, माझ्या आनंदाला जणू मोठा सणच लाभला.
ततः कथाभिर् अन्याभिस् स तस्य तनयो मया । विज्ञानालोकरम्याभिर् नीतो बोधं परं पुनः
मग ज्ञानाच्या प्रकाशाने मन रमवणाऱ्या इतर गोष्टी सांगून, मी पुन्हा त्याच्या मुलाला श्रेष्ठ जागृतीकडे नेले.
आवयोस् तत्र चित्राभिः कथाभिर् इतरेतरम् । शर्वरी सा व्यतीयाय मुहूर्त इव कान्तयोः
तेथे आम्ही दोघांनी एकमेकांना रंगीबेरंगी गोष्टी सांगताना, ती रात्र प्रियजनांसारखी क्षणभरातच संपली.
प्रातः प्रतनुतां याते द्युघर्मजलजालके । खकाननाङ्कुरोद्गारे तारकानिकरे शनैः
पहाटेची वेळ होत आली, रात्रीचे दव हलकेसे विरू लागले, आकाशात पक्ष्यांची हालचाल सुरू होताच ताऱ्यांची चमक हळूहळू कमी झाली.
आकदम्बनभोभागम् अनुयातं सुतान्वितम् । अहं विसर्ज्य दाशूरं हराचलनदीं गतः
मी माझ्या मुलांसह दाशूर नावाच्या नगरातून निघालो आणि आकाशमार्गाने जात हर पर्वताजवळील नदीवर पोहोचलो.
तत्राभिमतम् आसाद्य स्नानम् एत्य नभस्तलम् । प्रविश्य खं मुनीनां च मध्यं स्वस्थम् अवस्थितः
तेथे मनासारखे स्नान करून, मी आकाशात प्रवेश केला आणि ऋषींच्या सभेत जाऊन शांतपणे स्थिर राहिलो.
दाशूराख्यायिकैषा ते कथिता रघुनन्दन । जगतः प्रतिबिम्बाभा सत्याकाराप्य् असन्मयी
रघुनंदना, ही 'दाशूर' नावाची गोष्ट तुला सांगितली. ती जगाच्या प्रतिबिंबासारखी दिसते, खरी वाटली तरी ती खोटीच आहे.
दाशूराख्यायिकैवेयम् इत्य् एतत् कथितं मया । तुभ्यं राघव घोराघजगद्रूपनिरूपणे
हे 'दाशूर' नावाचं कथानक मी तुला सांगितलं, राघव, या जगाच्या भयंकर आणि माया स्वरूपाचं वर्णन करण्यासाठी.
तस्माद् अवास्तवीं त्यक्त्वा वास्तवीम् अपि रञ्जनाम् । दाशूरसिद्धान्तधिया सदोदारो भवात्मवान्
म्हणूनच, खोटं आणि खरं असं आकर्षक काहीही सोडून, नेहमी दाशूर सिद्धांताच्या समजुतीनं विशाल मनाचा आणि आत्मसंपन्न राहा.
अनेन गच्छामरसुन्दरत्वं कदम्बदाशूरकथारथेन । आसादयिष्यस्य् अचिरात् पुरं तद् भविष्यसीशो भुवनेषु येन
या कदंब आणि दाशूर यांच्या कथारथाच्या मदतीनं, तू लवकरच त्या नगरात पोहोचशील, ज्यामुळे भविष्यातील जगांमध्ये तू स्वामी होशील.
नास्तीदम् इति निर्णीय सर्वतस् त्यज रञ्जनाम् । यन् नास्ति तत् प्रति किल कैवास्थेह विचारिणाम्
हे अस्तित्वात नाही असं ठरवून, सर्व ठिकाणी आसक्ती सोड. जे खरंच नाही, त्यात विचार करणाऱ्यांसाठी काहीच स्थान नसतं.
दृश्यमानम् अथेदं चेद् अस्ति तत् तव किं गतम् । तिष्ठत्व् आत्मनि बध्नासि त्वं किलात्र किम् आत्मताम्
हे जे दिसतंय, खरंच अस्तित्वात असेल तर, तुझं काय हरवलंय? ते तसंच आत्म्यात राहू दे; मग इथे तू स्वतःला का बांधून ठेवतोस, जणू काही हेच तुझं खरं स्वरूप आहे?
अथ चेद् अस्ति नास्तीदम् इति निश्चयवान् असि । तथापि भावनासङ्गः कथं युक्तश् चलाचले
आणि जर तुला खात्री आहे की हे अस्तित्वात नाही, तरीही स्थिर आणि चंचल या गोष्टींमध्ये मनाची आसक्ती कशी टिकून राहते?
नेदम् अस्ति जगद् राम न च नास्ति महामते । केवलं स्वोत्थम् एवेत्थमाभानम् इदम् ईदृशम्
हे जग आहे असंही नाही, आणि नाही असंही नाही, हे लक्षाध्याय राम. हे फक्त स्वतःतून उमटलेलं भास आहे, असंच दिसतं.
नेदं कर्तृकृतं किञ्चिन् न चाकर्तृकृतक्रमम् । स्वयम् आभासते चेदं कर्त्रकर्तृपदं गतम्
इथे काहीच कोणाच्या कृतीने घडत नाही, आणि न घडवणाऱ्याच्या क्रमानेही घडत नाही; हे सर्व आपोआपच प्रकट होतं, कर्ता आणि कर्म या कल्पना ओलांडून.
अकर्तृकं जगज्जालं भवत्व् अथ सकर्तृकम् । मा त्वम् एतेन सम्बन्धं भावयानघ चेतसि
हे जगाचं जाळं कर्ता असो वा नसो, तुझ्या निर्मळ मनाला त्याच्याशी काहीही संबंध जोडू नकोस.
सर्वेन्द्रियविहीनात्मा कर्तेह स जडोपमः । अकर्त्र् एव तदा मन्ये काकतालीयवज् जगत्
सर्व इंद्रियांपासून दूर असलेला आत्मा इथे जणू काही जड वस्तूसारखा आहे; मी त्याला कर्ता मानत नाही आणि हे जग फक्त योगायोगाने निर्माण झालं आहे असं समजतो.
काकतालीययोगेन जातं यत् किञ्चिद् एव यत् । तस्मिन् भावानुसन्धानं बालो बध्नाति नेतरः
योगायोगाने जे काही घडतं, त्यात फक्त बालकच मन लावतो; ज्ञानी माणूस तसं करत नाही.